LỊCH SỬ BỊ ĐÁNH MẤT CỦA CHỦ NGHĨA TỰ DO [PHẦN 2] Trích dịch từ The Lost History of Liberalism của Helena…
Trích dịch từ The Lost History of Liberalism của Helena Rosenblatt
THỜI TRUNG CỔ: KI-TÔ HÓA TÍNH HÀO PHÓNG
Tính hào phóng trong thời kỳ trung cổ khoác lên mình các giá trị Ki-tô giáo như tình yêu, lòng trắc ẩn và đặc biệt là lòng thiện nguyện,...Thiên Chúa rất rộng lượng trong lòng thương xót của Ngài giống như Chúa Jesus với lòng thương yêu.
Khi thời thượng cổ nhường chỗ cho thời trung cổ, quan điểm cổ xưa này về tính hòa phóng không hoàn toàn bị đánh mất đi mà được Kitô giáo hóa và phổ biến rộng rãi hơn bởi các giáo phụ đầu tiên của Giáo hội như St.Ambrose.[3] St. Ambrose đã viết một khảo luận dựa theo Bàn về nghĩa vụ của Cicero, chắt lọc lại những ý tưởng và nguyên tắc cốt yếu của Cicero. Bất kỳ cộng đồng thực sự nào đều dựa trên công lý và thiện ý, Ambrose viết, và tính hào phóng và sự tử tế là những gì đã gắn kết xã hội lại với nhau.[4]Tính hào phóng trong thời kỳ trung cổ khoác lên mình các giá trị Ki-tô giáo như tình yêu, lòng trắc ẩn và đặc biệt là lòng thiện nguyện, các giá trị được cho là cần thiết không chỉ cho nền cộng hòa, mà con cho các nền quân chủ. Các Ki-tô hữu được kể rằng Thiên Chúa rất rộng lượng trong lòng thương xót của Ngài giống như Chúa Jesus với lòng thương yêu. Các Ki-tô hữu nên noi gương Thiên Chúa bằng cách yêu thương và cho đi để báo đáp. Từ điển từ thời trung cổ trở đi, dù là tiếng Pháp, tiếng Đức hay tiếng Anh, đều định nghĩa “liberal” là phẩm chất của một người “thích cho đi” và “liberality” là “phẩm chất cho đi hoặc chi trả một cách thoải mái”. Các nhà thần học vĩ đại thời trung cổ như Thomas Aquinas đã truyền bá những quan niệm như vậy trong các tác phẩm của họ.[5]
Giáo hội thời trung cổ tiếp tục coi giáo dục khai phóng là chương trình giáo dục lý tưởng cho các nhà lãnh đạo xã hội. Thường đối lập với “kỹ nghệ”(mechanical arts) hay “nghề nghiệp hèn kém”(servile) phục vụ những nhu cầu cơ bản của loài người, chẳng hạn như may, dệt và rèn. Giáo dục khai phóng được coi là phát triển sự xuất sắc về trí tuệ và đạo đức. Họ chuẩn bị cho những chàng trai trẻ tuổi những vai trò tích cực trong khu vực công và phục vụ nhà nước. Giống như trong thời kỳ thượng cổ, nền giáo dục khai phóng vẫn là một dấu hiệu nhận diện địa vị, khiến giới thượng lưu trở nên khác biệt với phần còn lại. Mọi Kitô hữu, dù giàu hay nghèo, đều được khuyến khích phải có tính cách hào phóng, nhưng tính cách ấy vẫn tiếp tục được coi là đặc biệt quan trọng đối với những người “có địa vị xã hội cao hơn”.
GIÁO DỤC KHAI PHÓNG THỜI KỲ PHỤC HƯNG
Ăn nằm với sách vở thì không có lòng tham; những chàng trai trẻ đã học được đức hạnh và trí tuệ, những nghĩa vụ của một công dân
Tính hào phóng xuyên suốt thời kỳ Phục hưng tiếp tục được xem là một đức tính quý tộc hoặc mang [phong cách vương tử(princely)], Như một trong nhiều văn bản thời Phục hưng đã giải thích, tính hám lợi là “dấu hiệu chắc chắn của một tinh thần hèn hạ và độc ác”, trong khi tính cách hào khoáng là đức tính chuẩn mực của giới quý tộc.[6] Phạm vi của giáo dục khai phóng giờ đây đã được mở rộng và uy danh của nó ngày càng tăng. Nhà nhân văn người Ý Pietro Paolo Vergerio (1370–1445), một người ngưỡng mộ Cicero, đã trình bày lại nhiều ý tưởng cổ điển về giáo dục trong khảo luận “Về tính cách cao quý và nghiên cứu khai phóng của tuổi trẻ”. Được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1402, nó đã trải qua bốn mươi lần xuất bản trước năm 1600, trở thành khảo luận sư phạm thời Phục hưng được sao chép và tái bản thường xuyên nhất. Vergerio giải thích, một nền giáo dục khai phóng đã nâng tầm những người tiếp nhận nó thoát khỏi “đám đông vô tri”.[7] Nó chuẩn bị cho họ những vị trí lãnh đạo và hợp pháp hóa yêu sách của họ đối với những vị trí đó. Ăn nằm với sách vở thì không có lòng tham; những chàng trai trẻ đã học được đức hạnh và trí tuệ, những nghĩa vụ của một công dân.
"Mặc dù việc một người đàn ông “được trang bị kiến thức về nhiều chủ đề khác nhau sẽ mang lại lợi ích cho bản thân và nhà nước là điều hợp lý”, nhưng một người phụ nữ đã được hướng dẫn đầy đủ khi được dạy về “sự khiết tịnh, im lặng và vâng lời”."
Việc tập trung vào nam giới trong các tiểu luận của Vergerio chắc chắn không phải ngẫu nhiên, vì ngay từ đầu, nền giáo dục khai phóng đã được thành lập dành cho các chàng trai chứ không phải các cô nàng. Mối liên hệ của nó với sự độc lập, diễn thuyết trước công chúng và khả năng lãnh đạo khiến nó rất khó để liên tưởng giá trị của nó đối với phụ nữ. Theo nhà nhân văn Tây Ban Nha Juan Luis Vives (1493–1540), người đã viết tác phẩm quan trọng thời Phục hưng về giáo dục phụ nữ, Bàn về giáo dục của phụ nữ Ki-tô giáo(1524), một cuốn sách được dịch sang tiếng Anh, tiếng Hà Lan, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Tây Ban Nha. Theo người Ý, việc học của phụ nữ nên tập trung vào các chức năng nội trợ và quan trọng nhất là giữ cho họ trong trắng. Mặc dù việc một người đàn ông “được trang bị kiến thức về nhiều chủ đề khác nhau sẽ mang lại lợi ích cho bản thân và nhà nước là điều hợp lý”, nhưng một người phụ nữ đã được hướng dẫn đầy đủ khi được dạy về “sự khiết tịnh, im lặng và vâng lời”. [8] Vì lí do này, các văn bản tôn giáo được cho là có hiệu quả đặc thù.Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là không có phụ nữ thời Phục hưng nào được tiếp cận với nền giáo dục khai phóng. Bằng chứng cho thấy một số phụ nữ quý tộc có trình độ học vấn cao.[9] Một số thậm chí còn viết các chuyên luận bảo vệ . Nhưng định kiến chống lại phụ nữ [hào phóng] giúp giải thích tại sao, trong những trường hợp hiếm hoi được chấp nhận, trình độ học vấn của phụ nữ thường được cho là phản ánh “sự hào phóng của cha cô ấy hơn là của chính cô ấy”[ND: vì cha cô ấy có tính cách hào phóng nên cô ấy được đi học]. Nó mang lại danh dự và uy tín cho một gia đình thời Phục hưng vì nó cho thấy rằng ông ta có đủ khả năng chi trả cho một thứ xa xỉ như vậy và không cần phải lo lắng về việc gả một cô con gái có trình độ học vấn quá cao. Tuy nhiên, bản thân người phụ nữ có học thức lại thường xuyên bị chế giễu và gièm pha. Việc nền giáo dục tiên tiến khiến phụ nữ trở nên nam tính là một điệp khúc phổ biến. Việc nó khiến cô trở thành kẻ săn mồi tình dục lại là chuyện khác. Ngay cả từ “liberal” cũng có vấn đề khi dùng để mô tả phụ nữ vì nó thường mang hàm ý tình dục[ND: liberal ở đây theo nghĩa xấu: tính cách phóng túng. phóng đãng]. Một người phụ nữ phóng túng lăng nhăng về mặt tình dục. Phản ánh những định kiến lâu đời về tính ranh mãnh, tội lỗi và dâm đãng của phụ nữ, một bản ballad từ khoảng năm 1500 đã cảnh báo rằng phụ nữ thường “phóng đãng. . . trong bí mật.”[10]
"..Một trong hai chị em cho đi, một người khác nhận, và người thứ ba đáp lại ân huệ, mọi hành động hào phóng tuyệt hảo phải thể hiện được chừng mực nào đó như trên."
Tuy nhiên, đối với những chàng trai thời Phục hưng, và đặc biệt là những người có định mệnh gắn mình với các vị trí có sức ảnh hưởng và quyền lực , tính cách hào phóng và nền giáo dục khai phóng chuẩn bị cho họ đều được coi là cần thiết. Nhà nhân văn, linh mục và nhà thần học người Hà Lan Erasmus ở Rotterdam (1466–1536) gọi những cậu bé được giáo dục tốt như vậy là “từ những chồi non ấy sẽ xuất hiện các nguyên lão,pháp quan, y sĩ, viện trưởng, giám mục, giáo hoàng và hoàng đế.”[11] Hai chuyên luận của ông về giáo dục, Giáo dục của một vương tử Ki-tô giáo (1516) và Giáo dục trẻ nhỏ (1529),[12] khuyến nghị giáo dục khai phóng có tầm quan trọng thứ hai chỉ sau luân lý Ki-tô giáo trong việc hình thành các cá nhân [nam và giàu có]. “Tính hào phóng,” ông làm rõ, không chỉ có ý nghĩa “trao đi vật chất ”; nó có nghĩa là “sử dụng sức mạnh của [bạn] cho cái thiện”[13] Trong số các nghệ sĩ thời Phục hưng, tính cách hào phóng tiếp tục được biểu trưng bằng câu chuyện ngụ ngôn cổ xưa về Ba nàng tiên duyên dáng(Three Graces). Học giả nhân văn Leon Battista Alberti (1404–72) đã nhắc đến Seneca khi ông giải thích rằng “một trong hai chị em cho đi, một người khác nhận, và người thứ ba đáp lại ân huệ, mọi hành động hào phóng tuyệt hảo phải thể hiện được chừng mực nào đó như trên.”[14] Đối với Alberti, cũng như đối với rất nhiều nhà tư tưởng thời Phục hưng khác, đức tính hào phóng là điều cần thiết cho bất kỳ xã hội tự do và hào phóng nào.[15]Còn tiếp
Cr: Nyxar