KINH DỊCH Tác giả: Nhiều tác giả Kinh dịch được xem là quyển sách cổ nhất còn được lưu truyền của Trung Quốc…
Tác giả: Nhiều tác giả
Kinh dịch được xem là quyển sách cổ nhất còn được lưu truyền của Trung Quốc và nó còn là nguồn gốc về văn hóa của cả 4 nước đồng văn (Nhật, Hàn, Hoa, Việt). Kinh Dịch thịnh hành nhất vào thời Chu (046 TCN – 256 TCN). Ở thời nhà Chu, Lão Tử và Khổng Tử dù có nhiều bất đồng với nhau nhưng đều sử dụng Kinh Dịch trong các tác phẩm triết học của mình.<strong>Tác Giả của Kinh Dịch</strong>Nguồn Gốc của Kinh Dịch thì lại không rõ ràng như các bài giảng của nó. Nếu ai từng xem qua các tài liệu về Kinh Dịch do các học giả Việt Nam dịch lại từ Hán Văn, ta có thể tóm tắt nguồn gốc Kinh Dịch theo người Hán như sau:1. cách đây 6500 năm, Phục Hy thấy con Long Mã xuất hiện trên sông Hoàng Hà, trên mình có dấu lạ nên ông vẽ lại và gọi đó là Hà Đồ, từ Hà Đồ ông vẽ ra Tiên Thiên Bát Quái.2. Tầm 2000 năm sau sự kiện trên, Vua Đại Vũ nhà Hạ thấy một con Rùa nổi lên trên sông Lạc, trên lưng có chấm lạ nên vẽ lại và đặt là Lạc Thư. Từ Lạc Thư công với Hà Đồ và Tiên Thiên Bát Quái, ông vẽ ra Hậu Thiên Bát Quái.3. Thêm 1000 năm sau sự kiện trên, Vua Văn Vương của nhà Chu, trong khi ở tù nhà Trụ, đã nghĩ ra cách xếp 2 quẻ đơn lên nhau để tạo ra 64 quẻ dịch. Từ đó ông cũng giải thích ý nghĩa cho từng hào.4. Thêm 500 năm nữa, Khổng Tử được cho là viết Thập Dực. Quyển này để giải thích rõ nghĩa của các phần trên và từ đây Kinh Dịch được xem như một tác phẩm hoàn chỉnh. Không cần thêm gì vào mà cũng không thể bỏ phần nào (tổn hữu dư, bổ bất túc) Cũng có rất nhiều vị khác nói, Thập Dực không phải do Khổng Tử viết.Như vậy theo người Trung Quốc thì Kinh Dịch là một tác phẩm do nhiều cá nhân đóng góp lại qua hơn mấy ngàn năm. Như cổ thư có viết. Kinh Dịch ban đầu có 3 quyển: Chu DịchLiên SơnQuy TàngQuyển Dịch còn lưu truyền đến nay là quyển Chu Dịch, còn 2 quyển kia không ai biết có gì và vì sao 2 văn bản kia lại thất truyền? Có vài vị nói rằng hai quyển này chứa những thông tin bất lợi về mặt chính trị cho người cầm quyền. Nên hai quyển này đã bị phá huỷ trong sự kiện đốt sách của Tần Thuỷ Hoàng. Vài vị này nêu cụ thể: có thể hai quyển trên chứa thông tin về tác giả cụ thể của Kinh Dịch và các tác giả đầu tiên này không phải xuất thân từ người Hán hoặc nhà Chu. Do vậy, để bảo tồn quyển kỳ thư này, 2 quyển Liên Sơn và Quy Tàng đã bị huỷ.<strong>Nội dung của Kinh Dịch</strong>Kinh Dịch bàn về chủ đề rất nhất quán và cụ thể: Các lực/yếu tố tự nhiên của thực tại, Cách các lực/yếu tố này tương tác với nhau để tạo ra vạn vậtCách các vật này thay đổiVà cuối cùng: chu kỳ của các thay đổi đó.Dịch học, theo văn tự, được chia ra làm 2 phần. Cái học Hình Nhi-Thượng và cái học Hình Nhi-Hạ. Để so sánh tương quan ta có thể lấy môn Triết Học so với môn Hình Nhi-Thượng và các môn Toán, Lý, Hoá, Văn . . . Để so với môn Hình Nhi-Hạ. Để hiểu đại ý, ta có thể xem Hình Nhi-Thượng là phần triết học của cổ nhân, còn Hình Nhi -Hạ là phần ứng dụng, thiên về bói toán, xem quẻ, phong thuỷ… Vậy ta cần học Thượng hay Hạ? “Để biết cần phải đi đường nào, ta phải biết mình cần đi đâu. Còn nếu không biết mình cần đi đâu thì đường nào chả được” - Alice in wonderland Thật vậy. Nếu bạn là một thầy bói cần nâng cao tay nghề hay bạn cần một nghề để nuôi thân, thì cái học Hình Nhi-Hạ là cái bạn đang cần. Vì rõ ràng, từ thời Tần, Kinh Dich được xem là sách dạy nghề Bói Toán. Tất cả các công việc liên quan đến lãnh vực huyền học phương Đông đều ứng dụng từ Kinh Dịch: Hình Nhi-Hạ mà ra: Tử Vi, Tứ Trụ, Bát Tự, Phong Thuỷ, bốc Dịch, Hà Lạc … Nhưng không phải vì vậy mà cho rằng cái học Hạ lại thấp kém hơn cái học Thượng. Ngược lại các bậc cao nhân trong quá khứ, tuy dùng cái học Hình Nhi Hạ để sáng chế ra phép tử vi, bát tự, phong thuỷ để giúp đời đều là những người rất giỏi về Hình Nhi Thượng như Tử Bình, Di Hi, Thiệu Khang Tiết… có lẽ do các vị này thấu hiểu về hình nhi thượng đến cái tột cùng nên họ đã đơn giản hoá việc tính toán trong Kinh Dịch thành các phép tử vi, bát tự, hà lạc chăng? Có thể cho rằng, cái học Hình Nhi Hạ (các phép bói, tử vi…) là do cổ nhân đã thấu hiểu lẽ Đạo nơi Hình Nhi Thượng mà chế ra các phép tính toán đơn giản hơn, để hậu nhân có thể nương theo đó mà tự mình xem vận hạn cho bản thân.Vậy khi nào thì cần cái học Hình Nhi Thượng? Khi chúng ta cần tìm kiếm các câu trả lời cho cuộc khủng hoảng hiện sinh trong đời mình:Tôi đến từ đâu?Tôi là ai?Tôi cần phải làm gì?Sau khi chết tôi về đâu?Thế nào là đúng và sai?Thực tại này là gì?Kinh dịch không phải là tôn giáo, nên sẽ không thể nào đưa ra một câu trả lời thẳng thừng. Nhưng cái học hình nhi thượng có thể dẫn dắt ta thấy được cái thực tại chân ngã của vạn vật.Một số nhánh triết học Trung Hoa và Việt Nam có thể phân loại Thượng Hạ khác trên đây. <strong>Đọc Dịch Từ đâu?</strong>Có người từng nói: “đọc Dịch phải đọc bằng chữ Hán mới hiểu hết cái nghĩa cao thâm của nó.”Đây là một nhận xét thiển cận nhất về Kinh Dịch, vì không một ngôn ngữ nào có thể giải thích đủ nghĩa về thực tại. Kinh dịch cho dù viết bằng bất cứ ngôn ngữ nào cũng không thể lột tả hết về sự biến thiên của thực tại hiện hữu. Do vậy, dù đọc tiếng Việt hay Hán, điều cần thiết để tạm hiểu Dịch là sự chiêm nghiệm, sự trực nhận chứ không phải bơi vào mớ định nghĩa và câu chữ. Vì vậy để đọc dịch, hãy chọn một bản dịch bằng ngôn ngữ mà bạn nắm rõ nhất.Việt Nam có rất nhiều tác phẩm Kinh Dịch đã được dịch rất tốt qua tiếng Việt, nhưng trong rừng sách đó, có 3 tác phẩm sau đây là dễ đọc nhất:Dịch Kinh Đại Toàn của Nhân Tử Nguyễn Văn Thọ & Huyền Linh Yến Lê.Kinh Dịch Đạo Của Người Quân Tử: Nguyễn Hiến LêBộ Kinh Dịch của Nguyễn Duy CầnBa vị trên cùng thời, gần tuổi nhưng có văn phong khác nhau, thế mạnh Thượng Hạ của mỗi vị cũng khác nhau. Nhưng vị nào cũng hoàn thành rất tốt bản dịch của mình.
Cuối cùng, đọc Dịch là một quá trình dài và sâu sắc. Đây không phải là quyển đọc một lần rồi gấp lại, mà là một quyển đọc đi đọc lại nhiều lần.
Khổng từ từng đọc Dịch nhiều đến nổi, quyển sách dịch của ông có bìa bằng da bị rách, mà đến tận 3 lần. Lúc đó ông chỉ ước rằng mình đọc dịch sớm hơn thì mới có thể tạm hiểu Dịch.
Cr: Đăng