Tại sao nên đọc Dostoevsky? Dostoyevsky vượt ra ngoài “Tội ác và Trừng phạt”: Trong phần lớn cuộc đời mình…
Dostoyevsky vượt ra ngoài “Tội ác và Trừng phạt”:
Trong phần lớn cuộc đời mình, tôi không phải là người thích đọc tiểu thuyết, nhưng vào năm 2018, tôi đã thử đọc một cách nghiêm túc, đặc biệt là về văn học Nga, kể từ đó, tôi đã đọc hàng chục nghìn trang văn học Nga. Khi bắt đầu việc đọc sách, tôi thường mang theo sách bên mình, điều này dẫn đến một số cuộc trò chuyện thú vị với nhữung người hoàn toàn xa lạ và một trong những chủ đề được nhắc đi nhắc lại là Dostoevsky, đặc biệt là Tội ác và Trừng phạt - một trong những kiệt tác của văn học thế giới. Nhưng mặc dù thật ấn tượng khi biết có bao nhiêu người đã đọc hoặc biết về cuốn tiểu thuyết này, nhưng số người đã đọc bất kỳ tác phẩm nào khác của Dostoevsky lại ít hơn đáng kể. Ngoài “Tội ác và Trừng phạt”, thường có rất ít điều để nói. Điều này dĩ nhiên là không may, di sản văn học của Dostoevsky rất đáng để khám phá, sâu sắc và phong phú với những tác phẩm đi sâu vào sự phức tạp của bản chất con người, tâm linh, đạo đức và chủ nghĩa hiện sinh. Hãy để tôi cố gắng thuyết phục bạn tại sao bạn nên đọc thêm về Dostoevsky và nêu bật những tác phẩm cụ thể mà tôi tin rằng không thể bỏ qua.
Hãy bắt đầu với lý do tại sao Dostoevsky đã có tác động sâu sắc đến văn học, tâm lý học và triết học, Friedrich Nietzsche đã nói về Dostoevsky rằng ông là “nhà tâm lý học duy nhất mà tôi có điều gì đó để học hỏi từ đó”. Dostoevsky về cơ bản đã đưa ra Chủ nghĩa hiện sinh với cuốn “Ghi chú từ lòng đất” và ảnh hưởng nhiều đến Camus, Kafka và Sartre. Bạn có biết rằng bộ phim “Tài Xế Taxi” của Martin Scorcese với Robert de Niro dựa trên “Ghi chú từ lòng đất của Dostoevsky? Hoặc - khi Mario Puzo viết Bố già, ông ấy đã lấy cảm hứng từ “Anh em nhà Karamazov” của Dostoevsky, hay như phim của Woody Allen với những điểm tương đồng rõ ràng trong kịch bản với “Tội ác và Trừng phạt”.
Dostoevsky là bậc thầy trong việc khám phá và mô tả tâm lý con người. Các nhân vật của ông phải vật lộn với những tình huống khó xử về đạo đức và những xung đột nội tâm. Dostoevsky thể hiện bóng tối bên trong và những cuộc đấu tranh nội tâm mà chúng ta thường khó liên tưởng đến. Đưa ra những lựa chọn có đạo đức là một chủ đề điển hình - sự phức tạp trong cách mọi người đi đến những quyết định này, cách họ không đưa ra những lựa chọn có đạo đức và hậu quả của hành động của họ được thể hiện qua lăng kính của các nhân vật của ông kích thích sự xem xét nội tâm về mặt đạo đức. Những hiểu biết sâu sắc về tâm trí các nhân vật của ông là điều khiến tác phẩm của Dostoevsky trở nên độc đáo ở thời đại của ông và nói thẳng ra là, ở mọi thời đại.
Tiểu thuyết của ông thường khám phá các chủ đề triết học (bao gồm cả hiện sinh):
Dostoevsky thường đi sâu vào những chủ đề phức tạp, mục đích và ý nghĩa cuộc sống, việc tìm kiếm ý nghĩa, bản chất của ý chí tự do, sự tồn tại của Chúa, tôn giáo, bản chất của cái ác, đau khổ và đạo đức, thúc giục chúng ta, những độc giả, suy ngẫm về niềm tin và triết lý của chúng ta. Bình luận xã hội và chính trị: Dostoevsky xem xét một cách nghiêm túc các vấn đề xã hội và chính trị ở thời đại của ông, ở Nga, bao gồm nghèo đói, các hệ tư tưởng cấp tiến, mối nguy hiểm của tư duy tập thể và đấu tranh giai cấp. Rõ ràng ông chống lại hệ thống nông nô nhưng không tán thành các hệ thống quân bình và những điều không tưởng (trong một số tác phẩm của mình, ông dường như đã thấy trước sự xuất hiện của chủ nghĩa cộng sản). Ông đã tạo ra những nhân vật phức tạp và nhiều sắc thái. Nhân vật của Dostoevsky không tốt cũng không xấu, họ cho thấy sự chân thực, dễ hiểu, đa chiều, thiếu sót và sâu sắc về con người: Alyosha, Dmitri và Ivan Karamazovs, cũng như cha của họ là Fyodor, Hoàng tử Myshkin, Rodion Raskolnikov, Cha Zosima, Nastasya Filipovna, Sonia Marmeladova, Grushenka, Nikolai Stavrogin và rất nhiều nhân vật khác.
Tác phẩm của ông có ý nghĩa văn hóa và lịch sử:
Dostoevsky đã tạo ra một số tác phẩm hay nhất của văn học cổ điển. Làm quen với các tác phẩm của ông là điều cần thiết đối với bất kỳ ai quan tâm đến lịch sử và sự phát triển của văn học. Tác phẩm của ông để lại ấn tượng mạnh mẽ và lâu dài về mặt cảm xúc, gợi lên những cảm xúc mạnh mẽ, bất kể đó là những cuộc tranh luận căng thẳng hay bàn về triết học, đọc Dostoevsky có thể kích thích trí tuệ và lôi cuốn cảm xúc. Sau mỗi tác phẩm của ông, tôi luôn muốn đọc quan điểm của các nhà phê bình văn học và độc giả bình dân, có cái gì đó thôi thúc tôi cảm thấy mình cần phải thảo luận với ai đó, xem lại những gì tôi rút ra được và xem liệu những người khác có rút ra được kết luận khác sau quá trình đọc hay không. Tôi liên tục nhận thấy mình đang hình thành những quan điểm rất mạnh mẽ về những gì nhân vật đã làm hoặc không làm.
Nên nói thêm rằng một điều dường như đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến các tác phẩm của Dostoevsky là ở tuổi 28 , ông suýt bị xử tử vì thuộc một nhóm bất đồng chính kiến và được ân xá vào phút cuối, thay vào đó, Dostoevsky bị đưa đến trại lao động ở Siberia, một trải nghiệm tất nhiên ảnh hưởng đến Tội ác và Trừng phạt, nhưng cũng mang lại cho ông nhiều tư liệu để làm việc, chẳng hạn như trong việc xây dựng các yếu tố trinh thám trong tiểu thuyết của - chẳng hạn như “Anh em nhà Karamazov.” Cốt truyện của Dostoevsky có nhiều khúc mắc nhưng luôn mang lại cảm giác tự nhiên. đáng tin cậy ngay cả khi hư cấu. Chúng ta thấy những điều cực đoan mà con người có thể làm được, cả cái tốt lẫn cái xấu. Dù tôi rất thích đọc Bulgkov và Tolstoy, nhưng chỉ trong các tác phẩm của Dostoevsky, tôi mới cảm thấy như thể mình đang rơi vào tình trạng khó khăn tương tự như các nhân vật của ông, và tôi nghĩ đó là điều kỳ diệu nhất mà Dostoevsky đạt được trong tác phẩm của mình - chúng ta biết đó có thể là chính chúng ta, chúng ta có thể là Raskolnikov, Myshkin hoặc Stavrogin. Nếu hoàn cảnh cuộc sống của chúng ta được định hình khác đi thì hoàn toàn điều đó có thể xảy ra. Như Solzhenitsyn đã nói: “Lằn ranh phân chia thiện và ác không phải xuyên qua các quốc gia, cũng không phải giữa các giai cấp, cũng không phải giữa các đảng phái chính trị - mà xuyên qua trái tim mỗi con người.”
Trong thế giới phát triển nhanh chóng ngày nay, khi chúng ta nóng lòng muốn học (như chúng ta vẫn nên học), chúng ta có thể có xu hướng tập trung vào truyện phi hư cấu, chẳng có vấn đề gì với việc đó cả, nhưng để hiểu chính mình, hiểu người khác, hiểu cộng đồng và xã hội của chúng ta thì tiểu thuyết là điều không thể thay thế. Và nếu bạn đọc tiểu thuyết, hãy đọc tác phẩm kinh điển, tôi muốn nói như vậy. Đọc một vài tác phẩm của Dostoevsky có thể có tác động tốt hơn đến sự hiểu biết của bạn về bản thân và người khác hơn là xem qua một cuốn sách giáo khoa tâm lý học. Đây là những tác phẩm yêu thích của tôi về Dostoevsky (ngoài “Tội ác và Trừng phạt”) mà tôi hết lòng giới thiệu:
+ Anh em nhà Karamazov
+ Thằng ngốc
+ Ác quỷ
+ Ghi chú từ dưới đất
+ Giấc mơ của một người đàn ông lố bịch
Tất nhiên đừng quên Tội ác và Trừng phạt. Tôi cho rằng bạn đã đọc, nếu chưa, hãy thêm nó vào danh sách.
- Anh em nhà Karamazov, 1880
“Tôi nghĩ ma quỷ không tồn tại, nhưng con người đã tạo ra nó, họ đã tạo ra nó theo hình ảnh giống hệt nó.” – Dostoevsky, Anh em nhà Karamazov”
Dòng này làm tôi ớn lạnh. Đương nhiên, đây là lời thoại của một nhân vật, không nhất thiết là điều mà bản thân Dostoevsky tin tưởng. Cuốn sách gần 1.000 trang này nói về điều gì? Đây là một câu chuyện trinh thám khám phá đức tin, ý chí tự do, sự nghi ngờ và trách nhiệm đạo đức. Câu chuyện kể về ba anh em, vụ sát hại bí ẩn của cha họ và động lực gia đình phức tạp của họ. Mỗi anh em đều khác nhau - Dmitry đam mê và bốc đồng, Ivan là trí thức lý trí, còn cô út Alesha là người tâm linh và giàu lòng nhân ái. Thông qua việc khám phá hành động, quá trình suy nghĩ và tương tác của họ (câu chuyện có cấu trúc tường thuật phức tạp - chúng ta có thể nhìn thấy nhiều góc nhìn), chúng ta xem xét tâm hồn và đạo đức của con người. Freud gọi nó là “cuốn tiểu thuyết tuyệt vời nhất từng được viết”. Einstein gọi nó là “cuốn tiểu thuyết tâm lý và triết học đỉnh cao, điều tuyệt vời nhất mà tôi từng đặt tay vào”. Anh em nhà Karamazov là cuốn tiểu thuyết vĩ đại cuối cùng của Dostoevsky và là cuốn tiểu thuyết sâu sắc và phức tạp nhất, được cho là tác phẩm vĩ đại nhất của ông.
- Thằng ngốc, 1868–1869
“Cái đẹp sẽ cứu thế giới – Thằng ngốc, Dostoevsky”
Với khoảng 600 trang, tác phẩm yêu thích của Dostoevsky, “Thằng ngốc” nói về lòng tốt và sự ngây thơ trong thế giới đầy hoài nghi và suy đồi đạo đức. Đó là câu chuyện về Hoàng tử Myshkin, một người đàn ông ngây thơ (người khác gọi là 'thằng ngốc') trở về Nga sau khi ra nước ngoài để điều trị bệnh động kinh (lưu ý rằng bản thân Dostoevsky cũng bị động kinh). Sự trong sạch về mặt đạo đức của anh ấy hoàn toàn trái ngược với xã hội thối nát ở Saint Petersburg mà anh ấy đang sống. Myshking, một phiên bản của Don Quixote, bị vướng vào cuộc sống của hai người phụ nữ (những nhân vật tuyệt vời), Nastasya Filippovna và Aglaya Yepanchin, câu chuyện đưa chúng ta thông qua một loạt các sự kiện phức tạp, đầy cảm xúc và bi thảm, khám phá các chủ đề về tình yêu, giá trị cá nhân so với chuẩn mực xã hội, chủ nghĩa duy tâm so với chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa vô thần so với tôn giáo, chấn thương và cảm giác tội lỗi. “Thằng ngốc” có lẽ là cuốn tiểu thuyết mang tính cá nhân nhất của Dostoevsky và là một khám phá đáng kinh ngạc về chủ đề thiện và ác.
- Ác quỷ, 1872
“Nếu bạn muốn vượt qua thế giới, hãy vượt qua chính mình - Dostoevsky, Ác quỷ”
Với hơn 750 trang, “Ác quỷ” có lẽ là một trong những cuốn tiểu thuyết bị đánh giá thấp nhất của Dostoevsky, riêng tôi lại yêu tác phẩm và ôi đọc đi đọc lại. “Ác quỷ” có lẽ là tác phẩm mang tính chính trị nhất trong số các tác phẩm của Dostoevsky, theo phong cách Dostoevsky điển hình, nó tập trung vào một câu chuyện giết người và khám phá các chủ đề về chủ nghĩa cấp tiến (đặc biệt là trong tầng lớp có học thức), khủng bố, chủ nghĩa cực đoan và dự đoán sự xuất hiện của chủ nghĩa cộng sản và những hậu quả có thể tàn phá của nó, nhưng cũng phê phán chủ nghĩa tư bản, đặc biệt là bất bình đẳng xã hội. Ác quỷ có thể được hiểu là một lời cảnh báo, điều mà đáng tiếc là Nga đã không để ý đến. Tuy nhiên, như thường lệ, Dostoevsky vẽ ra một bức tranh phức tạp, không phải một tất cả những nhà cách mạng đều được mô tả là những kẻ xấu xa hoặc những người theo chủ nghĩa hư vô. Tôi nghĩ thiên tài của Dostoevsky là ở chỗ ông có thể thu hút cùng lúc những nhà cách mạng trẻ và những người theo tôn giáo bảo thủ. Ví dụ, câu trích dẫn trên là của Ivan Shatov, người bị giằng xé giữa lý tưởng cách mạng của mình và những xung đột đạo đức nội tâm. Ý của ông là sự thay đổi thực sự bắt đầu từ sự tự nhận thức và chuyển đổi đạo đức. Hãy so sánh điều đó với Nikolai Stavrogin, một nhân vật lôi cuốn và mâu thuẫn về mặt đạo đức, anh ta tham gia vào những hành động gây sốc và đáng ghê tởm về mặt đạo đức, chủ nghĩa hư vô của anh ta dường như là kết quả của việc anh ta không thể tìm thấy ý nghĩa hoặc sự cứu chuộc. “Ác quỷ” là một cuốn tiểu thuyết cực kỳ phức tạp và kích thích tư duy và khá thẳng thắn mà nói, trong cuốn tiểu thuyết này, Dostoevsky là người đáng sợ nhất. Theo quan điểm của tôi, hơn cả Tội ác và Trừng phạt, đây là một cuộc khám phá bậc thầy về bóng tối có thể thiêu rụi tâm hồn con người.
- Ghi chú từ lòng đất, 1864
“Tôi nói hãy để thế giới này xuống địa ngục, nhưng tôi nên luôn uống trà— Dostoevsky, Ghi chú từ lòng đất.”
Với khoảng 120 trang, đây là một quyển sách ngắn nhưng là một trong những quyển sách gây ảnh hưởng mạnh mẽ nhất. Trong tác phẩm này, Dostoevsky đi sâu vào việc khám phá tâm trí con người với những mâu thuẫn của nó, đó là lời độc thoại của một nhân vật không tên:hữu lý và phi lý, đấu tranh cho ý nghĩa và sự thật, như bạn có thể thấy từ câu trích dẫn ở trêm: sự hoài nghi, hành vi cô lập và tự hủy hoại. Ghi chú từ lòng đất là một tác phẩm phê phán mạnh mẽ chủ nghĩa duy lý và là tác phẩm khởi đầu nền văn học hiện sinh, là nguồn cảm hứng cho Kafka, Camus, Sartre và nhiều người khác. “Ghi chú từ lòng đất” để lại ấn tượng mạnh mẽ - đó là một cuộc khám phá tâm lý khơi dậy sự suy ngẫm về những cuộc đấu tranh và những tình huống khó xử hiện sinh của chính chúng ta, thu hút người đọc về mặt triết học, đặc biệt là về các chủ đề về ý chí tự do và đạo đức.. Điều ấn tượng là cách Dostoevsky tạo ra một nhân vật khó ưa mà chúng ta dần dần phát triển sự đồng cảm, buộc chúng ta phải đánh giá cao sự phức tạp của việc là một con người.
- Giấc mơ của một người đàn ông lố bịch, 1877
“Tôi sẽ không và không thể tin rằng cái ác là điều bình thường của loài người - Dostoevsky, Giấc mơ của một người đàn ông lố bịch.”
Đây là một câu chuyện ngắn nhưng chứa đựng rất nhiều điều trong đó, mô tả cách một người đàn ông quyết định tự tử sau khi tuyệt vọng về nhân loại và thế giới. Anh ta chìm vào giấc ngủ và được đưa đến một thế giới khác, nơi anh ta tìm thấy một xã hội hoàn hảo gồm những sinh vật trong sáng và ngây thơ. Tôi không muốn làm hỏng câu chuyện nếu bạn chưa đọc nhưng hãy nói đây là câu chuyện về sự chuộc lỗi về mặt đạo đức, sự biến đổi mà nhân vật chính phải trải qua. Giấc mơ thôi thúc anh ta đánh giá lại quan điểm của mình, dẫn đến ý thức mới về mục đích sống.
Cr: lửng mật