Liệu Có Thể Xác Định Một Nguyên Lý Phổ Quát Trong Thông Diễn Về Công Bình Xã Hội? – Hợp Tuyển Thần Học
Nguyễn Thị Hồng ·
· Hợp Tuyển Thần Học - Dòng Tên
Trong nhiều thế kỷ, nền tư tưởng Tây Phương luôn theo đuổi dự định xây dựng một lý thuyết xã hội dựa trên khái niệm nền tảng là công bình, theo đó, mọi cá nhân và toàn thể cộng đồng có thể đạt được mục đích cuộc sống, riêng và chung, là mưu cầu hạnh phúc. Thật vậy, khởi đầu thời Hiện Đại, các lý thuyết chính trị, xã hội chịu ảnh hướng rất lớn từ công trình của Immanuel Kant với việc rút ra các quy luật luân lý mang tính siêu nghiệm và phổ quát, đó là những mệnh lệnh tổng hợp mang tính tuyệt đối, vô điều kiện và tối hậu của lý trí thực hành. Những mệnh lệnh này cho chúng ta biết phải làm gì để đạt được các mục đích;[1] và chính các mục đích này sẽ xác định một hành vi là đúng hay sai. Ví dụ, một công thức mệnh lệnh siêu nghiệm tuyệt đối mà Kant dẫn ra: “Hãy chỉ hành động theo phương châm mà bạn ước mong hành động đó của mình cũng đồng thời trở thành một luật phổ quát.”[2] Như thế, theo lý thuyết của Kant, lý trí thực hành thuần tuý của chúng ta có thể tự đưa ra các nguyên tắc phổ quát để giúp con người hành động theo luân lý mà không cần xét đến bất cứ yếu tố gì thuộc về kinh nghiệm, văn hoá, hay lịch sử. Do đó, nếu xét ‘công bình xã hội’ như một vấn đề thuộc luân lý, nó chỉ đơn thuần là vấn đề của lý trí thực hành, với những tiêu chuẩn phổ quát có sẵn ở trong ta.