THÁNH LỄ... III. CÁCH ĐỌC “ALLELUIA” TRONG TRUYỀN THỐNG PHỤNG VỤ: ALLELUIA là một từ rất quen thuộc trong…
III. CÁCH ĐỌC “ALLELUIA” TRONG TRUYỀN THỐNG PHỤNG VỤ:
ALLELUIA là một từ rất quen thuộc trong phụng vụ Kitô giáo, đặc biệt trong Tung hô Tin Mừng. Tuy nhiên, khi đọc tiếng Việt, có người đọc Al-lê-lu-ia (đọc là Al-lê-lu-gia) có người đọc Al-lê-lui-a. Muốn xác định cách đọc có cơ sở nhất, cần xét từ nguyên ngữ, truyền thống Latinh và các văn kiện phụng vụ.
1. ALLELUIA là gì?
Alleluia bắt nguồn từ tiếng Hípri Hallelu-Yah, nghĩa là “Hãy ngợi khen Đức Chúa”.
Từ này được Giáo Hội giữ lại trong phụng vụ dưới dạng gần như nguyên thủy, thay vì dịch hoàn toàn sang các ngôn ngữ địa phương.
Trong truyền thống Latinh, từ này được viết là: ALLELUIA
Các bản văn Kinh Thánh Latinh của Giáo Hội cũng giữ nguyên dạng này. Chẳng hạn, Nova Vulgata của Tòa Thánh ghi nhiều Thánh vịnh bằng chữ ALLELUIA, như Tv 105(104), Tv 106(105), Tv 117(116), Tv 118(117), Tv 150...
Như vậy, chữ viết chính thức là ALLELUIA.
2. Truyền thống phụng vụ Latinh phân âm thế nào?
Đây là điểm quan trọng nhất.
Trong các sách phụng vụ được Tòa Thánh công bố, khi chữ Alleluia được đặt dưới nốt nhạc để hát, từ này được phân âm:
Al-le-lu-ia
- Chẳng hạn, sách phụng vụ của Tòa Thánh cho lễ Hiển Linh ghi rõ: Al-le-lu-ia, Al-le-lu-ia
Sách phụng vụ cho lễ Giáng Sinh cũng ghi:
Al-le-lu-ia, Al-le-lu-ia, Al-le-lu-ia
- Trong nghi thức Chúa Thánh Thần hiện xuống, bản văn Latinh của Tòa Thánh cũng phân âm: Al-le-lu-ia
Đặc biệt, tài liệu phụng vụ của Tòa Thánh năm 2025 tiếp tục ghi rõ: Al-le-lu-ia
Như vậy, truyền thống phụng vụ Latinh hiện hành phân âm “Alleluia” thành Al-le-lu-ia, không phân thành Al-le-lui-a.
3. Điều này có ý nghĩa gì đối với tiếng Việt?
Khi chuyển cách phát âm Latinh sang tiếng Việt, có thể đọc:
Al-lê-lu-ia.
Vì vậy, nếu dựa trên cách phân âm của truyền thống phụng vụ Latinh, cách đọc phù hợp là: Al-lê-lu-ia
Không nên lấy cách viết liền ALLELUIA rồi tự động chia thành Al-lê-lui-a, vì cách phân âm đó không phù hợp với cách phân âm được thể hiện trong các sách phụng vụ Latinh của Tòa Thánh.
4. Còn Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc của HĐGMVN thì sao?
- Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc của Ủy ban Thánh nhạc - Hội đồng Giám mục Việt Nam sử dụng thống nhất chữ: Alleluia
- Tại số 150, tài liệu hướng dẫn cách thực hiện Tung hô Tin Mừng (Alleluia) số 151 nói về việc phổ nhạc Alleluia bằng Bình ca; số 152 quy định việc hát Alleluia ngoài Mùa Chay; số 153 hướng dẫn trường hợp chỉ có một bài đọc trước Tin Mừng.
Điều đáng lưu ý là các số 150-153 không quy định cách phân âm tiếng Việt là “Al-lê-lu-ia” hay “Al-lê-lui-a”.
Do đó, không thể nói rằng HĐGMVN đã ra một quy định riêng bắt buộc phải đọc theo cách này hay cách kia.
Tuy nhiên, khi cần xác định cách phân âm, ta có thể dựa vào truyền thống Latinh, vốn là nền tảng trực tiếp của phụng vụ Rôma.
5. Còn Graduale Romanum?
Graduale Romanum là sách thánh ca quan trọng của truyền thống phụng vụ Rôma, đặc biệt đối với Thánh ca Gregorian.
Trong truyền thống này, Alleluia cũng được trình bày theo cách phân âm: Al-le-lu-ia
Điều này phù hợp với cách phân âm được thấy trong các sách phụng vụ Latinh của Tòa Thánh.
Vì thế, khi hát hoặc hướng dẫn cách đọc theo truyền thống Latinh, có cơ sở rõ ràng để phân: Al-le-lu-ia
6. Vì sao không nên phân thành “Al-lê-lui-a”?
Cách đọc Al-lê-lui-a xuất hiện khá phổ biến trong thực tế tiếng Việt. Tuy nhiên, xét về phân âm theo văn bản Latinh phụng vụ, cách này không phải là cách phân âm được thể hiện trong các tài liệu phụng vụ Latinh nói trên.
Các tài liệu của Tòa Thánh ghi: Al-le-lu-ia
chứ không ghi: Al-le-lui-a.
Do đó, nếu mục đích là hướng dẫn cách phát âm dựa trên truyền thống phụng vụ Latinh, thì Al-lê-lu-ia có căn cứ trực tiếp hơn.
Lm. Mi Trầm & AI