LOLITA Tác giả: Nabokov Trải nghiệm của Humbert Humbert Lolita là ý niệm quen thuộc với nhiều người.
Tác giả: Nabokov
Trải nghiệm của Humbert Humbert
Lolita là ý niệm quen thuộc với nhiều người. Có bộ phận được biết, tiếp xúc và hiểu rõ rằng đây là một tác phẩm lớn trong nền văn học hiện đại, phần đông còn lại chỉ có được khái niệm mơ hồ về “Lolita” thông qua những gì được truyền đạt trên các phương tiện truyền thông. Đối với thành phần hiểu sơ lược mà tôi tự nhận mình là một trong số đó, sẽ khá oan ức cho tác phẩm nếu bị quy chụp một cách thiếu đầy đủ rằng đây là một tác phẩm có tác dụng “tuyên truyền và cảnh báo” về chứng ái nhi. Có nhiều hơn thế.
Để tóm tắt sơ lược, Lolita được chia làm hai phần chính. Phần một là hành trình của Humbert Humbert - một tác giả, một nhà nghiên cứu, một nhà thám hiểm?! - kể từ thời điểm nhận thức được xu hướng tính dục đầy lệch lạc của bản thân đến lúc may mắn hội ngộ và trở thành bố dượng của Lolita, một “tiểu nữ thần” gần như đáp ứng hoàn hảo những tưởng tượng, mong muốn, và nhu cầu thẳm sâu của Humbert. Phần hai diễn tả quá trình sa lầy của bố dượng Humbert goá vợ và Lolita trên những chặng viễn du khắp nước Mỹ. Không chỉ đơn thuần kể về tình yêu hay sự thoả mãn đam mê sắc dục, còn có những nghi ngờ, toan tính, đè nén tuyệt vọng của papa Humbert, và sự ương ngạnh, khó chiều, tinh ranh cùng nét đẹp ở tuổi chưa dậy thì của Lolita.
Thẳng thắn nhìn nhận, tác phẩm không mang đến những bài học hay giá trị nhân văn, cũng không kịch tính đến mức người đọc phải nhập tâm đến độ bị ám ảnh bởi câu chuyện. Với những gì được “nghe kể” về tác phẩm, hẳn phần mở đầu khá chi tiết sẽ khiến những độc giả mất kiên nhẫn đặt ra câu hỏi “Bao giờ câu chuyện mới thực sự bắt đầu?” Xin hãy nhẫn nại, vì chưa kịp tìm thấy câu trả lời, chúng ta đã bị cuốn vào những diễn biến trong nội tâm của papa Humbert Humbert và mong muốn lệch lạc nhưng đầy cụ thể của ông. Humbert Humbert, qua ngòi bút mô tả và chỉnh sửa của nhà văn Nakobov, xuất hiện dưới hình ảnh một người đàn ông nhất quán – nhất quán trong tư tưởng tính dục dù đôi ba lần quyết định an bài số phận bên vài người phụ nữ bình thường, nhất quán trong lối suy nghĩ đầy mỉa mai không chút dè dặt và đặc biệt, chung thuỷ với tình cảm, mong mỏi và suy nghĩ của bản thân dành cho Lolita.
Vốn muốn tìm một trích dẫn nhằm minh hoạ cho sự mỉa mai đầy hiểu biết của papa Humbert (hay Nabokov?), người đọc nhận ra những trích dẫn đó chỉ thật sự ấn tượng trên chính hành trình tự mình thưởng thức tác phẩm. Humbert có vốn kiến thức vô cùng sâu rộng đối với văn thơ và hội hoạ. Nếu ở những câu chữ đầu tiên, những lồng ghép, cách chơi chữ đầy trào phúng khiến người đọc cảm thấy bị gián đoạn, mất tập trung vào câu chuyện, cảm thấy Humbert Humbert là một con người đầy khoa trương, ngạo nghễ, thì càng về sau, với sự châm biếm đỉnh cao trong việc mượn lời tác phẩm của những thi, văn hào nổi bật, bịa đặt những cái tên đầy tính hình tượng đến mức thô tục, để rồi nhại lại một cách đầy giễu cợt trong câu chuyện được cho là lời thú tội của mình khiến người đọc phì cười, liên tưởng, hào hứng, đắm chìm. Humbert mỉa mai như nói, người đọc ngẫm nghĩ, tâm đắc rồi mỉm cười trong mếu máo.
“Tôi có chú bạn nhỏ màu đen bên mình…”, Humbert mang trong mình một khẩu súng lục với tám viên đạn. Tự lúc nào, người đọc biến mình thành thám tử, điều tra nạn nhân của khẩu súng đó là ai, khi từ đầu đến cuối có cơ số nhân vật. Mỗi nhân vật đều có đất diễn, đều có những đặc điểm riêng dưới mắt nhìn không mấy tích cực của Humbert, và đều có khả năng trở thành nạn nhân của chú bạn nhỏ màu đen mà papa Humbert nâng niu. Tuy vậy, người Humbert muốn sát hại chỉ có một, là người đe doạ và tổn hại đến hạnh phúc trong mơ của ông và Lolita. Cốt truyện được dẫn dắt theo cách khiến người đọc cảm thấy Humbert như một người quen biết mà bản thân không muốn tiếp xúc, nhưng đủ hấp dẫn để tiếp tục tò mò, dò la tung tích, để biết được rốt cuộc, cuộc đời Humbert biến hoá và kết thúc ra sao.
Lolita là tình yêu, là khoái cảm sai lạc, là nạn nhân đầy tinh quái của Humbert. Là khởi nguồn để Humbert thoả mãn lòng đam mê tính dục, nhưng cũng là tận cùng đau khổ khi rời xa ông một cách bất ngờ với sự hờ hững vốn có.
“Ta tìm em, Dolores, ta săn đuổi
Làn tóc nâu, đôi môi thắm lung linh,
Năm ngàn cộng ba trăm ngày tuổi,
Nghề nghiệp không. Em là tiểu minh minh…
… Lolita, qu’ai-je fait de ta vie? (Lolita, ta đã làm chi đời em?)”
Ai trong chúng ta cũng giam giữ trong mình một quái vật. Hiếm người thành công khi cố chối bỏ, lãng quên những mảng tăm tối, phần lớn thả xích cho quái vật một cách điều độ, kìm nén để giữ cho bản thân hình ảnh của một người chính trực, còn một số người buông bỏ kiểm soát, để mặc bản thân cho quái vật dẫn dắt. Tạm quên đi những quy chuẩn của xã hội, xin nhấn mạnh là tạm quên đi, thì đó là ba phương án ngang bằng mà một người có thể lựa chọn. Nếu muốn tham khảo trải nghiệm của một người xem quái vật là bạn, tận hưởng thứ hạnh phúc được phô bày mảng tối của bản thân, trải nghiệm của Humbert là một ví dụ tham khảo không hề tồi. Có chăng, để hiểu được cặn kẽ tác phẩm, hiểu rõ hơn về papa Humbert và Lolita ranh mãnh, một lần đọc là chưa đủ thấm thía.
Cr: xanh