Giáo lý tổng quan và diễn giải – Bài 8. Huấn Quyền

Trong bài này chúng ta sẽ tìm hiểu 5 chủ đề về Huấn Quyền.

https://www.youtube.com/watch?v=W0h1MGRX4CU&list=PLw4bPiABRdja6nIzbGOq-msNnYaZdIahM&index=19

Trong bài này chúng ta sẽ tìm hiểu 5 chủ đề về Huấn Quyền.

1. Tầm quan trọng của Huấn Quyền

Công đồng Vatican II nói, mk hay Lời Chúa được lưu giữ và truyền đến chúng ta qua 2 kênh là TK và TT, nhưng trước khi truyền đến chúng ta, mk đó lại cần được HQ giải thích.

Như vậy ở đây chúng ta thấy được vai trò của HQ đối với tiến trình mk. Nhưng tại sao mk lại phải cần được HQ giải thích? Để hiểu điều này, chúng ta nhớ lại rằng mk của TC trong quá khứ lịch sử lại được hiện tại hoá trong và qua GH. Hơn nữa, một đặc tính của đức tin đó là tính GH, tức là mỗi người phải tuyên xưng cách cá vị đức tin chung của GH, cùng với những người khác trong GH và theo các quy tắc của GH. Như vậy, Giáo Hội là một chiều kích thiết yếu của cả Mạc Khải lẫn đức tin.

Nhưng chiều kích này được thể hiện thế nào? Làm sao biết được đâu là GH? Thế nào là ở trong GH? Ai quy định điều đó? Đâu là đức tin chung của GH? Đâu là những quy tắc chung mà việc tuyên xưng đức tin của mỗi người phải tuân theo? Ai quy định những quy tắc ấy? Những câu hỏi trên cho thấy tầm quan trọng của HQ. Chính HQ là câu trả lời cho các câu hỏi trên.

GH là cộng thể của những con người có xương có thịt, nên chắc chắn phải mang chiều kích trần thế và xã hội. Cũng như bao thực thể xã hội khác, Giáo Hội cũng cần có quy chế để xác định căn tính cũng như sự hiệp nhất của mình; ví dụ cụ thể như việc xác định hướng đi, quyết định và tiếng nói chung của mình. Cơ cấu phẩm trật của Giáo Hội, vốn có mầm mống từ chính ĐK và được hình thành trong thời các tông đồ, là nhằm bảo đảm căn tính và sự hiệp nhất đó của GH như là cộng thể những con người trần thế. Và quyền giáo huấn là một trong các chức năng của những người thuộc phẩm trật đó trong GH.

2. HQ là gì?

HQ có thể mang ba nghĩa khác nhau. Thứ nhất là theo nghĩa chữ, Huấn Quyền là quyền giáo huấn của toàn bộ Giáo Hội, trong đó có chúng ta, tức bao gồm mọi tín hữu. Tại sao tín hữu lại có quyền giáo huấn? Có phải họ học nhiều, học giỏi, thông minh hơn người khác chăng? Không phải. Quyền giáo huấn này do chính ĐK ban cho mỗi người và tất cả chúng ta trong CTT. Ngài ban quyền giáo huấn cho chúng ta như một mệnh lệnh, một trách nhiệm, một ơn gọi chứ không chỉ như quyền hành mà thôi. Đó là bởi lệnh truyền “Anh em hãy ra đi và làm mọi người thành môn đệ,…, và dạy cho họ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em” (Mt 28,19-20). Vậy chúng ta có quyền giáo huấn không phải do chúng ta giỏi hơn người khác, nhưng vì bổn phận phải rao truyền Lời Chúa. Chúng ta đã được ĐK truyền mk, nay ta có bổn phận phải rao truyền mk đó cho người khác, để họ cũng được hưởng ơn cứu độ.

Vậy HQ là quyền giáo huấn của toàn GH, trong đó có chúng ta. Nhưng như trên đã nói, chiều kích xã hội và trần thế của GH đòi phải có cách thức nào đó để xác định cụ thể, ít ra là trong những trường hợp cần thiết, đâu là giáo huấn của GH. Nếu không có quy chế cho sự xác định đó, GH vì là tập hợp nhiều người thuộc nhiều văn hoá, quốc gia, ngôn ngữ khác nhau, sẽ có nguy cơ trở nên một đám người ô hợp, hỗn độn, mất trật tự, v.v. Vậy để thể hiện và duy trì sự hiệp nhất, sự nhất quán trong tổ chức của mình, Giáo Hội cần có một cơ quan để xác định đâu là giáo huấn chính thức của Giáo Hội. Vậy GH khi phải xác định giáo huấn của mình, thường sẽ hành động HQ vốn là của toàn GH, nhưng qua một số vị được ĐK đặt làm chủ chăn, tức là các giám mục. Vậy HQ còn có nghĩa thứ hai, hẹp hơn, đó là quyền giáo huấn được thực thi bởi các vị chủ chăn của Giáo Hội. Tương tự như khi nói về tín hữu nói chung, các vị chủ chăn có quyền giáo huấn không phải vì các ngài thông minh hơn người hay là chuyên viên trong các lĩnh vực học thuật; nhưng là vì các ngài được Đức Kito chọn, bổ nhiệm và giao phó nhiệm vụ nói lên tiếng nói chung của Giáo Hội. Khi giáo huấn, các vị thực thi quyền giáo huấn của toàn GH và các vị không dạy ý kiến riêng của mình, nhưng dạy đức tin của GH.

Hơn nữa, Huấn Quyền nhiều khi còn được đồng hoá với chức vụ của các vị chủ chăn và với chính bản thân các vị nữa; đây là nghĩa thứ ba của HQ. Khi nói đến HQ nhiều người nghĩ ngay đến chức giám mục và các vị giám mục, chứ không chỉ nghĩ đến quyền giáo huấn của họ mà thôi.

3. Chủ thể của HQ

Khi nói về chủ thể của HQ tức là nói ai thực thi quyền giáo huấn, chúng ta trước hết phải nói rằng chính Đức Kito là Đấng dạy dỗ trong CTT. Bởi vì chính Ngài trao quyền dạy dỗ đó cho GH, nên ngài là chủ thể đầu tiên và duy nhất: “Các con đừng gọi ai là Thầy, vì chỉ có một Thầy là ĐK” (Mt 23,8.10). Chính Ngài là Đấng dạy dỗ muôn dân trong CTT, ngang qua GH.

Nhưng ngoài ĐK là chủ thể thần linh, cũng có những chủ thể nhân loại của HQ. ĐK đã phục sinh, Ngài đi vào cõi thiêng của TC, không còn rong ruổi trên trái đất này để giảng dạy nữa, nên Ngài dạy dỗ chúng ta qua những con người cụ thể trong Giáo Hội.

Về mặt nguyên tắc, mọi tín hữu đều là thầy dạy về đức tin cho muôn dân. Chúng ta làm điều này qua việc giáo dục, dạy dỗ, huấn luyện con cái, đàn em của chúng ta về đức tin và đời sống phù hợp với đức tin ấy; chúng ta cũng dạy dỗ qua việc rao giảng Lời Chúa và làm chứng cho Ngài trong cuộc sống cho mọi người khác, tín hữu cũng như lương dân.

Về mặt thể chế, chỉ có các giám mục mới là thầy dạy về đức tin và luân lý trong Giáo Hội, mà quyền giảng dạy cao nhất thuộc về giám mục Rôma, tức là Đức Giáo Hoàng; sau đó là các giám mục, dù các ngài dạy dỗ cách riêng tư hay họp chung với nhau trong tình hiệp thông của giám mục đoàn.

4. Các hình thức của HQ

Vậy ĐGH và các giám mục thực thi huấn quyền thế nào? Các ngài có thể giảng dạy bằng bất cứ hình thức nào, từ việc giảng lễ, giảng giáo lý, cho tới việc viết các tài liệu với sức nặng huấn quyền về mặt pháp lý khác nhau, như Thư ngỏ, Thư chung (dành cho các giám mục), hoặc như Tông Huấn, Tông Thư, v.v. (dành cho ĐGH). Cũng xin nói thêm, Thư ngỏ có giá trị huấn quyền về mặt pháp lý nhẹ hơn Thư chung; Tông huấn nhẹ hơn Tông Thư.

Tuy nhiên, có một khái niệm quan trọng thuộc về hình thức của HQ đó là việc dạy dỗ cách bất khả ngộ, tức không thể sai lầm. Cả ĐGH lẫn các giám mục đều có thể dạy dỗ cách không thể sai lầm khi khẳng định điều gì đó là mk của TC, tức khi khẳng định hay định tín một tín điều. Về phía ĐGH đó là khi ngài tuyên bố tín điều nào đó cách long trọng từ ngai toà thánh Phêro, tiếng Latinh là Ex Cathedra. Về phía các giám mục, đó là khi các ngài họp nhau trong công đồng và long trọng tuyên bố định tín một tín điều nào đó. Các giám mục cũng có thể dạy dỗ cách bất khả ngộ khi tuy không hội họp trong công đồng, nhưng hiệp thông với nhau và với ĐGH, đồng lòng dạy một điều gì đó như là mk của TC.

5. Nội dung của HQ

Chúng ta có thể thắc mắc, làm gì có chuyện ai đó không thể sai lầm? Cho dù lúc này điều họ nói không sai lầm, nhưng chưa chắc sau này và trong lịch sử kéo dài của nhân loại, điều đó không thể bị xem xét lại chăng? V.v.

Chúng ta nhớ rằng ĐGH và các giám mục chỉ không sai lầm khi dạy điều gì đó cách xác định, tức định tín một tín điều về đức tin và luân lý mà thôi, và chỉ khi họ dạy điều gì đó với tư cách là đại diện ĐK, là chủ chăn của GH. Sự bất khả ngộ không áp dụng cho các tuyên bố có tính cách cá nhân, hoặc tính cách khác với tính cách chủ chăn đặc thù của họ; cũng không áp dụng cho các nội dung khác với nội dung đức tin và luân lý, như khoa học hay lịch sử chẳng hạn.

Vậy tóm lại, nội dung của HQ chỉ có thể là những điều liên quan đến đức tin và luân lý.

Vậy là trong bài này chúng ta đã tìm hiểu về HQ với những câu hỏi liên quan như tầm quan trọng của HQ; HQ là gì; ai là chủ thể của HQ; họ thực thi HQ thế nào và về những nội dung gì.

Như vậy, chúng ta đã kết thúc loạt bài về phương pháp trong sách Giáo lý, khi bàn đến mk, đức tin và các phương tiện lưu truyền mk là TK, TT và HQ. Trong bài sau chúng ta sẽ đi vào các nội dung tín lý của giáo lý, bắt đầu bằng TC duy nhất và Ba ngôi.