Phi-Nền-Móng (Ungrund) Hay Tột-Cội-Nền-Móng (Urgrund) Trong Khảo Luận Về Tự Do Của Friedrich Wilhelm Joseph Schelling
Phạm Văn Đức ·
· Luận Văn Triết Học
Trong suốt lịch sử triết học, dường như việc tìm lời giải đáp cho vấn nạn tự do và sự dữ luôn là nỗi nhức nhối của các triết gia chủ trương Nhất nguyên thuyết (Monism). Quả thế, nếu Tuyệt Đối là toàn năng và toàn thiện, làm sao có thể hiểu tự do và sự dữ? Thứ nhất, nếu Thiên Chúa là toàn năng, làm gì có gì ở ngoài (thuần ngoại tại) Ngài được. Do đó, Thiên Chúa phải bao trùm mọi sự, và thế là mọi hữu thể đều phải phụ thuộc (depend on) vào Ngài theo một cách thức nào đó. Thế thì con người có tự do không? Thứ hai, nếu Thiên Chúa là toàn thiện, tại sao sự dữ lại hoành hoành? Ngài có tạo nên sự dữ không? Nếu Ngài không tạo nên sự dữ thì nó bởi đâu mà ra? Ở chiều ngược lại, nếu nhìn nhận tự do và sự dữ, làm sao quan niệm về một Tuyệt Đối toàn năng, toàn thiện? Như thế, chìa khóa để có thể giải quyết vấn nạn hóc búa kể trên là tìm ra một cách thức diễn tả Tuyệt Đối sao cho Ngài vừa toàn năng và toàn thiện, nhưng lại không bóp nghẹt tự do của con người. Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (1775-1854), một triết gia thuộc trường phái Đức Quốc Duy Tâm (German Idealism), ngang qua tác phẩm Philosophical Investigation into the Essence of Human Freedom (Khảo Luận về Tự Do), đã thuật lại một hành trình suy tư và chiêm niệm triết học khúc khuỷu gập ghềnh, đến nỗi nhiều lúc tưởng như tuyệt vọng, nhằm tìm kiếm chìa khóa khả dĩ mở ra cánh cổng bị đóng kín. Ông cho rằng chìa khóa đó là khái niệm Phi-nền-móng (Ungrund) hay Tột-cội-nền-móng (Urgrund).[1] Liệu khái niệm đó có cho phép tự do và sự dữ có chỗ đứng trong hệ thống Nhất nguyên không? Câu hỏi vừa nêu lại làm nảy sinh hai câu hỏi cơ bản hơn: khái niệm Phi-nền-móng là gì và đâu là bối cảnh ra đời của khái niệm đó? Sau khi trả lời ba câu hỏi trên, tác giả bài viết này sẽ đưa ra một vài nhận định cá nhân về những nỗ lực suy tư của Schelling.