Giáo lý tổng quan và diễn giải – Bài 5 Thánh Kinh: Ý Nghĩa, Linh Hứng và Chân Lý

Tinh Nguyen · 8 tháng 1 năm 2024 · Giáo lý Tổng quan và diễn giải

Trong bài này, chúng ta sẽ tìm hiểu về lý do Kinh Thánh hiện hữu, khái niệm linh hứng, chân lý của Kinh Thánh; ở bài sau chúng ta sẽ nói về việc giải thích Kinh Thánh và vấn đề quy điển.

https://youtu.be/FSXv2HRqmj8?list=PLw4bPiABRdja6nIzbGOq-msNnYaZdIahM

1. Trước hết chúng ta nói về Lý do Kinh Thánh hiện hữu

Khi nói về KT, có lẽ chúng ta cần giải đáp các câu hỏi sau: Tại sao lại cần có KT? Tại sao ta lại phải đọc những bản văn xa xưa của những người xa lạ, viết bằng những ngôn ngữ xa lạ, từ mấy ngàn năm trước?

Trong các bài trước, chúng ta cũng nói rằng TC mk về Ngài qua KT. Vậy tại sao TC lại làm như vậy? Không phải là Ngài chỉ cần mk trực tiếp cho mỗi người là đủ rồi hay sao?

Để trả lời câu hỏi này, ta cần nhớ lại một trong các đặc tính của mk là tính lịch sử. Trong bài 2 chúng ta đã nói TC kg chỉ nói trực tiếp với từng người trong nội tâm của họ, cũng kg chỉ nói với những người biết xuất thần mà thôi, mà ngài còn nói và hành động qua và trong các biến cố trong lịch sử, đặc biệt là qua ĐK và lịch sử cuộc đời ngài. Nếu mk xảy ra qua một số biến cố đặc thù trong lịch sử (vd: biến cố giao ước ở Sinai hay biến cố PS của ĐK), mà mk ấy lại nhắm cho toàn nhân loại (vì thế được gọi là mk công, mk chung hay mk phổ quát). Mà kg phải ai cũng biết hay trải qua các biến cố ấy (chỉ có người Israel thời Môse mới trải qua biến cố ở Sinai; chỉ có các tông đồ mới trải qua biến cố ĐK PS); vậy các biến cố đó cần được ghi lại để con người qua mọi thế hệ có thể biết đến.

Vậy ở đây ta thấy được ý nghĩa và vai trò của KT: KT ghi lại và truyền tải mk của TC, tức là những lời nói và hành động của Ngài, vốn xảy ra trong một số biến cố lịch sử đặc thù; rồi truyền tải mk này cho mọi người ở mọi nơi và mọi thời đại. Như vậy, đúng như lời thánh Hieronimo nói: ai không biết KT là không biết ĐK, vì KT ghi lại mk của TC diễn ra nơi bản vị và cuộc đời của ĐK.

Nhưng vấn đề có người đặt ra là: liệu những bản văn KT có ghi lại chính xác, đầy đủ mk của TC được chăng? Những lời nói và hành động của TC siêu việt có thể được ghi lại cách chân thực bằng ngôn ngữ con người được sao? Những câu hỏi này dẫn chúng ta đến đề tài thứ hai của bài này: khái niệm linh hứng hay linh ứng.

2. Khái niệm Linh hứng

Quả là ngôn ngữ con người luôn có giới hạn, ngay cả trong việc diễn tả nội tâm con người, thế sao lại có thể diễn tả được mk của chính TC siêu việt? Đó là bởi vì GH tin rằng chính TC là tác giả của KT; chính Ngài đã “ghi lại” mk của ngài bằng ngôn ngữ đó của con người. Nhưng Ngài “soạn” KT bằng cách nào? Ngài có tay đâu để viết?[!!!]

GH tin rằng TC đã linh hứng cho các tác giả nhân loại, để họ viết ra những bản văn sao cho mk của TC được thể hiện cách chân thực và đầy đủ. Tức là tiến trình soạn thảo bản văn KT, tuy do con người thực hiện, đã được chính Thiên Chúa bảo đảm để Kinh Thánh không sai lạc, không thiếu sót so với mạc khải của chính Thiên Chúa. Đây chính là ý nghĩa và mục đích của khái niệm linh hứng. Ý nghĩa của ơn linh hứng là TC hoạt động để bảo đảm KT được viết theo đúng ý ngài; mục đích là làm sao để bản văn KT, vốn được viết bằng ngôn ngữ con người, và do những con người cụ thể, lại có thể diễn tả chân thực mk của TC siêu việt.

Việc linh hứng xảy ra thế nào? Liệu có phải TC nói vào tai hay vào tâm người viết chăng? Hay ngài chỉ gợi hứng khởi thôi, còn người viết muốn viết gì cũng được? Có nhiều thần học gia đưa ra các mô hình các nhau của tiến trình này. GH kg xác định cụ thể tiến trình linh hứng diễn ra thế nào, chỉ khẳng định rằng trong khi TC hoạt động với ơn linh hứng, thì tác giả nhân loại (vd như Mc, Gioan, v.v.) vẫn hoàn toàn tự do, tự ý sử dụng đầy đủ ý thức và các khả năng của mình để viết ra các bản văn Kinh Thánh. Các ngài kg xuất thần khi viết, theo nghĩa là viết mà kg biết mình viết gì; các ngài cũng kg được TC đọc chính tả cho viết. Các ngài phải cất công tham khảo tài liệu, cân nhắc các nguồn dữ kiện, chọn lựa, tổng hợp các chất liệu, v.v. để viết nên bản văn. Các ngài thực sự là tác giả của bản văn KT; nhưng đồng thời với ơn linh hứng, TC cũng được gọi là tác giả của bản văn ấy. Vậy với khái niệm linh hứng, chúng ta thấy KT có hai tác giả: tác giả thần linh là chính TC qua sự hoạt động của CTT; tác giả nhân loại là những người góp phần vào tiến trình hình thành bản văn KT.

GH tin rằng Thiên Chúa linh hứng trong mọi giai đoạn hình thành bản văn, từ giai đoạn truyền miệng tới việc hình thành các nguồn văn, các đơn vị văn bản, tới việc chọn lựa và tổng hợp thành bản văn cuối cùng. Hơn nữa, TC còn linh hứng việc cộng đoàn nhận ra bản văn nào là được linh hứng và sử dụng chúng trong phụng vụ và đời sống. Cuối cùng, Thiên Chúa còn linh hứng việc Giáo Hội nhận ra và xác định quy điển Kinh Thánh, tức là xác định những quyển sách nào là được linh hứng. Chúng ta sẽ bàn về vấn đề quy điển trong bài sau.

3. Chân lý của KT

Bây giờ chúng ta chuyển qua mục thứ ba của bài này là vấn đề về chân lý của KT. Chúng ta đã nói rằng vì KT được TC linh hứng, nên KT được TC bảo đảm là không sai lầm. Nếu KT sai, tức là TC mk sai (!) hoặc là ơn linh hứng bị hỏng chăng (!). Như vậy, như chúng ta vẫn nghe GH nói nhiều lần, KT không thể sai lầm, tức KT luôn nói chân lý.

Nhưng vấn đề là ngày nay, người ta có thể chỉ ra nhiều “sai lầm” và bất nhất trong các bản văn KT. Một ví dụ về sai lầm về khoa học: KT dường như cho rằng trái đất phẳng, trời là cái lều hay cái vòm được kéo căng ra (Is 40,22; 42,5). Còn về bất nhất, thì thấy rõ nhất là hai bản gia phả của CG trong Mt và Lc là khác nhau. Rồi có những điều rất khó chấp nhận theo nguyên tắc đạo đức ngày nay, như: TC ra lệnh cho vua Saule phải tru diệt mọi người và mọi con vật trong đất Amalek (1Sm 15,3).

Vậy thực ra KT có chân lý không, hay KT cũng có sai lầm? Mặc dù vẫn biết KT chứa đựng những bất nhất, hay những điều nghịch với đạo đức hay phát hiện khoa học ngày nay, GH vẫn khẳng định KT không hề sai lầm hay thiếu sót gì trong việc lưu truyền chân lý. Nhưng cốt lõi của vấn đề là cần phải hiểu chân lý của KT là loại chân lý nào. GH khẳng định đó là chân lý cứu độ.

Như trong bài 1, chúng ta nói khi TC mk, ngài tỏ lộ những chân lý cứu độ, chứ kg phải những thông tin trần thế về khoa học, kinh tế, chính trị, xã hội, v.v., thì ở đây cũng vậy, KT lưu truyền mk của TC, nên chân lý của KT là chân lý cứu độ, kg ở cùng cấp độ với những chân lý về địa lý, lịch sử, vũ trụ hay thiên văn. Kinh Thánh được viết không nhằm cạnh tranh với những nghiên cứu và phát hiện khoa học. Các tác giả Kinh Thánh không phải là những nhà khoa học, mà là những con người được TC linh hứng để viết những điều mang lại ơn cứu độ cho mọi người ở mọi thời đại mọi nơi.

Các ngài cũng không phải là những người nghiên cứu lịch sử theo phương pháp của khoa học lịch sử ngày nay; họ có kể những câu chuyện lịch sử, theo đúng như những gì đã diễn ra, nhưng đồng thời cũng với cái hiểu của con mắt đức tin, để thấy bàn tay Chúa hành động qua những diễn biến lịch sử đó. Các ngôn sứ có thể được TC cho biết trước một số diễn biến lịch sử trong tương lai (chứ không phải mọi biến cố trong tương lai), nhưng mục đích chính vẫn là qua đó mà nói lên sứ điệp mk cứu độ của TC cho dân.

Những quan niệm sai khoa học về vũ trụ (như trời vòm đất phẳng) cũng là điều dễ hiểu, vì các tác giả KT chỉ dùng những quan niệm đương thời về trời đất để nói lên quyền năng TC chứ không phải để trình bày một khảo luận về vũ trụ học theo nghĩa ngày nay.

Những bất nhất trong các trình thuật lịch sử cũng là điều dễ hiểu, vì họ muốn nói lên ý nghĩa thần học của biến cố lịch sử chứ không nhắm đến sự chính xác chi ly trong từng chi tiết của diễn biến lịch sử. Mà sự chính xác chi ly này, ngay cả các nhà khoa học lịch sử ngày nay cũng không thể đạt được và cũng thấy không cần thiết phải đạt được khi tái dựng các biến cố lịch sử và ý nghĩa của chúng.

Còn những điều có vẻ như ngược lại những nguyên tắc đạo đức ngày nay, như lệnh tru diệt chẳng hạn, thì ta phải nhìn và hiểu các điều đó trong nghĩa toàn bộ của Kinh Thánh. Chúng ta phải xét xem, một cách toàn cục, thì KT có dạy chúng ta “giết chóc” như vậy chăng? Rõ ràng là không, nhất là với lời dạy của ĐK, Đấng đã dạy ta phải yêu thương kẻ thù, Đấng nói rằng ta phải giơ má trái cho người đã tát má phải của ta. Vậy trong bối cảnh toàn bộ của KT, thì ngày nay chúng ta không hiểu lệnh tru diệt trong sách 1Sm theo nghĩa đen, mà theo nghĩa thiêng liêng, tức là ta phải cố gắng loại bỏ mọi kẻ thù của TC, cũng là kẻ thù của sự sống, tức là loại bỏ tội và những gì dẫn ta đến sự chết.

Nhưng các bạn vẫn có thể hỏi tiếp: liệu ngày xưa, TC có ra lệnh cho Saul phải tru diệt dân Amalek theo nghĩa đen không? Để trả lời câu hỏi này thì ta cần ý thức rằng TC mk cho con người tuỳ theo cách họ hiểu, tuỳ theo hoàn cảnh, não trạng, môi trường, văn hoá của họ. Và việc con người đón nhận và hiểu mk cũng bị điều kiện hoá bởi những yếu tố đó. Mặt khác, ta cũng cần nhớ rằng mk trong C.ư chưa phải là ưu việt, mà chỉ là hình bóng và chuẩn bị cho mk thực sự rõ ràng nơi ĐK. Vậy lệnh tru diệt có thể là cách mà vua Saul hay người Israel thời đó hiểu về mệnh lệnh của TC, họ hiểu theo não trạng, văn hoá và bối cảnh lịch sử của họ. Nhưng thực ra bản chất cốt lõi của mệnh lệnh ấy hệ tại ở việc phải dứt khoát loại bỏ những gì có nguy cơ làm họ xa lánh Thiên Chúa chứ không hệ tại ở việc giết người.

Các bạn thân mến, vậy trong bài này chúng ta đã nói về ý nghĩa của KT, ơn linh hứng và chân lý của KT. Trong bài sau chúng ta sẽ nói về vấn đề quy điển và giải thích KT thế nào.