Chiếc nón bowler của Sabina: Rong ruổi qua vô vàn hình hài lẩn khuất Tác phẩm The Unbearable Lightness of…
Tác phẩm The Unbearable Lightness of Being dịch nôm na là Sự nhẹ tênh không chịu nổi của tồn tại đã được Trịnh Y Thư chuyển ngữ thành Đời nhẹ khôn kham, vốn đã được bạn đọc khen không ngớt lời từ hồi mới ra mắt lần đầu. Ở nhân vật Sabina, chiếc nón bowler hay còn gọi là nón dạ tròn mà cô luôn giữ bên mình mọi lúc mọi nơi và thật sự chính cô cũng chẳng hiểu tại sao. "Sau đám tang cha, người anh trai tìm cách chiếm đoạt hết của cải cha mẹ để lại, và cô, với vẻ khinh bỉ ra mặt, không thèm tranh chấp đòi hỏi thứ gì, còn tuyên bố cách nhạo báng là gia tài cha mẹ để lại, cô chỉ lấy cái mũ dạ tròn.""nó là biểu tượng cái gì đó rất riêng tư cô cố tình xây đắp bấy lâu nay. Khi lìa bỏ quê hương, cô chỉ được quyền đem theo rất ít đồ đạc vật dụng tùy thân, và cô ôm theo chiếc nón kềnh càng, hết sức vô dụng này có nghĩa cô phải bỏ lại những thứ khác thực dụng hơn."Chiếc nón bowler thản nhiên trở thành một biểu tượng cho đời sống lưu vong, rong ruổi của cô từ chốn người này sang nơi kẻ khác đồng thời nó cũng chất chứa toàn những ký ức về những người đàn ông là ông của cô, cha và anh của cô. Tới cuối cùng là Tomas. Cái mũ tự nó chẳng là gì nhưng đột nhiên nó lại là tất cả của cô. Nhất là lúc cô trần truồng cơ thể bên cạnh Tomas, Tomas như nhân chứng của khoảnh khắc đó, một nhân chứng với đôi mắt tinh tường mổ xẻ của bác sĩ phẫu thuật. Cô đứng trước gương tồng ngồng đội nón. Cơ thể nữ tính qua gương soi đã không còn nữ tính khi cô đội cả những gì nam tính nhất, cô đội mọi ký ức, mọi chấn thương, mọi thứ trên cơ thể chẳng mảnh vải che thân của mình. "Nhưng đột nhiên, buồn cười biến thành khích động: chiếc nón bowler không còn là trò đùa giỡn nữa; nó mang ý nghĩa bạo hành, sự bạo hành quất lên người Sabina, xúc phạm phẩm tiết đàn bà của cô. Cô thấy đôi chân trần trụi của mình và mảng tam giác trái cấm hiện rõ dưới làn vải mỏng. Bộ quần áo lót làm cô tăng vẻ kiều diễm đầy nữ tính trong khi cái mũ thô cứng đầy nam tính lại cố tình chối bỏ điều đó, nó vi phạm và chế giễu nét đàn bà của cô."Sự khích động không phải từ dục tính bởi vì tại sao lại có dục tính ở đây cơ chứ? Dục tính chỉ là phương tiện và chuyện giường chiếu như một cái van xả. Sabina hủy mình, có lẽ hiến dâng thể xác và chịu sự xâm thực nhục dục từ Tomas là cách khả dĩ. "Sabina lại cố tình khiêu khích, như thể đang tự hiến dâng thể xác để được hãm hiếp công khai. Và đột nhiên, không cưỡng được thèm muốn, cô kéo Tomas nằm xuống sàn nhà." “Có dân chơi nào mà không có một cô Sabina cho riêng mình không?” Ta không loại trừ việc Tomas sẽ hỏi những người bạn của anh ta rồi bật cười với nụ cười nửa tự hào nửa tò mò như thế. Tomas và Sabina là cuộc tình đầy hỗn loạn và chao đảo, lâng lâng như một cái lễ hội xác thịt mỗi lần mỗi khác. Và ở lần cái nón bowler thì nó không phải là hóa trang nữa, nói vậy thì nông cạn quá, xúc cảm của bác sĩ và họa sĩ nắm bắt một hiện tượng đâu thể tầm thường vậy. Sabina thấy người tình xác thịt ăn vận kín đáo và trêu chọc mình như cầm kim nhọn hoắc đâm bể toang hoác quả bong bóng ký ức mà cô cứ phình to hết cỡ như cố nhét thêm bản thân cô vào đó. Nó toang hoang rồi, nó chẳng còn gì nữa, chẳng còn nam tính hay nữ tính, chẳng còn ai và rồi chẳng còn cô. Cô chỉ muốn quỳ xuống dâng hiến trọn vẹn cho sự cưỡng dâm công khai nhưng không vì bản thân ai hết ngoài chính cô. Rồi còn cả những lần sau và lần sau nữa, họ quần quện nhau trên giường với đủ thứ trò mới có khác gì những buổi gặp gỡ bình thường thổ lộ những mảnh ký ức mà bản thân mới sực nhớ lại được đâu. Nếu vậy những trò chơi tình dục đó chẳng có gì mới, nó chỉ là những gì trồi lên lại ý thức của hai người họ mà thôi. “Cả hai người đều bị xúc động. Họ làm tình với nhau như thể lần đầu tiên nằm chung giường. Đây không phải là lúc cho những trò chơi dâm dật, bởi lần gặp gỡ này không phải là sự nối tiếp những buổi hẹn hò tình ái của hai người mà mỗi lần gặp gỡ là một cơ hội nghĩ ra trò chơi hư đốn nho nhỏ nào đó. Lần gặp gỡ này là tiếng gọi nhớ thời gian, là bản thánh ca về quá khứ của hai người, là cái gì rất tình cảm tóm lược câu chuyện không tình cảm và đã tan biến ở khoảng cách xa xôi lắm.”Nhưng hỡi ôi, anh bác sĩ và cô họa sĩ chọn cách thổ lộ lạc thú lắm thay? Nhưng sẽ chẳng còn gì lạ đâu khi bức tường Berlin sụp đổ, nơi nào cũng vậy, người nào cũng thế, ta trách Cộng Sản, Tư Bản, phụ quyền hay trách cái gì đây? Và rằng đối với những người kiểu đó, ta đâu thể bảo cái sự bộc lộ đó là không thực hoặc những sự lựa chọn của họ thật chẳng đúng đắn? Mà thôi ta sẽ quay lại với cái nón, duy chỉ cái nón.Chiếc nón Bowler nó tự chuyển dịch ý nghĩa nội tại của nó liên tục qua Tomas, Sabina và Franz. Tomas càng đùa nghịch bao nhiêu thì Franz lại thấy nó rỗng tuếch vô nghĩa bấy nhiêu. Tại sao Tomas lại diễn giải nó tốt hơn là Franz? Hay ở đây ta có thể nói Franz là thằng đàn bà, thằng ngoại tình nhưng sợ cảm giác lén lút từ người đàn bà này sang người đàn bà khác trong cùng một đêm chăng? Và ta kệ Franz đi, ta không nói về một thằng hèn ở đây, ta phải quay về với Sabina. Cô thấy không cần để hiểu cái nón mang ý nghĩa gì cho cô, cô chỉ mong nhờ nó mà người khác có thể hiểu cô dù rằng cô trình bày bản thân bằng khẳng định hay phủ định mình. Chiếc nón như là một giai điệu trong đời của cô nàng, những lần nó ra đi và quay lại trong tinh thần cô với dáng vẻ khác nhau nhưng nó vẫn là chính nó. Nó không phải dòng nước mà nó là dòng sông, ở đây Milan Kundera mô tả rất hay mà ta có thể suy ngẫm đoạn trích đó thật nhiều lần: "Tôi có thể gọi chiếc nón là dòng sông của Heraclitus ("Bạn không thể bước hai lần xuống cùng một dòng sông"): chiếc nón là lòng sông qua đó Sabina mỗi lần mỗi thấy một dòng sông khác chảy qua, dòng sông ý nghĩa khác: mỗi lần cũng món đồ vật đó đem đến một ý nghĩa khác, mặc dù tất cả những ý nghĩa cũ cộng hưởng (như tiếng dội, một loạt những tiếng dội) hòa nhập vào ý nghĩa mới. Mỗi lần như thế, một cuộc nghiệm sinh mới lại vang lên, hòa nhập vào nhau khiến bản hòa âm càng thêm phong phú. Khi Tomas gặp lại Sabina ở Zurich trong căn phòng khách sạn, hình ảnh chiếc nón gây nên mối xúc động vô cùng lớn lao và làm hai người làm tình với nhau gần như trong nước mắt."Trong lối viết của Kundera ông nói rất nhiều nhưng chẳng bao giờ định nghĩa cụ thể cái nón này gói gọn là cái gì, ông chỉ đi định hình chứ không có định nghĩa nó. Nhờ thế nó hiện lên với tất cả nhân vật hệ lụy với nó và cả chúng ta một cách sống động và ám ảnh không nguôi. Rồi Sabina rời bỏ mọi thứ nhưng cái nón vẫn là thứ duy nhất cô cầm theo, vậy có khác chi chính cái nón đó khẳng định sự tồn tại của cô thông qua những hình hài ảo ảnh, lẩn trốn trong ký ức? Ta có thể ngầm hiểu là vậy.
Cr: El Caballero Inexistente