BA ĐIỂM QUAN TRỌNG ĐỂ HIỂU “DIGNITAS INFINITA”

Linh mục và nhà thần học Ricardo Bazán phân tích trong bài viết này văn kiện được mong đợi từ lâu về phẩm giá con người, được Thánh Bộ Giáo lý Đức tin công bố trong tuần này, với các chủ đề như phá thai, lý thuyết giới tính và mang thai hộ, v.v.

Vào ngày 8/4/2008, tuyên ngôn “Dignitas infinita” (Phẩm giá vô hạn) về Phẩm giá Con người, của Thánh Bộ Giáo lý Đức tin cuối cùng đã được công bố.

Đây là một văn kiện được mong đợi từ lâu vì nội dung mà nó đề cập. Như Đức Hồng Y Víctor Manuel Fernández, Tổng trưởng Thánh Bộ Giáo lý Đức tin, đã chỉ ra trong phần giới thiệu văn kiện, phải mất 5 năm để đi đến sản phẩm cuối cùng. Điều này cần được nhấn mạnh vì chúng ta đang đứng trước một văn kiện đã được ấp ủ chín chắn chứ không hề vội vàng, tùy tiện, mà đã trải qua nhiều bản thảo và được giám sát bởi nhiều chuyên gia của Thánh Bộ.

Phẩm giá con người

Theo nghĩa này, tuyên ngôn trình bày phần đầu (ba chương đầu) nhằm đặt nền tảng cho phẩm giá con người, dựa vào huấn quyền của thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Đức Bênêđíctô XVI và Đức Phanxicô. Đức Phanxicô đã có những đóng góp quan trọng trong chương thứ tư, nơi liệt kê các hành vi vi phạm nghiêm trọng phẩm giá con người.

Nguồn gốc của Dignitas infinita

Tên gọi “Dignitas infinita” (Phẩm giá vô hạn) xuất phát từ một trích dẫn của thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II nhân dịp đọc kinh Truyền Tin với những người khuyết tật, để chỉ ra rằng phẩm giá này có thể được hiểu là vô hạn, nghĩa là “vượt ra ngoài mọi vẻ bề ngoài hoặc đặc điểm của cuộc sống cụ thể của con người” (Dignitas infinita, Giới thiệu).

Điều này cho phép chúng ta đề cập đến một chủ đề xuyên suốt tuyên ngôn, là nền tảng của mọi thứ khác, đó là con người sở hữu một phẩm giá vô hạn dựa trên chính bản thể của mình chứ không phải hoàn cảnh.

Khía cạnh này càng quan trọng để suy tư trong thời buổi này khi phẩm giá và rất nhiều vấn đề đạo đức phụ thuộc vào những tiêu chí hoàn toàn tùy tiện. Đây là lý do tại sao văn kiện này quan trọng, không phải vì nó nhất thiết đổi mới về lý thuyết phẩm giá con người, mà vì nó dám đi ngược dòng, trung thành với sứ mạng của Giáo hội, như thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã chỉ ra trong Veritatis splendor là phục vụ chân lý.

Phẩm giá bản thể, phẩm giá luân lý, phẩm giá xã hội và phẩm giá hiện sinh

Một điểm khác cần lưu ý là sự phân biệt giữa phẩm giá bản thể, phẩm giá luân lý, phẩm giá xã hội và phẩm giá hiện sinh.

Phẩm giá bản thể là khái niệm mà văn kiện đào sâu, bao gồm phẩm giá mà tất cả chúng ta đều có, chỉ đơn giản vì là con người, dựa trên hai nền tảng “hiện hữu và được Thiên Chúa ưa muốn, tạo dựng và yêu thương” (Dignitas infinita, số 7). Phẩm giá này không bao giờ mất đi, không thể từ bỏ và hoàn toàn không phụ thuộc vào hoàn cảnh, một quan niệm rất phổ biến trong thời đại này.

Ý nghĩa thứ hai, phẩm giá luân lý, liên quan đến tự do, nghĩa là khi người ta hành động trái với lương tâm của mình, do đó, người đó sẽ hành động chống lại chính phẩm giá của mình. Đây là một sự phân biệt rất hữu ích, vì tự do thường được hiểu như một khả năng đơn thuần để lựa chọn giữa lựa chọn này hay lựa chọn khác, nhưng không được coi là một khả năng cho phép con người phát triển và hoàn thiện chính mình khi được thực thi và hành động đúng đắn, chứ đừng nói đến khi hiểu rằng đạo đức của hành vi phụ thuộc vào việc nó có tác động đến người khác hay liệu người đó có cảm thấy mình đã làm điều gì sai trái hay không.

Mặt khác, phẩm giá xã hội tập trung vào điều kiện xã hội mà con người đang sống. Những điều kiện này có thể thấp hơn yêu cầu của phẩm giá bản thể. Làm sao chúng ta có thể không nghĩ tới những người đang sống trong tình trạng cùng cực, không tiếp cận được nước sạch, trẻ em bị suy dinh dưỡng, thiếu máu và thậm chí không thể tiếp cận các dịch vụ y tế cơ bản nhất. Cuối cùng, phẩm giá hiện sinh tập trung vào những hoàn cảnh không cho phép con người sống một cuộc sống đàng hoàng, không quá trong phạm vi vật chất hoặc bên ngoài mâu thuẫn với phẩm giá bản thể, mà là những yếu tố điều kiện nội tại hoặc hiện sinh, chẳng hạn như bệnh tật, bối cảnh gia đình bạo lực, v.v.

Thánh Bộ nhấn mạnh một sự phân biệt rất tinh tế nhưng có khả năng gây nguy hiểm, ưu tiên sử dụng thuật ngữ “phẩm giá của nhân vị” thay vì phẩm giá con người, vì nhân vị được hiểu là chủ thể có khả năng lý luận, do đó, nếu đối mặt với một chủ thể không có khả năng này, hoặc ít nhất là đầy đủ, thì sẽ không xứng đáng được công nhận phẩm giá, ví dụ như một bào thai hoặc một người mắc bệnh tâm thần hoặc khuyết tật.

Bản văn này, ngoài tất cả các nền tảng, cho rằng phẩm giá con người còn cao hơn nhiều so với những gì chúng ta có thể nghĩ nhờ ba xác tín: tất cả chúng ta đều được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa, Đức Kitô đã nâng cao phẩm giá đó và ơn gọi đến sự viên mãn mà chúng ta có, là được mời gọi hiệp thông với Thiên Chúa, một điều mà không thể nói về bất kỳ thụ tạo nào khác.

Do đó, chúng ta hiểu rằng Giáo hội phải là người đầu tiên tôn trọng phẩm giá con người, thúc đẩy phẩm giá và đóng vai trò đảm bảo phẩm giá của mỗi người, không ngoại lệ.

Vi phạm phẩm giá

Trong phần giới thiệu văn kiện, Hồng y Fernandez kể lại cách bản thảo văn bản được gửi đi cùng với lời làm rõ sau: “Việc diễn đạt mới này trở nên cần thiết để đáp ứng một yêu cầu cụ thể của Đức Thánh Cha. Đức Thánh Cha đã yêu cầu rõ ràng rằng cần chú ý nhiều hơn đến những vi phạm nghiêm trọng phẩm giá con người hiện đang diễn ra trong thời đại chúng ta, theo hướng của Thông điệp Fratelli tutti. Do đó, Ủy ban Giáo lý đã thực hiện các bước để rút gọn phần đầu [...] và trình bày chi tiết hơn những gì Đức Thánh Cha đã chỉ ra.” (Dignitas infinita, Giới thiệu).

Do đó, chương thứ tư cung cấp cho chúng ta một danh sách, không phải là một danh sách đầy đủ hoặc cứng nhắc, về những vi phạm nghiêm trọng mà chúng ta có thể tìm thấy trong thời đại ngày nay. Nhiều vi phạm trong số đó đã được biết đến và Huấn quyền đã từng lên tiếng, ví dụ như thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II trong Evangelium vitae. Trong khi đó, một số vi phạm khác đang hiện diện nhiều hơn trong xã hội đương đại và dần dần được bình thường hóa hoặc ít được nói đến.

Trước khi tuyên bố được mong đợi từ lâu được phát hành, đã có sự nghi ngờ liệu nó có đề cập đến lý thuyết giới tính hay không, vì gần đây Đức Giáo hoàng Phanxicô đã tuyên bố rằng “nguy hiểm xấu xí nhất là lý thuyết giới tính, vốn xóa bỏ sự khác biệt” (Bài phát biểu của ĐGH Phanxicô với những người tham dự hội nghị “Con người - Hình ảnh của Thiên Chúa. Cho một nhân học ơn gọi”). Trên thực tế, bản văn chỉ ra rằng lý thuyết giới tính là một trong những vi phạm nghiêm trọng vì nó “nhằm mục đích phủ nhận sự khác biệt lớn nhất có thể giữa các sinh vật: sự khác biệt về giới tính. Sự khác biệt cấu thành này không chỉ là sự khác biệt lớn nhất có thể tưởng tượng, mà còn là sự khác biệt đẹp nhất và mạnh mẽ nhất: nó đạt được, ở cặp nam-nữ, sự tương hỗ đáng ngưỡng mộ nhất và do đó, là nguồn gốc của điều kỳ diệu không bao giờ ngừng khiến chúng ta ngạc nhiên, đó là sự xuất hiện của những con người mới trên thế giới.” (Dignitas infinita, số 58).

Dignitas infinita là một đóng góp của Giáo hội cho cuộc đấu tranh đó, như Đức Giáo hoàng Phanxicô chỉ ra, không bao giờ kết thúc và không bao giờ được kết thúc (x. Dignitas infinita, số 63) khi nói đến quyền con người và phẩm giá con người, đồng thời cảnh báo chúng ta về sự cám dỗ loại bỏ phẩm giá con người như nền tảng của quyền con người, để những quyền này bị ảnh hưởng bởi các ý thức hệ và lợi ích của kẻ mạnh.

Chúng tôi đánh giá cao sự rõ ràng của văn kiện khi nó đề cập đến cơ sở của phẩm giá con người, cũng như những vi phạm nghiêm trọng có thể xảy ra và không may là sẽ luôn xảy ra, do đó không thể đưa ra một danh sách đầy đủ về tất cả các vi phạm cũng như đưa ra giải pháp cho từng trường hợp. Điều quan trọng là nhận thức được giá trị của mỗi người và phẩm giá đi trước họ: “Tôn trọng phẩm giá của mỗi người và của tất cả mọi người là cơ sở không thể thiếu cho sự tồn tại của bất kỳ xã hội nào tuyên bố dựa trên luật pháp công bằng chứ không phải quyền lực. Chính dựa trên việc công nhận phẩm giá con người mà các quyền con người cơ bản, vốn đi trước và duy trì mọi sự chung sống văn minh, được củng cố.” (Dignitas infinita, số 64).

Kết luận

Tuyên bố Dignitas infinita của Thánh Bộ Giáo lý Đức Tin là một tài liệu quan trọng và cần thiết trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi phẩm giá con người bị xem nhẹ và vi phạm dưới nhiều hình thức.

Văn kiện một mặt khẳng định nền tảng và tính bất khả xâm phạm của phẩm giá con người, dựa trên chân lý đức tin rằng mỗi người đều được Thiên Chúa tạo dựng theo hình ảnh của Ngài, hướng đến ơn gọi hiệp thông vĩnh cửu. Mặt khác, tuyên ngôn cũng thẳng thắn chỉ ra những xu hướng và hành vi trái với phẩm giá này, như phá thai, thí nghiệm phôi thai, lạm dụng tình dục, bạo lực gia đình, buôn người, nô lệ hiện đại, chiến tranh và khủng bố...

Giáo Hội, qua văn kiện này, mời gọi mọi người thiện chí hợp tác bảo vệ và phát huy phẩm giá bất khả xâm phạm của từng nhân vị. Chỉ trên nền tảng của sự tôn trọng phẩm giá con người, xã hội mới có thể xây dựng nền hòa bình và công lý đích thực.

Văn kiện Dignitas infinita không chỉ đóng góp cho sự hiểu biết chính xác về phẩm giá con người theo ánh sáng Tin Mừng, mà còn thúc đẩy một nhân học toàn diện và cổ vũ cho một nền văn hóa sự sống. Tuyên ngôn này là hoa trái của một quá trình học hỏi, suy tư và cầu nguyện sâu sắc, với mục đích là phục vụ con người và thăng tiến ơn gọi siêu nhiên của họ.

Những giáo huấn được trình bày trong Dignitas infinita soi sáng cho đời sống đức tin, định hướng cho việc mục vụ và thúc đẩy cho công cuộc loan báo Tin Mừng trong thế giới ngày nay. Ước mong rằng mọi tín hữu sẽ đón nhận, học hỏi và thực thi những chỉ dẫn khôn ngoan của văn kiện quý giá này.

Nguồn: https://omnesmag.com/en/resources/dignitas-infinita-analysis/