Chia sẻ về quá trình đọc cuốn Triết học Descartes và cảm nghĩ về Descartes Xin chào mọi người, có vẻ như hơn…
Xin chào mọi người, có vẻ như hơn hai tháng qua mình khá ít hoạt động trên này, hay nói đúng hơn là chả hoạt động gì hết ^^! … Nguyên nhân cũng không có gì ghê gớm, chỉ là mình muốn thử một phương pháp tiếp cận triết học khác.
Dạo trước, khi đọc về một triết gia nào đó, mình sẽ xông xáo nói về vị đó, chia sẻ cho mọi người, lắng nghe nhận định, đánh giá từ nhiều phía - như vậy thật là vui. Dù vậy, trong lòng mình vẫn còn một nỗi băn khoăn rằng - như vậy đã đủ chưa? Nghĩa là mình vẫn tò mò không biết khả năng của bản thân tới đâu, đã thử gạt bỏ nhiều nhất có thể mọi sự trợ giúp để tiến hành công cuộc tự mình suy tư hay chưa?
Và thế là mình đã thử “mặt đối mặt” với một tác phẩm triết học, tự đọc nó một cách nghiêm túc, xem sẽ như thế nào. Tác phẩm mình chọn đó là cuốn Triết học Descartes.
Thật ra nói là tự thân đối mặt với Descartes cũng là quá kiêu ngạo, bởi sách mình đọc là sách dịch, từ một nguồn mình cho là uy tín, với nhiều cước chú, giải thích của dịch giả giúp tác phẩm thêm phần sáng sủa. Nhưng chắc như vậy cũng không có gì là quá đáng, bởi nếu thật sự giáp lá cà với ông Descartes thì chắc chỉ có nước chịu chết ^^!
Mà cũng thật tình cờ là hình như ông Descartes này cũng có cái tính tình tương tự, vì ông thích “suy tư trong tòa tháp ngà” hơn là đi tranh luận, như trong một lá thư có dòng Descartes đã viết đại ý như sau, “tôi ngủ 10 tiếng một ngày và dành cả buổi sáng để chiêm nghiệm”. Có vẻ như Descartes cũng chỉ suy tư và chiêm nghiệm với chính mình là chủ yếu. Và đó cũng là lúc công cuộc suy tư chính thức bắt đầu.
Nhìn từ bề ngoài, có vẻ Descartes quả thật có mọi phương diện để hỗ trợ con đường triết học của mình - ông được đào tạo học viện bài bản, rất có năng khiếu học tập đặc biệt là môn toán, và có vẻ ông cũng dư dả nữa (nên mới có khả năng đi khắp châu Âu và sống cuộc đời ẩn dật đầy đủ). Những điều đó đã mang lại cho Descartes không gian để ông suy tư.
Nhưng nếu nhìn nhận từ phía nội tâm của Descartes, mọi thứ sẽ không êm đềm như thế, hay thậm chí là sóng gió trùng trùng. Ngay từ khi còn đi học, Descartes đã mang trong mình mối bận tâm về thứ được gọi là chân lý. Ông nghi ngờ chúng. Cùng với quyết tâm tìm ra cái gọi là chân lý thật sự, Descartes đã quyết định bôn ba khắp nơi học hỏi. Để rồi cuối cùng rút ra một kết luận, tất cả những sự từ đó tới giờ ông cho là đúng đều đáng nghi, mà hễ thứ gì có một chút, dẫu chỉ là một chút đáng nghi thôi, thì đều không phải là sự thật - Descartes đã kiên quyết tuyên bố như thế. Và đó cũng là nguồn gốc của “triết học nghi ngờ có phương pháp” của Descartes. Gọi là thế bởi Descartes hoài nghi không phải chỉ để hoài nghi - nghĩa là kiểu hoài nghi bất chấp, sáo rỗng, mà ông đặt dấu chấm hỏi cho mọi sự để gạn lọc thật kỹ, loại bỏ những thứ khả nghi, để cuối cùng xem thử xem có thứ gì đó gọi là “bất khả nghi” hay không.
Và Descartes chọn con đường đó mà không hề biết được nó sẽ dẫn ông đến đâu, như lời thú nhận đại ý rằng, “nếu kết quả tích cực, tôi sẽ tìm thấy chân lý để từ đó xây dựng những thứ bền vững, lâu dài; ngược lại nếu kết quả là tiêu cực, thì ít ra tôi cũng biết rằng, trên đời này không có thứ chi là đáng tin.” Nghĩa là Descartes đã chọn con đường đương đầu, đương đầu trong một trận đấu mà nếu thua cuộc, thứ chờ đợi ông sẽ là hư vô chủ nghĩa, đây không phải là thứ hư vô rỗng tuếch của thói đời, mà là đã dựa trên suy tư kỹ lưỡng, nếu chẳng may một bộ óc với nhiều chiêm nghiệm mà cuối cùng lại nhận ra rằng mọi thứ đều vô nghĩa thì bộ óc ấy còn biết đi về đâu? Cho nên thật may mắn và tuyệt vời khi Descartes đã tìm ra được Cogito - viên đá vững chắc, bất khả nghi, để ông đặt nền móng cho triết thuyết của mình.
Đôi dòng trên đây chỉ là những suy tư cá nhân của mình trước, trong, và sau khi đọc cuốn Triết học Descartes. Có sai có đúng thì xin mọi người bỏ qua. Chẳng qua muốn gửi đôi ba lời, thể hiện sự kính trọng đối với Descartes, một người mình cho rằng đã rất dũng cảm, để mà: Ít nhất một lần trong đời, ta phải hoài nghi về tất cả những gì ta đã tin tưởng, để đặt lại nền móng cho những tin tưởng của ta.
Chốt sổ năm Thìn 2024 như vậy cũng không quá tệ nhỉ ^^
Cr: Sodom