AI, sự sáng tạo và sự lười biếng AI trong thời gian vừa qua đã là một vấn đề quá nổi bật đối với toàn nhân…
AI trong thời gian vừa qua đã là một vấn đề quá nổi bật đối với toàn nhân loại. Không một ai có thể phản đối được sự tiện lợi và nhanh chóng của các kết quả mà nó đưa ra. Song, AI vẫn là một cỗ máy, một công cụ, một thứ được sáng tạo bởi con người và không thể thay thế con người. Hoặc không?
Sự sáng tạo của con người quả là chưa hề có giới hạn, từ xa xưa khi thời ăn lông ở lỗ, cho đến thời kì hưng thịnh của các cỗ máy chạy bằng hơi nước, và bây giờ khi con người cởi mở, kết nối với nhau với khoảng cách được tính bằng đơn vị Trái Đất. Nhưng phải công nhận một điều là vào các thời kì, một điều dễ nhận biết khi có một sự sáng tạo được hình thành, là khi con người cảm thấy mệt mỏi, chán nản với những công việc lặp đi lặp lại vô cùng tẻ nhạt và sẽ thật là tuyệt nếu như có thể làm cho cái sự khổ sở này mau kết thúc để còn đánh một giấc, ăn uống một bữa no nê, hay đơn giản là không làm gì cả. Sự lười biếng, một nguyên nhân tuyệt vời dẫn đến những sự mới lạ, những điều con người thử rồi thất bại rồi lại thử rồi lại thất bại, chỉ để tìm ra một lời giải cho một bài toán trong cuộc sống. Một cây rìu đá đã giải quyết được vấn đề về thu thập nguyên vật liệu xây nhà từ xa xưa, một cái bánh xe đã giải quyết được vấn đề về di chuyển, hay một cái máy chém đã giải quyết được vấn đề xử tử một tội nhân (công nhận con người có rất nhiều cách sáng tạo khi nói về tra tấn, tử hình).
Hầu hết các định nghĩa về sáng tạo đều tập trung vào sản phẩm. Theo một cách tiếp cận phổ biến, con người hoặc quy trình có tính sáng tạo ở mức độ họ tạo ra những sản phẩm sáng tạo và một sản phẩm có tính sáng tạo nếu đáp ứng được hai điều kiện: ngoài tính mới, nó còn phải có giá trị. Nhiều nhà lý luận cho rằng tính mới là chưa đủ, bởi vì thứ gì đó có thể mới nhưng vô giá trị (ví dụ: một chuỗi chữ cái vô nghĩa), trong trường hợp đó, nó không đáng được khen là “sáng tạo”. Immanuel Kant được cho là đã đoán trước được định nghĩa này về tính sáng tạo trong cuộc thảo luận của ông về thiên tài (nghệ thuật). Theo cách giải thích phổ biến, Kant định nghĩa thiên tài (nghệ thuật) là khả năng tạo ra những tác phẩm không chỉ “nguyên bản”—vì “có thể có những điều vô nghĩa nguyên bản”—mà còn “như một dẫn chứng, một mẫu”. Định nghĩa này được các nhà tâm lý học chấp nhận rộng rãi đến mức nó được gọi là “định nghĩa tiêu chuẩn” về tính sáng tạo trong tâm lý học. Trong thực tế, “sự sáng tạo thường không được xác định” trong các thí nghiệm tâm lý. Tuy nhiên, khi các nhà tâm lý học chấp nhận một định nghĩa một cách rõ ràng, họ thường nói rằng các sản phẩm sáng tạo không chỉ mới mà còn có giá trị theo một cách nào đó, mặc dù chúng thể hiện giá trị của sản phẩm theo nhiều cách khác nhau như “hữu ích”, “hiệu quả”, “đáng giá”, “phù hợp” hoặc “phù hợp với nhiệm vụ trước mắt”. Một số nhà tâm lý học cho rằng định nghĩa tiêu chuẩn không thể hiện đầy đủ khái niệm sáng tạo. Mặc dù không có gì phải bàn cãi rằng sự mới lạ là cần thiết cho sự sáng tạo, nhưng các nhà triết học đã chắt lọc quan điểm đó và đưa ra các quản điểm của riêng mình (Xin được phép không bàn tới vì vô cùng rộng và mình cũng không phải dân nghiệp dư hay chuyên gia gì trong mảng này)
Việc sử dụng AI để tăng hiệu suất công việc là cũng không có gì bàn cãi, tuy nhiên AI hiện nay vẫn không được cho là "sáng tạo" vì nó chỉ có việc thu thập dữ liệu sẵn có, phân tích và đưa ra kết quả. Điều này đồng nghĩa với việc là chúng ta đã giải quyết được một số vấn đề "tẻ nhạt, lặp đi lặp lại" trước mắt, nhưng bên cạnh đó nó vẫn còn đặt ra nhiều nghi vấn về sự phụ thuộc vào con người vào AI, nhất là khi con người trở nên "lười" và không muốn làm gì cả. Một quan điểm về điều này có thể nhắc đến là "con người sáng tạo" và "quá trình sáng tạo", việc "thử và sai và lặp lại" là một yếu tố tất yếu khi đề cập đến vấn đề này nhưng có vẻ như phần lớn "con người" và "quá trình" không thực sự sáng tạo. Hiện nay, trên các diễn đàn về nghệ thuật, các forum đều được nhồi nhét bởi vô vàn các bức ảnh sai tỉ lệ, các đoạn nhạc bị nhiễu mà gần như không có sự đổi mới sáng tạo gì. Tuy là mới nhưng thật vô nghĩa nếu như không có sự trau chuốt trong các đầu ra sản phẩm này. Nếu như con người (có vẻ là phần lớn) chỉ sử dụng AI để tạo ra hình ảnh, thơ ca, đoạn mã, bài toán,... rồi tin tưởng và sử dụng nó mà không nghi hoặc thì có lẽ sớm hay muộn thì sự lười biếng mới này sẽ cần có thêm một đáp án mới.
Cr: Yuh