CÁI BI Tác giả: Karl Jaspers "Con người, với tư cách là con người, luôn phải có cái nhìn vào căn nguyên của…
Tác giả: Karl Jaspers
"Con người, với tư cách là con người, luôn phải có cái nhìn vào căn nguyên của sự thật. Sự thật bao giờ cũng hiện diện cho con người và trong con người thông qua ngôn ngữ sẵn có, cho dù ngôn ngữ này còn thô thiển và tối tăm đến mấy."
Từ bao đời nay, con người được biết đến như là một sinh vật hiếu tri với niềm khát khao truy cầu chân lý. Đôi khi nhân loại dám vượt lẽ thánh thần - nàng Pandora khuất phục trước cám dỗ muốn biết điều gì bên trong chiếc hộp mà Zeus trao, hoặc như Oedipus, khi đã ngụ tại đỉnh vinh quang, chàng vẫn không thôi khắc khoải về tận cùng của lời sấm truyền về người đã giết cha, và rồi chọn trả lại đất mẹ đôi mắt như một cách giải quyết bi kịch, khi sự thật được phơi bày.
Bi kịch không đơn thuần mô tả thực tại khủng khiếp, những mưu mô, toan tính đời thường, vì cái bi chỉ trở nên cái biết khi nó có căn nguyên siêu hình học, vì " không có căn nguyên này, thì chỉ có sự bần hàn, than thở, bất hạnh, lỡ lầm và thất bại đơn thuần." Người biết đến cái bi không dửng dưng với thực tại, cái biết này trái lại chuyển hóa toàn bộ tinh thần con người, "nâng mình lên thực tại tối cao trong sự khắc phục và vượt qua" những thức cảm hư vô, sự "hờ hững, phân tán" do ngoại hiện của cái bi đem lại.
Theo Hegel, bi kịch phát sinh ở các cá nhân trong tình thế họ phải khẳng định lập trường và quan điểm đúng đắn, nhưng đồng thời vi phạm một lập trường trái ngược. Trong dòng lịch sử nổi trôi, trong "bãi tha ma của thời gian", vĩ nhân sinh ra với trọn vẹn niềm tin về một cái đúng, thuở đầu còn mờ nhạt và ít được chú ý, nhưng khi những mầm mống này lớn mạnh, chúng bị đe dọa bởi lực lượng của cái cũ - tuy lỗi thời nhưng vẫn còn đó, vẫn "đang sống và đang tự chứng tỏ mình" và vẫn là nòng cốt cho một quyền hạn vững chắc. Cái cũ tàn phá những ngọn cờ đầu trong làn sóng này, nhưng không bao giờ diệt được gốc rễ (vì lẽ cái bi ấy đứng trên cái biết siêu việc để nhìn lại thực tai), và rồi làn sóng thứ hai trỗi lên mạnh mẽ mà không còn tính bi đát nữa. "Plato sau Socrates hay Augustus sau Julius Caesar là những người chiến thắng rạng rỡ, họ là những người biến tầm nhìn thành hiện thực, dùng sự nghiệp của mình để lưu dấu ấn và định hình cho tương lai. Nhưng, họ sống và luôn hướng mắt về bậc vĩ nhân đầu tiên đã phải hy sinh"
Cr: nhím