Quy nạp và Diễn dịch Ngay từ khi còn nhỏ, chúng ta đã được dạy về phương pháp khoa học để chứng minh các lý…
Ngay từ khi còn nhỏ, chúng ta đã được dạy về phương pháp khoa học để chứng minh các lý thuyết. Đầu tiên, bạn quan sát một hiện tượng nào đó; sau đó là nghiên cứu chủ đề đó, tiếp theo là đưa ra các giả thuyết về những gì có thể đang xảy ra, tiếp nữa là làm các thí nghiệm và kiểm tra giả thuyết của mình, cuối cùng bạn phân tích dữ liệu đã đưa ra và báo cáo kết luận của mình. Trong hầu hết các trường tiểu học, đây là cách các người ta dạy để tạo ra những ý tưởng và lý thuyết mới. Nhưng sự thực là, rất ít nhà khoa học sử dụng phương pháp này để phát triển các lý thuyết mới.
Để tìm hiểu rõ hơn, chúng ta phải quay trở lại thế kỷ XVII với tác phẩm của Francis Bacon. Francis Bacon là một triết gia người Anh sinh năm 1561 trong một gia đình giàu có và quyền lực. Ông học tại Cambridge và cống hiến cuộc đời mình cho “sự thật, nhà nước và nhà thờ”. Với vị trí của gia đình trong chính phủ và sự gần gũi của họ với các quan chức hoàng gia cấp cao và vương miện, ông nhanh chóng trở thành một chính khách. Ông thân thiết với Nữ hoàng Elizabeth I, nhưng khi bà qua đời và James I lên ngôi, ông bị bắt và bị buộc tội tham nhũng. Trong những năm cuối đời, ông viết Novum Organum, sive Indicia Vera de Interpretatione Naturae, bàn về những hướng khám phá mới thực sự liên quan đến việc giải thích giới tự nhiên. Trong tác phẩm này, ông đã mô tả quá trình suy luận quy nạp. Suy luận quy nạp là một cách đưa ra một nguyên tắc chung dựa trên nhiều quan sát, ngược lại, suy luận diễn dịch là lý luận logic điển hình kiểu như nếu bạn có một số tiền đề đúng, bạn sẽ đạt được một kết luận đúng. Kết luận này là một điều chắc chắn. Tuy nhiên, trong suy luận quy nạp, bạn cho rằng bạn có kết luận dựa trên bằng chứng bạn có.
Luôn có khả năng xảy ra sai sót trong khoa học, nhìn chung trong khoa học, chúng ta bị vây quanh bởi những sai sót: lỗi do các công cụ và máy móc mà chúng ta sử dụng để đo lường, lỗi do một số phép tính gần đúng được thực hiện trong các mô hình của chúng ta, lỗi thống kê liên quan đến mẫu chúng ta lấy, v.v. Vì những sai sót này nên không bao giờ có điều gì đó chắc chắn 100% là đúng. Các nhà khoa học thường sử dụng độ tin cậy 95% hoặc 99%, tùy thuộc vào thí nghiệm và đối tượng. Đây là lý do tại sao suy luận quy nạp gần với phương pháp khoa học hơn và được nhiều nhà khoa học sử dụng: bạn có những quan sát hoặc ý tưởng nhất định, kiểm tra và đo lường chúng, đồng thời đưa ra lời giải thích hợp lý về những gì đang xảy ra. Trong suy luận quy nạp, bạn tìm thấy những quan sát cụ thể và tạo ra một lý thuyết tổng quát, Charles Darwin đã sử dụng phương pháp Baconian này để đưa ra thuyết tiến hóa của mình.
Cũng có một phương pháp khác thường được sử dụng, đó là mô hình giả thuyết-diễn dịch. Trong phương pháp này, bạn xây dựng một giả thuyết có thể kiểm chứng được, trong khoa học, điều cực kỳ quan trọng là bất kỳ lý thuyết, mô hình hoặc ý tưởng nào được trình bày đều có thể bị bác bỏ, đây dĩ nhiên cũng là một nền tảng của khoa học. Phải luôn tồn tại một cách để chứng minh điều gì đó là sai để nó có giá trị. Phương pháp này có liên quan chặt chẽ với phương pháp khoa học được dạy ở trường tiểu học có nhắc tới ở phần đầu bài viết này, mặc dù nó có điểm khác biệt quan trọng là ‘khả năng có thể kiểm tra được’. Về mặt nào đó, phương pháp này trái ngược với phương pháp của Bacon, với phương pháp này, bạn đề xuất các lý thuyết và sau đó, thông qua quan sát, bạn đánh giá lý thuyết nào là đúng. Phương pháp này đã có ở dạng này hay dạng khác từ thời Hy Lạp cổ đại. Vào thế kỷ XX, Karl Popper, một triết gia khoa học rất quan trọng người Áo, đã nói rằng Bacon đã sai, ông cho biết phương pháp của Bacon dựa trên một sai lầm logic khi đi đến các lý thuyết tổng quát từ các chi tiết cụ thể, Popper chủ trương rằng nói nó phải ngược lại: diễn dịch hơn là quy nạp. Popper cũng cho biết đây là phương pháp mà Isaac Newton đã sử dụng để phát triển các định luật hấp dẫn tổng quát của mình, cũng tương tự như cách Darwin đã sử dụng phương pháp suy luận của Bacon. Theo phương pháp của Bacon, Darwin đã nhìn thấy tất cả các loài khác nhau ở Quần đảo Galapagos và xây dựng thuyết tiến hóa của mình theo những gì ông nhìn thấy và với việc này, Popper lại cho rằng, thay vào đó, Darwin (đã) nên phát triển nhiều ý tưởng và lý thuyết, và bằng cách quan sát, ông (đã) sẽ tìm ra cái nào đúng và loại bỏ những cái sai. Tuy nhiên, có một vấn đề với mô hình giả thuyết-diễn dịch: Rất khó để biết khi nào lý thuyết là đúng hay sai, chỉ vì bạn đã thiết lập một lý thuyết và các quan sát hoặc thí nghiệm cho thấy nó sai, nên việc loại bỏ lý thuyết đó không phải là điều dễ dàng. Có thể có hàng trăm, nếu không phải hàng nghìn yếu tố khác ảnh hưởng đến quan sát đó. Từ thiết bị được sử dụng để thực hiện các phép đo cho đến các giả định được đưa ra khi quan sát (luôn có các giả định được đưa ra trong một thử nghiệm) và thậm chí cả thành phần thống kê cần phải lưu ý.
Cuộc tranh luận hàng trăm năm tuổi này vẫn còn đang được bàn cãi. Khoa học là quy nạp hay diễn dịch hay cả hai?
Cr: Kiến