LỜI DÂNG Tác giả: Rabindranath Tagore Rabindrana Tagore là một trong những nhà thơ vĩ đại nhất của Ấn Độ nói…
Tác giả: Rabindranath Tagore
Rabindrana Tagore là một trong những nhà thơ vĩ đại nhất của Ấn Độ nói riêng, cũng như toàn thể nhân loại nói chung. Với phong cách thơ mang đậm nét huyền bí, tâm linh của đất nước Ấn Độ, nhưng cũng mang đậm nét nhân văn của người phương Tây, ông là người châu Á đầu tiên đạt được giải Nobel Văn Học danh giá và là một gạch nối quan trọng nối kết hai nền văn minh Đông-Tây lại với nhau. Và trong gia tài thơ ca đồ sộ của mình, tập thơ Lời Dâng (Gitanjali) là tập thơ nổi tiếng nhất, giúp cho tên tuổi của ông được biết đến trên toàn thế giới. Với tuyển tập 103 bài thơ như 103 lời cầu nguyện của ông đối với Thượng Đế, tập thơ là một kiệt tác khám phá về một trong những chủ đề lớn nhất của nhân loại: mối tình giữa con người và Thượng Đế, giữa một hữu thể hữu hạn nhưng luôn khát khao cái vô hạn và chính cái Vô Hạn.
Tập thơ là một bản giao hưởng gần như hoàn hảo, với những nốt thăng nói về tình yêu của Thượng Đế đối với loài người. Thượng Đế dưới nhãn quan của Tagore là một vị Thượng Đế yêu thương con người vô hạn, luôn tặng con người những món quà hay nói theo ngôn ngữ của Ki-tô giáo, luôn ban cho con người những ân sủng, không chỉ ở đời này, mà còn ở vạn kiếp luân hồi:
"<strong>Vì vui riêng, Ngài đã làm tôi bất tận. Thân này thuyền nhỏ mong manh đã bao lần Ngài tát cạn rồi lại đổ đầy cuộc sống mát tươi mãi mãi." (Bài số 1)</strong>
Ngài xuất hiện với đủ mọi dạng người trên đời, nhưng dường như Ngài yêu quý nhất hai tầng lớp: những thi nhân và những người thấp hèn. Đối với những thi nhân, trong đó có bản thân Tagore, Ngài là nguồn cảm hứng bất tận để ông sáng tác nên những bài thơ của mình:
"<strong>Tôi không hiểu lời Ngài đang hát, Ngài ơi! Tôi lắng nghe im lặng, ngỡ ngàng. </strong>
<strong>Ánh âm bản Ngài sáng tạo soi sáng cùng thế giới. Hơi thở cuộc đời trong giai khúc Ngài gieo lan tỏa mọi phương trời. Giòng suối thiêng liêng trong điệu khúc Ngài tấu vượt từng vách đá cản đường rồi băng mình chảy miết." (Bài số 3)</strong>
<strong>Và khi vị thi nhân hòa cùng với Ngài để tạo nên những bài thơ, ông ta có trong lòng mình một niềm vui không thể tả được, một niềm vui khiến ông quên mất bản thân mình và gọi Thượng Đế là bạn:</strong>
"<strong>Khi tay Ngài bất tử âu yếm vuốt ve, tim tôi ngập tràn vui sướng, thốt nên lời không sao tả xiết." (Bài số 1)</strong>
"Say nhừ vì nguồn vui ca hát, tôi quên bẵng thân mình; tôi gọi Ngài là bạn, Thượng Đế của lòng tôi." (Bài số 2)
Yêu những thi nhân là thế, Thượng Đế của Tagore cũng yêu những người thấp hèn cũng không kém. Đây thực sự là một quan điểm về Thượng Đế khá là khác biệt so với những người đồng bào Ấn Độ của Tagore khi đối với những người Ấn Độ, Đại-Ngã (Brahman) chỉ có thể được tiếp cận bởi những tầng lớp tinh hoa của xã hội. Những người thấp hèn, khiêm nhường, những người lao động bình thường được yêu thương một cách đặc biệt bởi Thượng Đế. Ngài yêu họ đến nỗi hóa thân thành họ:
"<strong>Ca hát thế này mà làm chi! Cầu kinh lần hạt thế này mà làm gì! Bỏ hết đi thôi. Thực lòng anh thờ phụng ai trong xó tối hẻo lánh ngôi giáo thất cửa đóng kín bưng? Mở mắt ra nhìn, anh sẽ thấy Thượng Đế anh thờ không ngồi phía trước!</strong>
<strong>Ngài ở nơi kia, nơi nông dân đang vật lộn cùng đất cứng, nơi công nhân đang xẻ đá làm đường. Ngài đang ở đó cùng họ đổ mồ hôi dưới mưa lũ, dưới mặt trời; áo quần lấm láp, bẩn dơ. Hãy cởi tăng bào, rồi cũng như Ngài bước xuống đất cằn bụi bậm!" (Bài số 11)</strong>
Khi đọc những câu thơ trên, mình thực sự cảm thấy Thượng Đế mà Tagore miêu tả cực kỳ giống với Thượng Đế của Ki-tô giáo, Đấng xuống thế làm người, đồng hóa mình với những con người đau khổ nhất để cứu độ con người. Có lẽ không ngẫu nhiên mà Tagore được nhận giải Nobel, một giải thưởng của người phương Tây. Những giám khảo ở Thụy Điển chắc hẳn đã cảm nhận được cái gì đó rất quen thuộc đối với họ trong thơ của Tagore.
Nói đến những nốt thăng của bản giao hưởng Lời Dâng, chúng ta cũng không quên bàn về sự tuyệt vời của các nốt trầm, đó là chiều còn lại của mối quan hệ: thái độ của con người trước Thượng Đế. Những thi nhân, như đã nói ở trên, khi biết được tình yêu của Thượng Đế, thì vui sướng không thể thốt nên lời. Nhưng không phải ai cũng có may mắn có được kinh nghiệm tâm linh đó. Hầu hết mọi người đều không có được và "tâm hồn họ khắc khoải" cho đến khi được Thượng Đế viếng thăm. Họ chờ đợi Thượng Đế với một tâm tình rằng khi Ngài đến họ sẽ dâng hiến toàn bộ cho Ngài:
"Tôi chỉ chờ tình yêu tới là sẽ hiến trọn thân mình vào trong tay tình yêu." (Bài số 17)
Họ coi Thượng Đế là tất cả của họ và họ sẵn sàng đánh đổi mọi thứ trên thế gian, chỉ để đổi lấy mối quan hệ với Ngài:
"Chỉ mong tôi chẳng còn gì, nhờ thế được gọi Ngài là tất cả của tôi." (Bài số 34)
Nhưng trong hành trình chờ đợi đó, hẳn sẽ luôn có cô đơn và những con người trong thơ của Tagore một cách khiêm tốn khẩn cầu Thượng Đế thêm sức cho họ trên đường:
"T<strong>hượng Đế, đây lời tôi cầu nguyện: Xin tận diệt, tận diệt trong tim tôi mọi biển lận tầm thường.</strong>
<strong>Xin cho tôi sức mạnh thản nhiên để gánh chịu mọi buồn vui.</strong>
<strong>Xin cho tôi sức mạnh hiên ngang để đem tình yêu gánh vác việc đời.</strong>
<strong>Xin cho tôi sức mạnh ngoan cường để chẳng bao giờ khinh rẻ người nghèo khó hay cúi đầu khuất phục ngạo mạn, đầy quyền uy.</strong>
<strong>Xin cho tôi sức mạnh dẻo dai để nâng tâm hồn vươn lên khỏi ti tiện hằng ngày.</strong>
<strong>Và cho tôi sức mạnh tràn trề để âu yếm dâng mình theo ý Ngài muốn." (Bài số 36)</strong>
<strong>Và cuối cùng, trong thâm tâm họ, họ không bao giờ quên rằng Thượng Đế chính là đích đến của họ:</strong>
"Ôi, Thượng Đế, kính lạy Ngài lần cuối, như đàn hạc hoài hương, ngày đêm hối hả bay về tổ ấm trên núi cao, xin cho đời tôi phiêu du tới quê hương vĩnh cửu ngàn thu." (Bài số 103)
Tóm lại, Lời Dâng là một kiệt tác thi ca của nhân loại về vấn đề muôn thuở của nhân loại: Thượng Đế. Hãy đọc tập thơ một cách chậm rãi, bạn sẽ thấy mình được bổ sức trên hành trình thiêng liêng, hành trình đi tìm ý nghĩa cuộc đời rất nhiều.
Cr: Victor Dostoevsky