Hạnh Phúc - một số quan điểm triết học về hạnh phúc Hạnh phúc có phải chỉ là một bóng ma?
Hạnh phúc có phải chỉ là một bóng ma? Tìm kiếm sự trọn vẹn thông qua triết học
Có phải hạnh phúc chỉ như một bóng ma? Câu trả lời phụ thuộc vào người được hỏi và nhận thức của họ về hạnh phúc.Bài viết này sẽ khám phá về triết lý của sự hạnh phúc. Từ điển định nghĩa “hạnh phúc” là “điều tốt đẹp nhất con người có được”. Dù vậy, vẫn có những sự bất đồng về mức độ bao hàm của định về sự tốt đẹp, đa phần đến từ những triết gia, và đây cũng chính là chủ đề của bài viết này. Bài viết sẽ tập trung vào Aristotle và nỗ lực của ông nhằm xác định những phẩm chất nào là cần thiết đối với một người để cảm thấy thỏa mãn và hạnh phúc thực sự. Bên cạnh đó cũng sẽ bàn luận về phương pháp tiếp cận hạnh phúc của Kant và Nietzsche.
Những sự đề cập về triết lý hạnh phúc của AristotleKhông có gì ngạc nhiên rằng con người đã tìm kiếm câu trả lời cho hạnh phúc từ thuở xa xưa. Những triết gia xuyên suốt chiều dài lịch sử, đặc biệt là Aristotle, đã có những bước tiến đáng kể trong việc cố gắng tìm hiểu và giải thích khái niệm này. Suốt nhiều thế kỷ sau đó vẫn chưa ai vượt qua ông về phương diện suy ngẫm về hạnh phúc – một ý tưởng mang đến sức hấp dẫn mạnh mẽ mãi về sau.Aristotle là một trong những nhà tiên phong của triết lý hạnh phúc. Ông suy luận những thành phần của một cuộc sống hạnh phúc gồm: niềm vui đi cùng với những hoạt động của con người (và những thứ có trong tự nhiên), tri thức, và đức hạnh. Nhà triết gia đã nghiên cứu bản chất của hạnh phúc và ghi chép trong tác phẩm Nicomachean Ethics.
Aristotle tin rằng hạnh phúc là hoạt động của linh hồn với sự đủ đầy đức hạnh. Tuy nhiên, hạnh phúc đích thực có thể khác biệt tùy mỗi người. Mỗi người có những ý tưởng độc nhất và những cách giải thích riêng về hạnh phúc, và sẽ không có hai câu trả lời nào giống hệt nhau.Về mặt cấu trúc, Nicomachean Ethics mang tính toàn vẹn. Aristotle dùng biện chứng pháp để loại bỏ mọi thứ nằm ngoài giới hạn của sự toàn vẹn này, nghĩa là ta không thể tiến xa hơn nữa trong khái niệm về hạnh phúc.
Điều cốt lõi được giữ lại bên trong vòng tròn: rằng hạnh phúc có được từ kho chứa của tâm hồn, tâm trí, và đức hạnh, cũng như những trở ngại cản trở con đường hạnh phúc. Bởi vì đáng buồn thay, cái sau – những trở ngại – không thể bị ném ra ngoài vòng tròn. Aristotle không nói về sự thống nhất của những mặt đối lập mà ủng hộ một cuộc tranh đấu dũng cảm chống lại chúng.
Mọi người đều đồng ý rằng hạnh phúc là điều tốt đẹp nhất, nhưng các triết gia lại có xu hướng bất đồng với người bình thường về những giá trị của hạnh phúc. Để tận hưởng cuộc sống, để có được thịnh vượng và danh dự - đó có phải là hạnh phúc? Việc một người bị bệnh và sau đó khỏe lại có phải là được hạnh phúc? Hay hạnh phúc là làm điều gì đó đặc biệt? Hay hạnh phúc tự thân nó là một điều tốt, rồi từ đó nó mang lại sự giàu có, sức khỏe,...?
Aristotle tin rằng đạt được hạnh phúc là phát huy toàn bộ bản thân và nỗ lực để hoàn thiện tối đa khả năng của mình. Nó cần sự phát triển những thói quen, làm những điều đúng đắn, và tuân theo các đức hạnh như nhân từ, lương tri, và tự giác kỷ luật.Động lực nội tại này dẫn dắt con người đến một mục đích đạo đức mà ta không thể nào đạt được nếu chỉ đơn thuần thông qua một hoạt động hay một nỗ lực nhất thời; mà đây là một hành trình cần có trải nghiệm theo thời gian – phạm sai lầm nhưng để trở nên khôn ngoan hơn và cuối cùng là hạnh phúc hơn.
Để tổng hợp quan điểm của mình về một cuộc sống ý nghĩa, Aristotle sử dụng một thuật ngữ Hy Lạp đó là “eudaimonia” – được dùng để chỉ không những về trạng thái đạt được mục tiêu ngoại tại như thịnh vượng và danh vọng, mà còn đạt được cả những trạng thái nội tại như trí tuệ và đức hạnh. Aristotle nhấn mạnh niềm tin của ông rằng sự đủ đầy thật sự đến từ việc xây dựng tính cách chứ không phải theo đuổi sự thỏa mãn phù du.
Những thú vui tĩnh và động theo EpicurusThử tưởng tượng bạn dự một bữa tiệc với Epicurus. Khi đang thưởng thức bữa ăn thì ông bắt đầu nói về triết lý hạnh phúc. Ông ta tuyên bố rằng hạnh phúc không phải một bóng ma khá hiểu, khó nắm bắt mà là thứ gì đó ta có thể tìm thấy ở đây và ngay bây giờ.
Quan điểm chính của Epicurus đó là niềm vui là thứ đáng mong đợi và đau đớn thứ không mong muốn; do đó, để cảm thấy hài lòng, một người nên theo đuổi sự hài lòng song song với né tránh khổ đau. Đối với Epicurus tận hưởng không chỉ là thưởng thức những bữa tối xa hoa hay sở hữu căn hộ đắt tiền. Thay vào đó, nó thể hiện rằng bạn không thiếu thốn hay phải sống cơ cực.
Epicurus xác định có hai kiểu niềm vui: “động” và “tĩnh”. Loại thứ nhất có thể minh họa bằng hình ảnh khi ta cắn một chiếc bánh quy mới nướng hoặc khi được thăng chức. Những niềm vui này khá mãnh liệt nhưng cũng thoáng qua. Trong khi đó, niềm vui tĩnh lại có bản chất ổn định hơn. Thử nghĩ về việc ta dành thời gian cho bạn bè, những người khiến ta cảm trân trọng và yêu quý – đây là những điều mang lại sự hài lòng dài lâu.Thưởng thức đồ ăn ngon và rượu đắt tiền không có gì là sai cả, nhưng loại niềm vui này sẽ mau chóng bị lãng quên vào sáng hôm sau. Ngược lại, một buổi nói chuyện vui vẻ với bạn bè, sẽ mang lại niềm vui lâu dài. Mỗi khi nhớ lại ta sẽ vẫn thấy vui. Theo Epicurus, loại niềm vui đáng theo đuổi nhất là sự nỗ lực không còn lo lắng – đây là một trạng thái được ông gọi là “ataraxia”.
Kant và "hạnh phúc như một nghĩa vụ"Epicurus tin rằng đau khổ về mặt thể xác rất mạnh mẽ nhưng vẫn có thể chịu đựng được. Do đó, ta có thể đương đầu với nó. Còn nguồn gốc của lo lắng tinh thần lại ở bên trong ta. Để thoát khỏi loại lo lắng này, bạn cần phải học cách nhìn thế giới như chính nó và trân trọng niềm vui mà nó mang lại. Nhưng Immanuel Kant lại xem hạnh phúc theo một hướng rất khác.
Ông tin rằng hạnh phúc phải là một nghĩa vụ với đối mọi người. Và đến đây thì mọi thứ trở nên thú vị: Kant tin rằng hạnh phúc không chỉ đơn giản là một thứ gì đó bạn tình cờ có được. Mà thay đó ông cho rằng hạnh phúc thật sự đến từ tính cách và đạo đức mà bạn dùng để định hướng hành vi của mình.
Hạnh phúc không phải là một cảm xúc thoáng qua; mà là một cam kết liên tục đối với cuộc bằng sự chính trực và danh dự. Điều đó có nghĩa bạn phải đưa ra những lựa chọn phản ánh đúng giá trị của mình, thậm chí cả khi không dễ dàng hay không được ưa chuộng. Tất cả chúng ta đều có trách nhiệm với chính mình và với người khác; hành động của chúng ta sẽ tạo ra những hậu quả vượt ngoài bản thân ảnh hưởng đến xung quanh.
Kant lập luận rằng ta phải chủ động tìm kiếm hạnh phúc, nhưng đây cũng là lúc mọi thứ trở nên phức tạp: nếu chỉ đơn giản chờ đợi nó xuất hiện trước cửa nhà mình thì sẽ không bao giờ có! Hạnh phúc phải được tiếp nhận thông qua cách ta suy nghĩ, cảm nhận, và hạnh động.
Nietzsche và những phê bình về hạnh phúc
Theo Nietzsche, hạnh phúc không phải là một trạng thái bất biến của sự vật mà là một cảm xúc nhất thời dựa trên may mắn hoặc cơ hội. Thay vì theo đuổi cảm xúc khó nắm bắt này, ông đề xuất rằng một người nên chấp nhận những khó khăn của cuộc sống và đón nhận những thử thách của nó. Niềm vui có thể tìm thấy trong cuộc đối đầu trực diện với chúng bằng sức mạnh và nghị lực.
Đối với ông, sự hài lòng chả là gì ngoài một ảo tưởng của những kẻ thiếu tham vọng. Nietzsche xem nó là thứ đối lập với mục tiêu và khát vọng (một sự tồn tại thoải mái nhưng vô nghĩ).
Nietzsche coi hạnh phúc là một khái niệm phù du ngăn cản con người phát triển tiềm năng bản thân bằng cách khiến người ta tự ẩn trong môi trường thoải mái xung quanh. Ông kêu gọi mọi người phải tiếp tục dấn thân bằng cách chủ động tìm kiếm những thử thách và kiên trì vượt qua rào cản – bởi phần thưởng tối hậu từ chúng sẽ hơn rất nhiều so với những khoảnh khắc vui vẻ vụ vặt thoáng qua!
Hạnh phúc có thật sự tồn tại và đạt được không?
Câu hỏi rằng liệu hạnh phúc có thật hay không đã là một chủ đề căng thẳng trong giới triết gia hàng thiên niên kỷ. Từ Aristotle đến Kant, Epicurus, và Nietzsche, các triết gia đã vật lộn với định nghĩa về nó và cách khả dĩ để có được nó. Đối với một số triết gia như Aristotle và Epicurus, sự hài lòng thật sự là một mục đích khả dĩ, trong khi nhiều người khác như Kant lại cho rằng hạnh phúc đích thực là điều bất khả thi.Quan điểm của Aristotle có thể cho ta một cái nhìn sâu sắc: ông cho rằng sống đạo đức – phát huy hết tiềm năng của bản thân sẽ đồng thời tìm thấy được mục đích của cuộc sống – đây chính là chìa khóa đến hạnh phúc. Như phát ngôn nổi tiếng, “hạnh phúc là một hoạt động của linh hồn theo đuổi đức hạnh”. Bằng cách phấn đấu hướng đến sự xuất sắc, chúng ta sẽ đến ngày càng gần hơn trải nghiệm về sự thỏa mãn đầy ý nghĩa – nó là một thứ hữu hình hơn là vô hình, thực tế chứ không phù du.
Mặt khác, Kant lại cho rằng hạnh phúc đích thực là thứ không thể đạt được bởi nó phụ thuộc vào những yếu tố và hoàn cảnh bên ngoài vượt khỏi tầm kiểm soát của ta. Đối với ông, theo đuổi đạo đức thông qua nghĩa vụ thì quan trọng hơn nhiều so với những khoảnh khắc vui vẻ thoáng qua.
Còn Nietzsche thì tin rằng hạnh phúc là dấu hiệu của sự tầm thường. Ông cho rằng ta nên ưu tiên thử thách bản thân, trau dồi sức mạnh thông qua nghịch cảnh và khẳng định bản thân trước những hạn chế của xã hội.
Epicurus lại xem việc tổng hợp những niềm vui cá nhân là điều tối quan trọng cần phải đạt được trong suốt cuộc đời. Ông thừa nhận những niềm vui dù chỉ là thoáng qua, nhưng vẫn tin rằng nếu gắn bó thường xuyên với chúng thì dù sao vẫn mang lại giá trị nào đó.
Vậy tất cả những điều trên nói ta cho biết điều gì về sự thật của hạnh phúc? Nói cho chính xác thì có lẽ hạnh phúc không phải một bóng ma bởi nghe như thế khá là trừu tượng, còn hạnh phúc lại xuất hiện dưới nhiều hình thức tùy thuộc vào lăng kính triết học của ta.
Chúng ta không thể đánh giá dứt khoát về hạnh phúc. Đó là một chủ đề sẽ tiếp tục được tranh luận và phát triển. Nó có thể là một cảm giác nhất thời đến và đi, hoặc cũng có thể hữu hình hơn là một mục tiêu đáng theo đuổi – một trạng thái đạt được thông qua nỗ lực hướng đến một cuộc sống đạo đức hay tìm kiếm niềm vui trong chính những cuộc theo đuổi.
By Viktoriya Sus - thecollector.com
Cr: Sodom