HOÀNG TỬ BÉ Tác giả: Antoine De Saint-Exupéry “Rất khó mà khám phá ra con người, và còn khó vạn bội là việc…
Tác giả: Antoine De Saint-Exupéry
“Rất khó mà khám phá ra con người, và còn khó vạn bội là việc tự khám phá ra chánh mình.”
Là quyển sách được xem như một trong những tác phẩm thơ mộng nhất mọi thời đại, sự giản dị, trong sáng trong truyền tải những thông điệp về tình yêu và cuộc sống là những điều đã luôn được người ta nhắc đến khi nói về Hoàng tử bé. Riêng với tôi, đó lại không phải là thứ tôi ấn tượng hay đánh giá cao ở tác phẩm!
Người ta có thể lật bất cứ trang nào trong quyển sách dễ thương và bắt gặp được ít nhất một câu có vẻ và có thể trở thành triết lý, đáng để suy ngẫm về điều gì đó qua từ ngữ giản dị, gần gũi, thuần khiết và cốt truyện dễ hiểu, vừa thú vị vừa mộng mơ. Nhưng với tôi như thế không đủ quyến rũ. Ấy vậy mà vẫn thi thoảng lấy ra đọc lại, không phải để tìm một bông hoa hay nghe một tiếng róc rách xoa dịu tâm hồn mình, mà tin rằng cái thôi thúc tôi làm việc này mới chính là điều hấp dẫn, và, nó hẳn là riêng biệt, và phải không quá đẹp đẽ trong câu từ như những điều đã được mãi nói đến.
Tôi đã luôn có một thắc mắc rằng, Hoàng tử bé bao nhiêu tuổi nếu tính theo hệ quy chiếu của hành tinh Trái Đất? Cậu thực sự nhỏ bé như chính tiểu tinh cầu của mình, cậu có cái nhìn đúng kiểu của trẻ con để tất cả những “người lớn” đều trở nên trong suốt qua mắt cậu - thế nên họ kỳ quặc, ngớ ngẩn và vô lý. Nhưng, tại sao cậu bé này lại có vẻ quá lý trí so với một đứa trẻ con thực sự? Chẳng phải trẻ con luôn đặt tất cả niềm tin yêu vào thế giới và những người lớn của nó sao? Tình yêu của cậu với bông hoa hồng duy nhất trên hành tinh B612, đó là loại tình yêu gì? Tiếng cười của cậu - một thứ thanh âm trong trẻo như tiếng chuông reo, là món quà vô giá mà cậu có thể trao tặng cho người khác - thuần khiết và tươi vui thế, nhưng sao tôi lại luôn nhận thấy đâu đó một nỗi niềm sâu thẳm không mang dáng dấp của nụ cười?
Mọi người cứ hay nói về đoá hồng ở tinh cầu B612 như một cô gái trong mối tương quan tình yêu cùng Hoàng tử bé, với những mô tả khá rõ nét về sự đỏng đảnh, kiêu kỳ, tinh ranh lẫn dại khờ mà cũng không kém phần chín chắn khi đối mặt với sự ra đi. Nhưng sẽ thế nào nếu ta nhìn sâu hơn để rồi lúc nào đó lờ mờ nhận ra, tiểu tinh cầu chính là tâm hồn của Hoàng tử bé, và đoá hoa không phải là một khách thể mà là chủ thể, là tình yêu của tâm hồn em - thứ mà bỗng một hôm nảy nở khiến cuộc sống em xáo trộn, em biết có một vẻ đẹp khác ngoài cái đẹp của những buổi hoàng hôn, em biết đến hương thơm, đến nhiều cánh hoa xếp lớp ẩn giấu, đến một sự nuôi dưỡng và lớn lên ngày qua ngày, và cả những chiếc gai nhọn - toàn những điều khác hẳn với đám hoa dại chỉ một lớp cánh và nở tàn trong ngày của hành tinh em đã quen thuộc lâu nay. Rõ là bông hoa làm cho em và cả tinh cầu của em thay đổi, đẩy đưa đến việc em rời bỏ hành tinh - ngôi nhà tâm hồn của mình khi niềm tin vào đoá hoa cũng như sự chịu đựng những bực bội của em bỗng một ngày khô cạn. Bạn đã bao giờ chạy trốn chính bản thân mình? Bạn đã bao giờ chối bỏ niềm tin vào thứ gọi là tình yêu trong cuộc sống?
Giờ thì có vẻ như đã hợp lý hơn cho những cuộc ghé thăm các hành tinh khác trong chuyến du hành của Hoàng tử bé. Khi người ta trốn chạy tình yêu, người ta trở nên lý trí lắm. Cái nhìn thấu suốt của em trước những vô lý của người lớn là cái nhìn lý trí, và sự chán chường không nán lại là minh chứng cho việc không còn là trẻ con nữa của em. Nhưng em đâu đã trưởng thành. Những bài học của em chỉ thực sự bắt đầu khi em đến được một hành tinh đủ rộng lớn - Trái Đất. Ở chốn này, em không thể thoả thích ngắm mặt trời lặn theo số nỗi buồn của mình mà chỉ có thể làm việc này nhiều nhất một lần trong ngày mà thôi, và thú vị là, giữa một cõi bao la với đầy sinh vật và nhộn nhịp như thế, nơi em học được bài học trưởng thành lại là một sa mạc với một số rất ít nhân vật. Ở nơi hoang hoải này, điều đầu tiên em được bảo, rằng “ngay giữa loài người, cũng bơ vơ”. Đó cũng là lần đầu em đối diện một con rắn với nọc độc có thể đưa em “đi xa hơn bất cứ con tàu nào”. Em thấy rắn bí hiểm và buồn cười, còn với rắn thì em trong sáng quá! Rồi em bắt đầu có những ý thức và so sánh về thế giới mà em không thể nhìn hết này với thế giới bé nhỏ nằm lòng của em. Em bắt đầu trải nghiệm cái “cô đơn, khô khốc, nhọn hoắc và mặn chát”. Em có những ngộ nhận ngô nghê về con người ở hành tinh này, và nó khiến em bỗng thấy nhớ bông hoa chỗ mình quá đỗi. Nhưng tình yêu thực sự không nằm ở những tơ tưởng nhớ nhung như vậy. Em sẽ chẳng bao giờ hiểu được bông hoa của em nếu như em không biết được sự thật của nó, mà, sự thật thì không đẹp đẽ và hay gây thất vọng. Thật may khi rồi cũng đến lúc em bị nhấn chìm bởi ý thức về sự bé mọn tầm thường của đoá hồng, của B612 và của chính em, em phải “hạ cánh” thực sự, để rồi từ đây em mới nhìn rõ được tâm hồn mình, chịu đựng nổi những khó chịu và gai góc để yêu nó bằng một tình yêu trong sạch.
Và, có lẽ yếu tố kỳ diệu nhất của câu chuyện này chính là sự xuất hiện của con cáo. Cáo không dạy Hoàng tử bé về tình yêu, cáo chỉ nói về tình yêu bằng ngôn ngữ của cáo, và Hoàng tử bé nhận ra “có một bông hoa … tớ nghĩ là nàng đã thuần dưỡng tớ …”. Dù cáo cũng bảo rằng “ngôn ngữ là nguồn gốc gây hiểu lầm”, nhưng có vẻ tình yêu là ngoại lệ. Bản thân tình yêu là thứ ngôn ngữ mà ai cũng có thể hiểu, vì họ “nhìn” bằng trái tim - và nó hẳn là điều cốt yếu mà “con mắt không nhìn thấy được.” Nhưng sẽ là vô ích nếu chờ đợi ai đó đến và nói hay dạy cho bạn về tình yêu, nếu bên trong bạn chẳng có tí gì đối ứng để có thể hiểu, nếu tinh cầu của bạn chẳng có bông hồng nào. Dù có lúc trốn chạy vì không chịu nổi đoá hoa, nhưng Hoàng tử bé chưa bao giờ thôi nghĩ về nó. Và từ lâu, cậu đã luôn hiểu được việc quan trọng, tối quan trọng là phân biệt đâu là bao báp, đâu là hoa hồng để mà dọn dẹp. Những khởi sự luôn có vẻ na ná nhau, nhưng nếu đã không phải là tình yêu mà chỉ là những thứ trông có vẻ giống, những thứ đội lốt, nhân danh, thì quả thực ghê gớm lắm. Khi để cho những sai lệch lớn mạnh rồi thì có thể làm vỡ cả hành tinh, nếu mà hành tinh bé quá. Và những hạt giống này thì “nhiễm đầy cả tinh cầu”, ẩn tàng miên man cùng khắp tâm hồn mỗi chúng ta. Là vậy đó. Điều kỳ diệu là có người xuất hiện và gọi tên đúng thứ tình yêu có sẵn bên trong bạn, dù cho bạn có tự nhìn nhận được nó rõ ràng hay chưa, hay bạn có thứ ngôn ngữ riêng của mình dành cho nó, và bằng việc “thuần dưỡng” lẫn nhau, cả bạn và người ấy cùng học về mỗi mọi bí mật của yêu thương, học cả về việc hiểu và yêu bản thân mình, rồi từ đó lại lan toả tình yêu đến những con người khác. Ta có “màu vàng của lúa mì”, “năm trăm triệu chiếc chuông” và “năm trăm triệu đài phun nước” qua cuộc hành trình của Hoàng tử bé như vậy.
Rồi em trở về nhà. Đây có lẽ là phân đoạn chiếm nhiều trang nhất trong tập hợp những phần truyện nhỏ trong toàn tác phẩm. Người ta hay đau đáu về cách em dùng nọc rắn để bỏ lại cái thân xác chẳng nặng nề gì mấy cho chuyến trở về xa xôi, và có thể lặng lẽ vài giọt nước mắt khi “em ngã xuống nhẹ nhàng như một cái cây. Cả một tiếng động cũng không có, vì cát”. Em đã hoàn tất bài học của mình và trưởng thành. Cái “có vẻ như chết” là dấu mốc phân tách giữa thân xác - em trước đây với một Hoàng tử bé biết yêu thương, chấp nhận và trân trọng hành tinh - tâm hồn của chính mình. Sự trưởng thành nào cũng có những dấu mốc có vẻ khắt nghiệt và đau đớn như vậy.
Chúng ta, hẳn không ít lần “mắc kẹt trong hoang mạc” trên suốt cuộc lữ hành của mình, và trong những phút bế tắc hay nguy cấp đó, việc tìm thấy phiên bản Hoàng tử bé của chính ta cũng chính là lối thoát. Mỗi khi cầm trên tay quyển sách này, tôi có một lời tự nhắc nhở về việc chăm sóc hành tinh và nuôi dưỡng đoá hoa của riêng mình, một niềm tin vào những điều chỉ được nhìn thấy bằng trái tim, và vài sự vỗ về như “bốn mươi bốn lần ngắm mặt trời lặn” hay “những đứa trẻ dán mũi vào cửa kính”, “mất thì giờ vì một con búp bê bằng giẻ rách, và con búp bê ấy trở nên quan trọng lắm, ai lấy đi của chúng, chúng sẽ khóc…”
Cr: méo