‘DIGNITAS INFINITA’ VÀ CỘI NGUỒN PHẨM GIÁ

Bình luận: Việc tìm hiểu ý nghĩa của phẩm giá trong những bối cảnh khác nhau sẽ mở ra những hướng đi mới cho thảo luận, biện giáo, và truyền giáo.

Dignitas Infinita (tạm dịch: Phẩm giá Vô Hạn), văn kiện mới của Bộ Giáo lý Đức tin (DDF) khẳng định rằng «mỗi con người sở hữu một phẩm giá vô hạn,” đồng thời liệt kê những hành vi xâm phạm nhân phẩm, tập trung chú ý vào các diễn biến mới trong “lý thuyết giới tính”. Dù các phần bàn về phá thai, mang thai hộ và tư tưởng giới tính không chứa đựng điều gì mới lạ, văn kiện ngày 8 tháng Tư này đã nhận được “sự tán dương rộng rãi” từ nhiều nhà bình luận Công giáo, những người đã từng lo lắng sau thảm họa gây ra bởi văn kiện năm ngoái - Fiducia Supplicans (về các phép lành cho “các cặp đồng tính lệch chuẩn”).

Ngôn ngữ về lý thuyết giới tính trong Dignitas Infinita hết sức rõ ràng: “Do đó, mọi nỗ lực nhằm che mờ các khác biệt tính dục không thể xóa bỏ giữa người nam và người nữ đều phải bị bác bỏ” (58). Điều này không chỉ cản trở sự can thiệp về mặt dược lý hay phẫu thuật để triệt tiêu/thay đổi các đặc điểm giới tính, mà dường như cũng muốn hạn chế cả việc sử dụng ngôn ngữ, bao gồm các hình thức xưng hô và lời cầu nguyện.

Mặc dù rất trực diện, Dignitas Infinita đã không trích dẫn một số bình luận mạnh mẽ hơn của Đức Giáo Hoàng Phanxicô, người từng ví những phụ nữ phá thai với bọn tội phạm thuê sát thủ, hoặc từng tuyên bố rằng “mối nguy hiểm xấu xa nhất hiện nay là tư tưởng giới tính, thứ phủ nhận mọi khác biệt”.

Trong khi tài liệu này nhắc lại giáo huấn Công giáo về phá thai, mang thai hộ và trợ tử, nó cũng bao gồm các sự tấn công khác vào phẩm giá con người, bao gồm nghèo đói, chiến tranh, những gian nan của người di cư, nạn buôn người, lạm dụng tình dục, bạo lực đối với phụ nữ, sự gạt ra ngoài lề của người khuyết tật và bạo lực kỹ thuật số.

Dignitas Infinita xem xét những vấn đề này một cách ngắn gọn, lấy hướng dẫn từ giáo huấn của Công đồng Vatican II trong Gaudium et Spes, vốn xem xét “các tội phạm chống lại phẩm giá con người” - một danh sách bao gồm “tất cả các vi phạm sự toàn vẹn của con người, như cắt xén, tra tấn thể xác và tinh thần, áp lực tâm lý quá mức... điều kiện sống dưới mức con người, tù đày tùy tiện, trục xuất, nô lệ, mại dâm, buôn bán phụ nữ và trẻ em, điều kiện làm việc nhục nhã khi con người bị đối xử như công cụ kiếm lợi thuần túy chứ không phải như những người tự do và có trách nhiệm” (27).

Đóng góp độc đáo hơn của Dignitas Infinita là xem xét nguồn gốc của phẩm giá con người và sau đó xem xét những cách mà nó có thể bị xâm phạm, hoặc thậm chí bị mất đi, theo một nghĩa nào đó. «Điều cần thiết là phải chỉ ra rằng phẩm giá không phải là thứ mà người khác ban cho một người dựa trên các ân huệ hay phẩm chất của họ, đến mức nó có thể bị rút lại,» tuyên bố này nêu rõ (15). «Nếu nó được ban cho như vậy, nó sẽ được trao một cách có điều kiện và có thể bị tước bỏ, và sau đó ý nghĩa thực sự của phẩm giá (dù đáng được tôn trọng lớn lao đến đâu) vẫn có nguy cơ bị xóa bỏ. Thay vào đó, phẩm giá là điều vốn có của con người.»

Dignitas Infinita sử dụng định nghĩa cổ điển về con người được đưa ra bởi Boethius vào thế kỷ thứ sáu: “một bản thể cá thể có bản tính lý trí.” Dẫn điều này như “nền tảng của phẩm giá con người,” tài liệu giải thích rằng: “với tư cách là một ‘bản thể cá thể’, con người sở hữu phẩm giá bản thể. Đã nhận sự hiện hữu từ Thiên Chúa, con người là những chủ thể ‘tồn tại’ - nghĩa là, họ thực thi sự hiện hữu của mình một cách tự chủ. Thuật ngữ ‘lý trí’ bao gồm tất cả các khả năng của con người, bao gồm khả năng nhận biết và hiểu biết, cũng như khả năng muốn, yêu thương, lựa chọn và khao khát; nó cũng bao gồm tất cả các chức năng thể chất liên quan mật thiết với các khả năng này” (9).

Do đó, con người có “phẩm giá bản thể,” nghĩa là nó thuộc về chính hiện hữu của họ, không do người khác ban cho, hoặc do chính họ có được. Dignitas Infinita đề cập nhiều lần đến kỷ niệm 75 năm “Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền” năm ngoái. “Từ góc nhìn này, chúng ta có thể hiểu cách sử dụng từ ‘phẩm giá’ trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên Hợp Quốc năm 1948, vốn nói về ‘phẩm giá vốn có và các quyền bình đẳng và bất khả xâm phạm của tất cả các thành viên trong gia đình nhân loại,’” Dignitas Infinita khẳng định (14). “Chỉ đặc tính bất khả xâm phạm này của phẩm giá con người mới làm cho việc nói về nhân quyền trở nên khả dĩ.”

Phẩm giá vốn có, nội tại, bất khả xâm phạm, không thể xóa bỏ - tất cả đều là những cách diễn đạt điều được tìm thấy trong Tuyên ngôn Độc lập [Hoa Kỳ], cụ thể là, “điều hiển nhiên rằng mọi người sinh ra đều bình đẳng, rằng họ được Đấng Tạo Hóa ban cho những quyền bất khả xâm phạm nhất định”.

Tuyên bố Dignitas Infinita (Phẩm giá Vô hạn) khẳng định rằng phẩm giá này có thể được nhận thức bằng “lý trí thuần túy” (1), nhưng mặc khải của Thiên Chúa còn làm cho kiến thức đó trở nên sâu sắc hơn nữa. Phẩm giá là vốn có bởi vì con người được tạo ra theo hình ảnh và sự giống Thiên Chúa, được yêu thương và cứu chuộc trong Đức Kitô.

Tài liệu này nhận thức được rằng mặc dù có sự đồng thuận rộng rãi về sự tồn tại nhân phẩm của con người, “cụm từ ‘phẩm giá của con người’ có nguy cơ bị diễn giải theo nhiều cách khác nhau, dẫn đến những sự mơ hồ và mâu thuẫn tiềm ẩn”. Sau đó, bản tuyên bố đưa ra: “một sự phân biệt bốn chiều kích về khái niệm phẩm giá: phẩm giá bản thể học, phẩm giá luân lý, phẩm giá xã hội, và phẩm giá hiện sinh. Quan trọng nhất trong số này là phẩm giá bản thể học, đơn giản là vì thuộc về con người, bởi con người tồn tại và được mong muốn, được tạo dựng và được yêu thương bởi Thiên Chúa. Phẩm giá bản thể học không thể xóa bỏ và vẫn giữ giá trị bất chấp mọi hoàn cảnh mà con người có thể gặp phải” (7).

Phẩm giá luân lý đề cập đến “cách mọi người hành xử quyền tự do của họ. Mặc dù con người được phú cho lương tâm, họ luôn có thể hành động ngược lại với nó”. Vì thế, con người có thể tự hạ thấp mình bằng những lựa chọn của mình. Tự do có thể được sử dụng để phạm tội, nhưng tội lỗi làm giảm giá trị cả tự do lẫn phẩm giá của người phạm tội. Do đó, ngay cả những lựa chọn tự nguyện – ví dụ, một người phụ nữ đồng ý làm người mang thai hộ (50) - cũng làm tổn hại đến phẩm giá.

Trong một đoạn văn liên quan đến lời dạy của Đức Thánh Cha rằng án tử hình là “không thể chấp nhận được”, Dignitas Infinita (Phẩm giá Vô hạn) lưu ý rằng:

“Lịch sử minh chứng cách mà các cá nhân có thể phạm những hành vi ác độc sâu sắc khôn lường chống lại người khác. Những người hành động theo cách này dường như đã đánh mất mọi dấu vết của nhân tính và phẩm giá. Đây là lúc sự phân biệt hiện tại có thể giúp chúng ta nhận định giữa phẩm giá luân lý mà trên thực tế có thể bị ‘đánh mất’ với phẩm giá bản thể học không bao giờ có thể bị hủy bỏ. Và chính bởi vì điểm sau này mà chúng ta phải làm việc hết sức mình để tất cả những ai đã làm điều ác đều có thể ăn năn và hoán cải” (7).

Tử hình được đề cập một cách rõ ràng, và cả điều kiện trong tù nữa:

“Tử hình… xâm phạm phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi người, bất kể hoàn cảnh. Về vấn đề này, chúng ta phải nhận ra rằng việc kiên quyết bác bỏ án tử hình cho thấy mức độ có thể nhận ra phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người và thừa nhận rằng người ấy có một vị trí trong vũ trụ này. Nếu tôi không phủ nhận phẩm giá đó ngay cả với những tội phạm tồi tệ nhất, thì tôi sẽ không phủ nhận điều đó với bất kỳ ai. … Cũng cần phải tái khẳng định phẩm giá của những người đang bị giam cầm, những người thường phải sống trong điều kiện không xứng. Cuối cùng, cần phải nói rõ rằng – ngay cả khi ai đó đã phạm tội nghiêm trọng – thì việc tra tấn hoàn toàn trái ngược với phẩm giá vốn có của mỗi con người” (34).

Dignitas Infinita (Phẩm giá Vô hạn) bao gồm “hai khía cạnh khác về phẩm giá cần được xem xét: xã hội và hiện sinh”.

Phẩm giá xã hội đề cập đến “chất lượng điều kiện sống của một người. Ví dụ, trong những trường hợp nghèo đói cùng cực, nơi các cá nhân thậm chí không có những thứ tối thiểu cần thiết để sống theo phẩm giá bản thể học của họ, thì người ta nói rằng những người nghèo đó đang sống một cách ‘không xứng với phẩm giá’” (8). Cuối cùng, “phẩm giá hiện sinh là kiểu phẩm giá được hàm chứa trong cuộc thảo luận ngày càng tăng về một cuộc sống ‘có phẩm giá’ và một cuộc không ‘có phẩm giá’”:

“Ví dụ, trong khi một số người dường như không thiếu điều gì thiết yếu cho cuộc sống, thì vì nhiều lý do, họ vẫn có thể gặp khó khăn để sống trong bình an, niềm vui và hy vọng. Trong các tình huống khác, sự hiện diện của các căn bệnh nghiêm trọng, môi trường gia đình bạo lực, các chứng nghiện gây bệnh lý và những khó khăn khác có thể khiến mọi người trải nghiệm điều kiện sống của họ như là ‘không có phẩm giá’ so với nhận thức của họ về phẩm giá bản thể học, điều không bao giờ có thể bị che khuất. Những sự phân biệt này nhắc nhở chúng ta về giá trị bất khả xâm phạm của phẩm giá bản thể học, vốn bắt nguồn từ chính bản thể con người trong mọi hoàn cảnh ”(8).

Những người đang nghĩ đến việc an tử và trợ tử thường nói về “cái chết có phẩm giá”, theo đó họ muốn nói tới việc tránh đi một số tổn thất về phẩm giá hiện sinh. Phẩm giá của sự tồn tại đối với họ, bằng cách nào đó đã trở nên lu mờ. Tuy nhiên, tự tử và trợ tử vẫn là những điều không thể chấp nhận được về mặt luân lý, chính xác là bởi vì, ngay cả khi phẩm giá hiện sinh bị tổn hại, phẩm giá bản thể học vẫn luôn tồn tại.

Mặc dù giáo huấn về mặt luân lý của Dignitas Infinita sẽ không gây ngạc nhiên cho bất kỳ ai vốn quen thuộc với giáo lý Công giáo về tính thánh thiêng của sự sống, phẩm giá của người lao động và sự lựa chọn ưu tiên cho người nghèo, nhưng việc tìm hiểu ý nghĩa của phẩm giá trong các bối cảnh khác nhau sẽ mở ra những con đường mới cho việc thảo luận, biện giải, và truyền giáo.

Giáo hội Công giáo khẳng định phẩm giá con người. Giờ đây, có thể có một cuộc thảo luận về ý nghĩa của phẩm giá, nó đến từ đâu và liệu nó có thể bị đánh mất hay không. Cuộc thảo luận đó sẽ không hoàn toàn là vô tận, nhưng chắc chắn sẽ bền bỉ.

Nguồn: https://www.ncregister.com/commentaries/ dignitas-infinita-and-the-roots-of-human-dignity