Tôi tận hưởng Tết hay là tận hưởng cái đẹp phi nhân Chà… quả là những ngày cuối năm bận rộn, nói thế thôi chứ…
Chà… quả là những ngày cuối năm bận rộn, nói thế thôi chứ tôi lại rảnh rang biết mấy. Chỉ là muốn thu mình vào một góc nên hạn chế internet các thứ. Ấy vậy mà không ngờ mình lại mắc nợ Doxa một bài viết… đùa… chứ tôi cũng cảm ơn lắm vì cảm thấy bản thân được đánh giá cao như vậy.
Nhưng tôi chỉ là một tay mơ chập chững học triết thì có kiến thức gì nhiều đâu mà có thể chia sẻ. Hôm nay cũng thế và để cho đỡ phần cái triết học nặng nề thì tôi xin chia sẻ với mọi người cách mà tôi đã và đang tận hưởng Tết nói riêng và những ngày lễ cũng như những ngày không lễ nói chung thay cho lời chúc Tết đến quý bạn.
Đầu tiên hết là một chút về vấn đề ngữ nghĩa - chữ phi nhân, trong bài viết này, xin hãy hiểu nó không mang bất cứ màu sắc đạo đức nào cả. Phi nhân ở đây hãy hiểu đó là loại bỏ đi những đánh giá mang giá trị “người” gán cho một vật nào đó, cố gắng nhìn sự vật đó như nó là, và cảm nhận ở ngay thời điểm hiện tại, bằng tâm hồn. Nếu quý bạn còn chưa rõ thì xin cứ đọc tiếp nhé.
Tiếp theo là tại sao tôi lại chọn chủ đề này! Bởi tôi nghe thấy nhiều người khăng khăng rằng đang không tận hưởng đúng không khí mùa Tết - mà đơn cử là tôi đây trong quá khứ. Cứ mỗi năm đến độ này là tôi lại nghe những câu đại loại như, “Tết nay không còn như xưa”; “Tết cứ dần mất đi không khí rồi”, hay “Tết đến là Tết sắp đi”... Ôi… đó là một đặc trưng rất riêng của Tết - cái buồn mùa Tết mới đẹp làm sao, buồn khi so sánh với quá khứ, buồn khi lo sợ Tết sẽ qua đi. Nhưng tôi chả thích vậy, thế nên có cách nào để tôi có thể tận hưởng Tết không? Để bỏ qua cái buồn rười rượi của cái Tết sắp đi không hay của cái Tết xa lạ đối với ký ức của tôi không? Thế là công cuộc truy tìm phương pháp tận hưởng ngày Tết của tôi đã bắt đầu như thế.
Dưới đây sẽ là vài dòng kể lể mong là không khiến quý bạn cảm thấy chán. Còn nếu ai cũng cảm thấy như tôi thì thật hay biết mấy.
Tôi đã dành gian nhớ lại những ngày Tết cũ, những năm trước, tự hỏi xem khi đó bản thân cảm nhận thế nào, có giống như năm nay không, và có giống như mọi năm chăng. Khi đó, tôi chợt nhận ra một điều quan trọng là tôi gần như lúc nào cũng ĂN TẾT TRONG QUÁ KHỨ. Với mỗi hoạt động, sự kiện, thời khắc mà tôi chú tâm đến vào những ngày này, trong vô thức tôi luôn so sánh chúng với những thứ tương tự trong quá khứ - có thể là vài năm trước, cũng có thể là chục năm trước.
Ví dụ như khi được thưởng Tết, tôi so sánh mức thưởng này với mức thưởng năm ngoái - có thể nhiều hơn, có thể ít hơn, có thể nó khiến tôi hào hứng hơn, có thể không - nhưng tựu trung lại món thưởng năm không thể so bằng món thưởng năm ngoái (bất kể nó có nhiều hơn năm ngoái). Luôn luôn trong quá khứ, đã có những lúc tôi nhận được món thưởng Tết lớn lao hơn năm nay.
Hay như khi dọn nhà, khi tôi dọn dẹp căn phòng của mình vào dịp Tết, bỗng nhiên tôi lại nhớ về những lần dọn nhà khi xưa, hồi còn ở căn nhà cũ, chật chội hơn, nhỏ hơn, nhưng nó lại khiến tôi nhớ nhung hơn. Thật kỳ lạ vì bình thường trong năm tôi vẫn thường xuyên dọn dẹp phòng ốc nhưng chỉ đến dịp Tết những cảm giác đó mới nảy sinh ra. Và năm nào cũng thế. Căn phòng, ngôi nhà trong quá khứ vẫn luôn ấm áp hơn.
Hoặc xa hơn nữa là những buổi dạo đêm, khi tôi chạy xe qua những khu chợ bán hoa quả, hàng hóa, nhìn dòng người vội vã mua sắm Tết. Tôi cam đoan rằng năm nào tôi cũng có những buổi dạo đêm như thế dịp Tết, đều bắt gặp những hình ảnh gần như giống hệt mỗi năm. Nhưng lòng tôi vẫn dâng lên một nỗi niềm rằng “Tết này chẳng giống Tết xưa”. Đó là chưa kể những lúc nhìn bọn trẻ nhỏ vui Tết mà so sánh với ngày xưa tôi gói bánh chưng và trông nồi khi còn nhỏ. Và tôi lại chạnh lòng.
Đúng vậy, tôi ăn Tết, nhưng là mà ăn Tết trong quá khứ, với những ký ức về các mùa Tết xưa cũ. Và khi tôi dần kéo bản thân trở về thực tại, để tận hưởng cái Tết năm nay thì hỡi ơi… nó đã sắp qua rồi. Và tôi biết rằng phải chờ tận đến Tết năm sau tôi mới được ăn cái Tết sắp qua này.
Với quyết tâm chấm dứt cái vòng lặp “lạc hậu” này, tôi kiên quyết tìm cách nào đó để có thể tận hưởng những ngày Tết năm nay trọn vẹn như là chính nó. Tôi loay hoay tìm kiếm, suy nghĩ nhiều cách khác nhau, và cũng như thường lệ vẫn là được chút hướng dẫn từ mấy vị triết gia quá cố.
Đó là khi tôi đọc cuốn Cái chết hạnh phúc và Dịch hạch của Camus. Tư tưởng trong hai tác phẩm có thể khác nhau nhưng có một điểm khiến tôi khá lưu ý và nó cũng từng xuất hiện trong Người xa lạ. Đó là ý tưởng về VẺ ĐẸP PHI NH N. Thật ra hồi ban đầu mới đọc tôi cũng chật vật lắm mới hiểu được ý nghĩa của từ này, thậm chí vẫn lo không biết mình có hiểu đúng nó không. Nhưng tạm gác điều đó qua bên mà hãy tập trung vào cách tôi hiểu nó.
Cái đẹp phi nhân theo tôi hiểu là vẻ đẹp mà bản thân ta cảm nhận đến một vật mà không đưa thêm vào đó giá trị cá nhân hay xã hội nào. Chẳng hạn, khi tôi nhìn một bông hoa, tôi sẽ chỉ nhìn nó mà không gán thêm bất cứ giá trị nào, không liên hệ nó đến bất cứ sự kiện nào đã xảy ra trong quá khứ, thậm chí không dùng cả từ ngữ nào để diễn tả nó. Bộ não khi đó sẽ chỉ có chức năng nhìn và phân tích bông hoa, nó không cần phải liên hệ bông hoa đến bất cứ kiến thức nào. Cảm nhận nó hãy để cho trái tim.
Nếu các bạn cảm thấy khó hiểu thì tôi công nhận là nó khó hiểu thật. Tôi hiểu điều đó theo phương pháp của tôi và thật khó để có thể diễn tả, hướng dẫn cho các bạn bằng lời nói một hiện tượng không lời như thế. Nhưng nó thật sự hữu hiệu với tôi. Trong những năm gần đây tôi đã tập cách tận hưởng cái đẹp phi nhân này. Tôi nhìn ngắm phố phường và con người, cảm nhận bằng trái tim cái thực tế mà bộ não đang nhìn. Không một lời đánh giá nào được đưa ra, không một sự kiện quá nào chen vào ngay lúc ấy (ở đây cần làm rõ rằng tôi không có ý bảo rằng hãy đoạn tuyệt với quá khứ mà chỉ nhớ vẫn mỗi lúc nó sẽ mang một giá trị riêng - ngôi chùa nơi bạn từng đi cùng gia đình ngày đầu năm tự thân nó mang một vẻ đẹp phi nhân, cái quá khứ đó mang một vẻ đẹp phi nhân khác, và ngôi chùa khan trang mới này lại mang một vẻ đẹp phi nhân của riêng nó, ngay ở hiện tại).
Tôi biết rằng đọc đến nay nhiều bạn sẽ cho rằng tôi quá tự mãn, rằng phải có những quá khứ đẹp đẽ hơn chứ. Như cùng một địa điểm nhưng khi cùng đi với người thân gia đình, hay cùng với những mối quan hệ đã mất đi, thì phải có giá trị hơn sự cô độc trơ trụi của bản thân ngay lúc này. Tôi chẳng thể trách bạn được vì sự có lý ấy. Chỉ biết nói rằng tôi không thể so sánh chúng với nhau được; vẻ đẹp phi nhân vì nó phi nhân nên không thể so sánh được - phương châm của tôi là vậy. Tôi quay về một nơi nào đó để nhớ về quá khứ chứ không phải để so sánh nó với quá khứ.
Câu hỏi đặt ra là vẻ đẹp phi nhân này có giá trị như thế nào đây? Như đã nói, nó giúp tôi ăn Tết “ngon” hơn, trọn vẹn hơn. Khi cái quá khứ đã được tách bạch khỏi cái hiện tại và được trao cho những giá trị đẹp đẽ của riêng chúng. Tôi không còn bị nhập nhằng giữa quá khứ và hiện tại nữa, cũng như chẳng còn lo sợ về tương lai rằng “Tết sẽ tiếp tục không giống như xưa”, bởi tôi đã hiểu, trong tương lai dù Tết có thay đổi ra sao thì Tết vẫn là Tết và nó sẽ mang một vẻ đẹp rất riêng mà tôi có thể tận hưởng đến trọn vẹn.
Một lợi ích nữa mà theo tôi còn quan trọng hơn đó là khi tôi cảm nhận được trọn vẹn vẻ đẹp của cái Tết hiện tại thì tôi sẽ càng trân quý nó hơn. Trong sự trân quý đó bao gồm cả những mối quan hệ bạn bè, người thân,... Gặp gỡ, trò chuyện với họ càng góp phần làm cho sự tận hưởng ngày Tết trở nên trọn vẹn hơn. Dù rất mang tính người nhưng nó vẫn là một vẻ đẹp hết sức phi nhân.
Chao ôi… Tôi viết dông dài quá. Mong quý bạn bỏ qua cho và cảm ơn những ai đã kiên nhẫn đọc đến hết. Và cũng như thông lệ tôi xin kết thúc bài viết của mình bằng lời kính chúc tất cả mọi người đón một cái Tết trọn vẹn nhất. Xin cảm ơn
Cr: Sodom