TỰ THUẬT Tác giả: Thánh Augustine thành Hippo "Tự Thuật" (Confessiones) của Thánh Augustine chắc hẳn là một…
Tác giả: Thánh Augustine thành Hippo
"Tự Thuật" (Confessiones) của Thánh Augustine chắc hẳn là một tác phẩm không còn xa lạ gì với mọi người. Nó là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của Ki-tô giáo, cũng như toàn bộ nền văn minh phương Tây. Nó giúp định hình nên toàn bộ tư tưởng của thế giới phương Tây trong thời Trung Cổ, cũng như ảnh hưởng lớn đến rất nhiều thế hệ triết gia, nhà văn sau này. Nó là một tác phẩm văn học độc đáo vì nó có thể nói là tác phẩm viết theo lối tự truyện đầu tiên, đồng thời là một tác phẩm triết học mang đầy tính cách mạng. Trong một thế giới của những triết gia đi tìm tính khách quan của thực tại, tìm về bản chất của thực tại mà bỏ qua chủ thể suy tư, Thánh Augustine đã đưa ra một cách suy tư rất hiện đại, đó là cách suy tư đặt chủ thể suy tư làm trung tâm, cũng như dựa trên những kinh nghiệm cá nhân của Ngài, cũng như toàn bộ nhân loại về những vấn đề hiện hữu - cách suy tư mà ta có thể thấy ở các triết gia hiện đại như Descartes, Rousseau,... cũng như những triết gia hiện sinh.
Tác phẩm được viết dưới dạng một cuộc hội thoại giữa Thánh Augustine và Chúa, đôi khi xen lẫn vào đó là cuộc đối thoại của Thánh với bản thân ngài. Cuốn sách được chia làm 13 quyển, trong đó, chín quyển đầu nói về cuộc đời của Thánh Augustine từ khi là một đứa trẻ cho đến khi cải đạo, quyển 10 nói về những suy tư triết học của ngài về những giác quan, ký ức,… và ba quyển cuối là những chú giải sách Sáng Thế của ngài.
Toàn bộ chủ đề của tác phẩm có thể được tóm gọn ở câu:
"Fecisti nos ad Te, et inquietum est cor nostrum donec resquiescat in Te."
"Ngài đã tạo dựng chúng con hướng về Ngài, nên tâm hồn chúng con khắc khoải, cho đến được an nghỉ trong Ngài."
Đây chắc hẳn là một trong những câu nói nổi tiếng và có sức ảnh hưởng nhất lên toàn bộ Ki-tô giáo phương Tây ngoài Kinh Thánh. Nó nói lên hầu như những điểm mấu chốt của nhân học Ki-tô giáo: con người được tạo dựng bởi Thiên Chúa, được Thiên Chúa đặt vào trong lòng một khoảng trống vô hạn, chỉ có thể được lấp đầy bởi Thiên Chúa và bao lâu khoảng trống đó chưa được lấp đầy, con người còn bất an, khắc khoải. Thế nhưng, thay vì tìm kiếm sự bình an nơi Chúa, con người lại đi tìm ở nơi các thụ tạo, những thứ mà “không thể tồn tại nếu không có Chúa”. Đó chính là bi kịch lớn nhất của con người, theo Thánh Augustine và ngài đã diễn tả nó hết sức chân thực qua cuộc đời của chính ngài. Ngài sớm nhận biết được sự phi lý của cuộc đời từ nhỏ qua cách mà xã hội ngài sống giáo dục ngài, cách mà con người ta trong vô thức lặp đi, lặp lại những hành động ngớ ngẩn để tìm cho mình niềm vui nhưng tất cả chỉ là phù vân. Thế nhưng, khi lớn lên, ngài rơi vào một đời sống tình dục không mấy lành mạnh, hay nói nặng hơn là có một chút thác loạn, hành động mà sau này, khi nhìn lại, ngài cho rằng chính ngài đang đi tìm sự thiện ở nơi những điều đó. Cuộc đời của ngài trải qua một cuộc cải đạo về bình diện tri thức khi ngài đọc được một cuốn sách của Cicero. Ngài bắt đầu coi sự thật là summum bonum của bản thân và bắt đầu đi tìm nó. Trong những năm tháng tìm đến sự thật ngài có tham gia giáo phái Manichaeism, một tôn giáo ngộ đạo với giáo lý căn bản là có hai lực lượng sáng tạo nên thế giới, một tốt và một xấu. Ngài cũng thử qua môn chiêm tinh học nhưng tất cả đều không thể làm dịu đi trái tim khắc khoải của chàng trai Augustine. Nhiều biến cố xảy ra và ngài tìm đến được với giáo lý Ki-tô giáo, đồng thời sách của những triết gia Tân-Plato. Những giáo thuyết đó dần dần tháo bỏ cho ngài những khúc mắc của ngài. Và rồi, vào một ngày, tại một khu vườn ở Milan, ngài đã trải qua một trải nghiệm tâm linh và ngài đã có một cuộc cải đạo về bình diện con tim. Sau đó, ngài rửa tội và trở thành một Ki-tô hữu. Sau khi tìm được đấng mà ngài luôn tìm kiếm, ngài đã viết nên những câu văn thật hay và bùng cháy, những câu văn đã trở nên kinh điển trong nền văn chương Ki-tô giáo:
“Lạy Chúa, con đã yêu mến Chúa quá muộn màng, ôi Vẻ Đẹp vô cùng cổ kính nhưng vẫn luôn luôn mới. Con đã yêu mến Chúa quá trễ. Chúa thấy đó, Chúa ở bên trong con, mà con lại ở bên ngoài. Con tìm Chúa ở bên ngoài và đã đi lạc vào trong những cái đẹp do Chúa tạo dựng, nhưng chính con thì lại vô cùng xấu xa. Chúa đã ở trong con, nhưng con không ở trong Chúa. Con đã để bị cuốn xa khỏi Chúa bởi tất cả những gì không có được sự hiện hữu, nếu chúng không ở trong Chúa. Chúa đã lớn tiếng gọi con và đã đâm thủng đôi tai giả điếc của con. Chúa đã tỏa ánh sáng chiếu soi và đã phá tan đi sự đui mù của con. Chúa đã tỏa mùi hương ngọt ngào về phía con, con đã hít nó vào và giờ đây con khao khát Chúa. Chúa đã chạm đến con, và con bừng cháy lên trong sự bình an của Chúa.”
Cuộc hành trình tâm linh của Thánh Augustine là nguyên mẫu cho cuộc hành trình tâm linh của những người Ki-tô hữu mọi thời: khởi đi từ một sự bất an để rồi được thôi thúc đi tìm sự bình an ở khắp nơi và rồi khi tìm được rồi thì không gì có thể làm lay chuyển được sự bình an đó nữa. Nhưng rồi, khi quan sát lại toàn bộ hành trình tâm linh, họ bất chợt nhận ra, bàn tay quan phòng của Chúa hiện diện trên suốt cuộc hành trình đó: Ngài không chỉ là đấng khởi đầu cuộc tìm kiếm của chúng ta, mà Ngài còn là bạn đường, là lực kéo và là chính đích đến của họ. Các vị Thánh Ki-tô giáo khi được hỏi là tại sao họ có thể trở nên thánh thiện như vậy, họ luôn từ chối lời khen đó, cho rằng họ là kẻ tội lỗi nhất trong muôn vàn kẻ tội lỗi và nếu Chúa không thương tuôn đổ ân sủng trên họ, họ không làm được gì cả. Đây chính là điểm độc đáo của Ki-tô giáo: nó là tôn giáo của ân sủng. Ân sủng của Chúa luôn đến trước, biến đổi con người và kéo con người về phía Ngài.
Cr: Victor Dostoevsky