THẦN KỲ KINH TẾ TÂY ĐỨC Tác giả: Tôn Thất Thông Kinh tế Tây Đức đã phát triển với tốc độ xấp xỉ 10% /năm…
Tác giả: Tôn Thất Thông
Kinh tế Tây Đức đã phát triển với tốc độ xấp xỉ 10% /năm trong suốt giai đoạn hậu chiến 1949-1969. Với tốc độ ấy, thu nhập bình quân đầu người tăng gấp đôi trong khoảng thời gian 8 năm, và trong 20 năm đã tăng lên gần 7 lần. Để so sánh, kinh tế ở miền Bắc Việt Nam trong giai đoạn xây dựng XHCN tăng bình quân 2%/năm, như vậy thu nhập bình quân chỉ tăng gấp đôi sau 35 năm, tức hết cả một đời người. Còn với tốc độ phát triển 6%/năm của VN trong giai đoạn gần đây, thời gian để có thu nhập tăng gấp đôi là 12 năm. Một con số không phải quá đáng thất vọng.
Lý do nào mà kinh tế Tây Đức đã phát triển nhanh như vậy? Có thể kể ngay: nền khoa học phát triển cao của Đức, kiến thức kinh tế và kỹ năng kinh doanh, đội ngũ, bởi dẫu gì thì Đức cũng từng là một "cường quốc". Tuy nhiên, vậy thì vì sao cũng với những yếu tố đó, nước Đức thời Quốc xã lại…mang nợ ngập đầu, đi gây chiến khắp nơi? Cái khác biệt là ở chính sách kinh tế: kinh tế thời Quốc xã là kinh tế phục vụ chiến tranh, kinh tế nhà nước, thị trường độc quyền đóng vai trò chủ đạo, còn chính sách kinh tế Tây Đức thời bình thì không như thế.
Chính sách kinh tế Đức đến từ trường phái kinh tế Freiburg với mô hình 'Kinh tế thị trường xã hội', thường được gọi là 'con đường thứ ba' nằm giữa kinh tế thị trường tự do lỏng lẻo (không kiểm soát) và kinh tế kế hoạch (của các nước XHCN). Mô hình Đức còn có tên gọi 'Kinh tế thị trường tự do trong trật tự'. Mô hình Đức khác với mô hình tự do lỏng lẻo ở chỗ: kinh tế phục vụ xã hội thông qua các 'chính sách xã hội' (social policy). Xin kể ra một vài chính sách:
- Giáo dục miễn phí từ tiểu học đến đại học. Con em các gia đình nghèo đều có cơ hội được học tập lên đến đại học.
- Hệ thống đại học 2 nhánh: đại học hướng nghiệp và đại học tổng hợp. Với mô hình đại học hướng nghiệp vừa học vừa làm, con em các gia đình khó khăn có thể hoàn thành đại học, và có địa vị không kém gì người học từ đại học tổng hợp.
Chính sách giáo dục khôn ngoan này giúp cho tỉ lệ học đại học ở Đức tăng vượt bậc, nhất là ở nữ giới.
- Chính sách bảo hiểm xã hội và y tế. Với tỉ lệ đóng thuế lũy tiến, nó đảm bảo những người yếu thế nhất vẫn sống được với đầy đủ nhân phẩm.
- Chính sách hòa hoãn giữa công đoàn và giới chủ. Công đoàn có tiếng nói, được tham gia vào Ban giám đốc của doanh nghiệp, đã xoa dịu mâu thuẫn căng thẳng giữa người lao động và giới chủ. Tỉ lệ đình công ở Đức thấp hơn 10 lần so với các nước phát triển khác như Pháp, Anh, Ý, Nhật. Người Đức quan niệm: doanh nghiệp là một cộng đồng. Về sau này họ không gọi người lao động là "công nhân" mà gọi là "cộng sự", một khái niệm chỉ phổ biến sau chiến tranh!
Hi vọng với vài ví dụ về chính sách xã hội có thể giúp bạn đọc hình dung khía cạnh "xã hội" của mô hình Đức.
Các kinh tế gia của Đức, người ta nói, đã học các điều khôn ngoan này từ một quyển sách, quyển sách mà mấy trăm năm nay ai nấy đều đọc nếu muốn học về kinh tế: 'Của cải của các dân tộc' của Adam Smith, cha đẻ của kinh tế học hiện đại. Người ta thường nói: nước Mỹ là hiện thân, là sự hiện thực hóa của tư tưởng của John Locke. Theo cùng ý nghĩa ấy, ta có thể nói: kinh tế Đức hậu chiến chính là hiện thân của tư tưởng kinh tế của Adam Smith.
Cr: Sally Pastry