THẾ GIỚI QUAN CỦA DOSTOEVSKY Tác giả: N. Berdyaev Nikolai Berdyaev, triết gia tôn giáo người Nga, coi Fyodor…
Tác giả: N. Berdyaev
Nikolai Berdyaev, triết gia tôn giáo người Nga, coi Fyodor Dostoevsky là một nhà tư tưởng sâu sắc, không chỉ là một tiểu thuyết gia mà còn là một triết gia tôn giáo, người đã khám phá những câu hỏi cốt yếu về tự do, cái ác và ý nghĩa cuộc sống. Trong tác phẩm <strong>"Dostoevsky và Vấn đề của Cái ác"</strong> , Berdyaev đã phân tích các chủ đề tinh thần và hiện sinh trong tác phẩm của Dostoevsky, làm nổi bật các khía cạnh triết học chủ chốt.
Có 2 phần mình thấy khá ấn tượng là về tự do và cái ác.
1. <strong>Tự do</strong>Berdyaev cho rằng tự do là chủ đề trung tâm trong các tiểu thuyết của Dostoevsky. Ông miêu tả nhân loại như được ban tặng sự tự do tuyệt đối nhưng cũng phải đối mặt với trách nhiệm nặng nề. Tự do của Starvrogin và Versilov là không có đối tượng và trống rỗng như thế, tự do của Svidrigailov và Fedor Pavlovich Karamazov làm tha hóa nhân cách. Tự do của Raskonikov và Pyotr Verkhovensky dẫn đến tội ác. Tự do ác quỷ của Kirillov và Ivan Karamazov làm con người tiêu vong. Tự do đầu tiên chao cho con người, nó tiêu vong và biến thành thứ đối lập mình .Chính Dostoevsky chỉ ra số phận bi thảm ấy ở trong các nhân vật của ông. Con người lầm lạc, bị mê hoặc bởi những ảo ảnh, bởi ánh sáng lừa dối kéo vào bóng tối nhiều hơn nữa. Đó là con đường của những thử thách, con đường mang tính thực nghiệm, con đường nhận ra thiện ác trong thực nghiệm. Con người thoát ra khỏi hình thức bề ngoài, pháp luật bề ngoài, và bằng những con đường đau khổ lấy được cho mình ánh sáng nội tâm. Mọi thứ đều chuyển vào chiều sâu cuối cùng của con người. Tại đó khai mở một thế giới mới.
2. <strong>Cái ác</strong>Dostoevsky không chỉ đặt câu hỏi về cái ác mà còn đi sâu vào sự phức tạp của nó, đặc biệt là qua nhân vật Ivan Karamazov trong <em>Anh em nhà Karamazov</em>. Berdyaev chỉ ra rằng Dostoevsky không cung cấp một giải pháp đơn giản cho vấn đề của cái ác, mà coi nó như một bí ẩn. Đối với Berdyaev, câu trả lời cho cái ác nằm trong tình yêu, sự hy sinh và chấp nhận đau khổ, phản ánh sự hiện diện của Chúa Kitô trong thế giới đầy thử thách này. Khi con người đi vào tự do thì trước tiên anh ta nổi lên một câu hỏi có tồn tại những ranh giới đạo đức đối với bản chất con người hay không. Tự do chuyển sang tự tung tự tác sẽ không biết đến cái thiêng liêng nào, bất cứ những hạn chế nào. Nếu không có Thượng Đế, nếu con người tự mình là Thượng Đế; thì tức là mọi thứ đều được cho phép. Con người trở thành cuồng si bởi một 'ý tưởng' nào đó và trong con cuồng si ấy tự do bắt đầu lụi tàn, anh ta trở thành nô lệ cho sức mạnh bên ngoài nào đó. Lương tâm con người còn tàn nhẫn hơn là pháp luật lạnh lùng của nhà nước nó đòi hỏi con người nhiều hơn nữa. Mọi lòng thù hận đều cũng là giết người rồi. Và tất cả chúng ta đều là lũ sát nhân và bọn tội phạm, dù về phương diện nhà nước và pháp luật xem chúng ta là trong sạch và không đáng bị chừng phạt.Tuy nhiên chúng ta đã phóng ra bao nhiêu dòng điện giết người từ chiều sâu linh hồn của chúng ta. Từ lĩnh vực tiềm thức, ý chí của chúng ta đã thường xyên đến thế nào đến việc làm tổn thương và hủy diệt cuộc sống của những người gần chúng ta. Thậm chí là mong muốn cái chết cho người gần chúng ta. Tội ác khỏi nguồn trong nhũng ý đồ và bí mật ấy.
Berdyaev cho mình một góc nhìn chi tiết về Dostoevsky về tư tưởng về tự do, cái ác và tình yêu của ông. Mình nghĩ nên đọc Berdyaev trước khi đọc về Dostoevsky có góc nhìn tổng quát trước rồi mới đến chi tiết sau. Nếu không thì rất dễ lạc vào một thế giới tăm tối bi kịch không lối thoát như mình. Cũng thật may khi đọc được cuốn này nó giải đáp được khúc mắc của mình về tự do, về cái ác và về tính yêu nữa.
Cr: penguin