"Sách đã mở ra cho tôi những chân trời mới" Thời cấp hai của tôi, đề văn cho các bạn học sinh thường có câu…
Thời cấp hai của tôi, đề văn cho các bạn học sinh thường có câu này: Hãy bình luận câu nói của M. Gorki “Sách đã mở ra cho tôi những chân trời mới”. Tôi nghĩ rằng khó mà bác bỏ vai trò của sách trong bất kỳ thời điểm nào, cho từng cá nhân và những khoảnh lịch sử. Con người chúng ta có sự suy tư, có óc tưởng tượng, điều phân biệt chúng ta với động vật, nhưng để đi đến nền văn minh như hiện tại, chúng ta phải biết ơn chữ viết: các con chữ thô sơ trên bia đá, lá cọ, thanh tre chính là những hình thức thô sơ ban đầu của sách. Sách ghi lại các dòng chảy thế sự tuần tục, những khắc chói lòa của tư tưởng, hay đơn thuần một phút trầm mặc của bậc vĩ nhân, nó vừa bảo tồn tri thức và thông qua đó khơi gợi sự tìm kiếm tri thức mới. Một vị hoàng đế nọ, khi muốn củng cố quyền lực của mình, đã chọn hủy diệt sách của các tư tưởng khác mình, chẳng phải vì ông ta cũng nhận ra sức mạnh khai sáng của sách đó sao.
Tôi từng có dịp nói chuyện với một bạn trẻ, vì quá mê Suối nguồn, nhưng điều kiện chưa cho phép, bạn đã đọc toàn bộ quyển sách bằng chiếc Nokia cục gạch của mình (may là thị lực của bạn ở mức tốt). Một số bạn trẻ khác, trong nhịp thay đổi của xã hội, đã từ bỏ thú nhâm nhi một quyển sách mà chọn các hình thức dễ “tiêu hóa” hơn như là nghe tóm tắt hoặc podcast để thu nhận kiến thức. Nhưng trong khuôn khổ bài viết này, tôi không trình bày quan điểm của mình về các hình thức trên, mà chỉ bó hẹp trong việc chia sẻ một cơ duyên mà sách đã mang đến cho tôi, một câu chuyện mà tôi hay dùng để “sưởi lòng mình” vào những hôm chật hẹp.
Nhà tôi vốn ở tỉnh lỵ, rất khó tiếp cận với nguồn sách hay. Thư viện tỉnh của chúng tôi chỉ toàn truyện tranh, hoặc các sách mà tôi không biết xếp vào loại nào nữa. Tôi lớn lên với những tò mò vô tận về các tác phẩm từ trích dẫn trong sách giáo khoa, giống như việc ai đó đang kể cho bạn nghe dang dở một chuyện thú vị thì bỏ đâu mất tăm.
Năm cuối cấp hai, tôi vớ được người bạn chuyển từ thành phố về. Nhà của bạn là cả kho sách. Tôi cứ vậy mà lân la rương sách của bạn, chính xác hơn là người chị của bạn. Tôi nhớ rõ, tôi đã đọc từ Mùi hương của Patrick Suskin (nhờ quyển này mà tôi muốn học tiếng Đức do muốn đọc chính văn), Cánh đồng bất tận (thú thật là tôi không thích quyển này), mấy tập thơ tôi không nhớ tác giả, đọc cả Cuốn theo chiều gió và cứ thắc mắc là tại sao chị Scarlett chỉ sau một đêm nồng nàn với Rhett Butler lại thay đổi suy nghĩ của mình, nhớ rõ câu của Rhett, không phải là Tôi không còn yêu em nữa mà là “Em, tôi không còn cần em nữa”. Tôi đọc cả sách Yoga, và tôi biết ơn việc này vì trong những năm còn trẻ, khi ngồi quán cà phê một mình, một số bạn đã rụt rè xin số tôi.
Dạo đó tôi đang mê quyển Thằng gù ở Nhà thờ Đức Bà. Khi tôi nói từ mê này, tôi biết rằng bạn sẽ chẳng hình dung cơn khát đó đâu: giống như đứa trẻ đói lâu ngày được ngửi mùi bánh mì nướng, mùi thơm của nó làm dạ dày bạn cồn cào và mắt bạn lịm đi. Bạn không thể hiểu được nỗi tò mò vô tận về cái mình rõ là đẹp nhưng không nắm trong tay, giữa thời đại thừa mứa thông tin như hiện giờ. Giống như Wittgenstein bảo, cơn đau của tôi không giống cơn đau của anh. Tôi đã thức trắng đêm để đọc, tôi đọc mà quên đi đôi mắt mỏi nhừ, mất chỉ khoảng tuần hơn để xong, hòng mượn quyển hai. Khi tôi hỏi bạn tôi, câu trả lời của bạn đã khiến tôi biết chắc rằng tác phẩm này sẽ như ổ bánh mì nằm mãi trong lò: khi chị mình về, mình sẽ nhắc chị mang theo. Chị ấy sẽ không về, hoặc rất lâu mới trở lại, vì chị ấy đã đi du học.
Trong lúc ấy, lúc tôi không cách nào biết được số phận Esméralda khi bị Quasimodo bắt cóc đi, lúc đường phố Paris trong tôi không còn triển nở thêm được nữa, tôi đã chữa đói dạ dày mình bằng những giấc mơ của chính mình: phải, tôi đã mơ được kết thúc của nó, bằng những phiên bản khác nhau, tôi đổi váy vóc, khuôn mặt cho nhân vật của mình, thậm chí, trong một phiên bản nên thơ, tôi đã chui vào bức tranh sơn dầu của Paris và nói cho các nhân vật nghe rằng họ nên làm thế nào. Chuyện này có một tác dụng phụ rất tuyệt, là có mấy hôm, lúc tôi làm toán không được, tôi đã mơ thấy kết quả của nó. Giá mà những vấn đề lúc trưởng thành của tôi có thể giải quyết bằng cách này.
Tôi đã bắt đầu viết ra kịch bản cho những giấc mơ đó, và từ lúc ấy, thế giới trong tôi biến chuyển thành những miền xa lạ. Chiều hoàng hôn không còn là màu vàng óng nhạt, mà lúc thì “bên dòng sông, chiều tà thi nhau cắt xén vạn vật, tia nắng cuối ngày như sợi tơ vàng dệt cùng bốn sợi rối ren”, khi thì “cây cỏ bạc thếch úa tàn trong nền trời hoen gỉ cục súc”, và có thể là “ánh sáng chỉ còn là những vệt nhạt nhòa của bóng cây nằm trườn dài uể oải trên bãi cỏ”. Vạn vật trở thành đối tượng để tôi tung hứng, và tôi biết rằng tôi vừa là khách thể, nhưng cũng là chủ thể góp vào sự khám phá mọi sự thật xung quanh tôi. Những con chim bồ câu không hẳn là một đối tượng sinh học nhằm giúp tôi qua môn nữa, mà hoàn toàn thích hợp để tôi bắt đầu một câu chuyện triết học cho riêng mình: “Con bồ câu quay ngoắt nhìn tôi, trông nó vênh váo - thề là con này khác hẳn những con tôi từng gặp, nó có hơi người, như việc bạn nhìn trực diện vào ai đó thì liền thấy họ dễ mến hoặc láu cá.”
Trong dòng cuối này, tôi muốn nói rằng, sách thật sự đã mở ra cho tôi những chân trời mới, trong cách tôi không ngờ tới được. Vào những ngày “thế thái nhân tình gớm chết thay”, tôi đã tua đi tua lại toàn bộ quá trình này, và mỉm cười rằng: sao lúc đó mình lại quên mất, mình có máy vi tính mà ta.
Cr: nhím