Phi-lê-môn — Thư gửi ông Phi-lê-môn

Phi-lê-môn

DẪN NHẬP THƯ PHI-LÊ-MÔN

Tác giả

Thư Phi-lê-môn chắc chắn là của thánh Phao-lô, do chính tay người viết (c. 19.21).

Độc giả

Đây là thư riêng thánh Phao-lô gửi cho ông Phi-lê-môn. Tuy nhiên, qua ông Phi-lê-môn, thánh Phao-lô cũng muốn gửi cho anh em tín hữu đang họp tại nhà ông Phi-lê-môn (c. 2) x. 1 Cr 16,19 ; Rm 16,5 ; Cl 4,15. Ông Phi-lê-môn là một nhân vật quan trọng ở Cô-lô-xê. Ông đã trở lại theo đức tin Ki-tô giáo (c. 1) nhờ thánh Phao-lô (c. 19) ; ông được thánh Phao-lô quý mến và gọi là cộng sự viên thân mến (c. 1). Ông là một người khá giả và đạo đức, biết đem của cải và uy tín để giúp đỡ cộng đoàn (cc. 5-7).

Mục đích

Anh Ô-nê-xi-mô là nô lệ của ông Phi-lê-môn. Anh trốn khỏi nhà chủ (c. 18) vì tội ăn cắp (?). Anh đã gặp được thánh Phao-lô và nhờ người, anh trở lại theo đức tin Ki-tô giáo. Thấu hiểu tình trạng của anh, thánh Phao-lô quyết định gửi trả anh về cho ông Phi-lê-môn, kèm theo bức thư này. Thánh Phao-lô xin ông Phi-lê-môn nhận lại người nô lệ cũ không phải trong cương vị người chủ, mà trong địa vị người anh em cùng đức tin. Như vậy, thánh Phao-lô vừa xin ông xoá tội cũ cho anh Ô-nê-xi-mô, vừa xin ông nhận anh làm cộng sự viên phục vụ lời Chúa tại Cô-lô-xê.

Thời gian và nơi biên soạn

Thánh Phao-lô đang bị cầm tù (cc. 1.9.10.13.23) đã viết thư này cho ông Phi-lê-môn. Các thư Cô-lô-xê và Ê-phê-xô cũng chỉ dẫn cho thấy : thư này được biên soạn đồng thời với Cô-lô-xê và Ê-phê-xô (Cl 4,3.10.18 ; Ep 3,1 ; 4,1 ; 6,20). So sánh Cl 4,10-14 và Plm 23-24, chúng ta thấy những nhân vật được nhắc trong các thư này đều giống nhau. Nên chắc chắn thư Phi-lê-môn được viết ở Rô-ma khoảng năm 61-63.

Bố cục

Đây là thư ngắn nhất của thánh Phao-lô. Tuy vậy, hình thức thư tín vẫn được giữ đúng quy cách theo thói quen đương thời.

1. Đề thư : cc. 1-3 : Chào thăm ông Phi-lê-môn và những người đang ở với ông.

2. Thân thư : cc. 4-21 :

a. Cc. 4-7 : Tạ ơn Thiên Chúa về lòng tin và lòng nhiệt thành của ông Phi-lê-môn. Chúc mừng.

b. Cc. 8-21 : Trình bày và biện hộ cho anh Ô-nê-xi-mô.

3. Kết thư : cc. 22-25 : Chào thăm và hy vọng gặp lại ông Phi-lê-môn.

Đạo lý

Thời thánh Phao-lô, vấn đề nô lệ là một sự kiện xã hội rất phổ thông. Trong các thư 1 Cr 7,20-24 ; Ep 6,5-9 ; Rm 3,22 ; 4,1 thánh Phao-lô còn rụt rè bàn về người nô lệ, chưa lên án chế độ nô lệ. Chính thánh Phao-lô còn khuyên nhủ người nô lệ phải vâng lời chủ như vâng lời Đức Ki-tô (Ep 6,5 ; Cl 3,22-25 ; Tt 2,9-10) x. 1 Pr 2,18- 22. Còn các chủ nhân, họ cũng phải đối xử công bằng và đồng đều với các nô lệ (Cl 4,1). Tuy nhiên, dưới ánh sáng đức tin, thánh Phao-lô đã nhìn nhận người nô lệ cũng là một người với tất cả ý nghĩa của từ này. Trong Đức Ki-tô, không còn phân biệt tự do hay nô lệ (Gl 3,28). Mọi người phải thương yêu nhau như anh em (Rm 12,10).

Trường hợp anh Ô-nê-xi-mô cũng cá biệt. Anh đã bỏ chủ trốn đi, nên chiếu theo luật thời ấy, tội phạm của anh đáng bị trừng phạt, hoặc bị đóng dấu bằng sắt nung đỏ, hoặc bị đóng đinh. Thánh Phao-lô xin ông Phi-lê-môn cư xử khoan dung với anh. Không những anh miễn bị trừng phạt mà còn được trọng đãi như một người anh em, một người bình đẳng, vì anh đã trở nên tín hữu.

Thánh Phao-lô như muốn yêu cầu ông Phi-lê-môn giải phóng người nô lệ cũ. Thật sự cả người chủ lẫn người nô lệ giờ đây đều là tôi tớ của Đức Ki-tô. Hình thức mối tương quan chủ và nô lệ vẫn tồn tại ; nhưng người chủ tín hữu không thể coi người nô lệ như người mất tự do hoặc đối xử cách phi nhân. Trong Đức Ki-tô, mọi người phục vụ lẫn nhau (Gl 5,13). Dù không thay đổi định chế xã hội, nhưng cần đổi mới não trạng, ý thức về mối tương quan chủ và nô lệ. Người chủ không coi người nô lệ như vật sở hữu, nhưng như người anh em (c.16). Chính tình huynh đệ, mối hiệp thông trong Đức Ki-tô bẻ tan mối tương quan chủ và nô lệ.

Ta cũng thấy thánh Phao-lô rất tế nhị. Người không áp đặt, không truyền lệnh hoặc nại quyền trên ông Phi-lê-môn, để buộc ông nhận lại anh Ô-nê-xi-mô. Người muốn ông đối xử bác ái với anh, nhận lại anh như một người nhà, trong tình yêu Đức Ki-tô. Chính tình yêu này đổi mới tất cả, đổi mới tương quan giữa người với người, giữa chủ và nô lệ.