Ta liệu có chắc được rằng mặt trời sẽ vẫn mọc vào ngày mai không? "Chuyển động của viên bi 2 (sau khi bị viên…
"Chuyển động của viên bi 2 (sau khi bị viên bi 1 chạm vào) là hoàn toàn khác biệt với chuyển động của viên bi 1, không có bất cứ thứ gì trong viên bi 2 này gợi ý, dù là dấu vết nhỏ nhất, của viên bi 1." Câu trên không phải là phát biểu ngớ ngẩn của một tay ất ơ nào, mà là của chính David Hume, người được Stanford Philosophy đánh giá là triết gia viết bằng tiếng Anh quan trọng nhất tính đến thế kỷ 20. Với những laymen như chúng ta, điều Hume nói dĩ nhiên là...không hiểu nổi. Hume cũng là kẻ thù lớn nhất với các 'não bộ tiền giả định' khi nói 'kết quả hoàn toàn khác với nguyên nhân và không bao giờ có thể được phát hiện từ nguyên nhân.' Quả là khó chấp nhận đúng không? 'Ai mà chả biết viên bi 2 bị viên bi 1 đẩy đi.' Hume lại nói 'ta không thể trông cậy vào bất cứ điều gì khác ngoại trừ kinh nghiệm.' Vậy với Hume, kinh nghiệm là gì? Kinh nghiệm không gì khác hơn là sự liên tưởng của các ý niệm diễn ra trong không gian-thời gian. Nói nôm na thì là thế này: 'một sự kiện 2 tiếp theo sau sự kiện 1 thì hai ý niệm của ta về hai sự kiện trên (1&2) được liên kết với nhau, và nếu ta lại bắt gặp sự kiện 1 thêm lần nữa, ta sẽ trông chờ sự kiện 2 xảy ra tiếp theo. Vậy kinh nghiệm chính là tập quán hay thói quen, trong kinh nghiệm, ta không đối diện với hoạt động tư duy mà là với thói quen và chính thói quen này khiến ta trông chờ và tin rằng cái gì đó tương tự với cái ta từng trải nghiệm sẽ diễn ra.'
Các nhà duy nghiệm Anh như Hume chủ trương 3 phản biện sau đây về 'nhân quả': Trước hết, Hume khẳng định rằng ta không thể suy ra kết quả từ một nguyên nhân cho trước vì ta không thể biết những loại kết quả nào có thể được tạo ra trong bản chất của sự vật. Thứ nữa, Hume cho rằng kinh nghiệm của ta về thực tại không bao giờ mang đến cho ta tri giác về sức mạnh áp đảo của nguyên nhân tác động, hay cung cấp được cho ta nhận thức nào về bất kỳ mối liên hệ đích thực nào khác giữa nguyên nhân và kết quả. Do đó, "nhìn xuyên suốt toàn bộ giới tự nhiên, ta không thấy có bất kỳ 'mối liên hệ của các sự kiện nào' mà ta có thể nhận biết được, mọi sự kiện dường như hoàn toàn lỏng lẻo và rời rạc với nhau."
Cuối cùng, Hume chỉ ra rằng tất cả những cái mà ta cho là 'nhân quả', thật ra chỉ là sự tiếp diễn của các sự kiện. Khi ta trải nghiệm sự tiếp diễn cho trước với một mức độ đều đặn, ta bị cuốn vào cảm xúc kỳ vọng, theo đó, ta trông đợi một sự kiện thứ 2 nhất định nào đó sẽ xảy ra ngay khi ta vừa trải nghiệm xong một sự kiện thứ 1 khác, trước đó. Theo Hume, sau đây là tất cả những gì ta có thể hiểu về cái gọi là 'quan hệ nhân quả': không có bất kỳ một sự liên hệ thực tồn nào ngoài sự liên hệ của một chuỗi thời gian thuần túy. Ẩn bớt
Các triết gia phương Tây thì nghĩ gì? David Hume bác bỏ những giải thích tôn giáo và triết học truyền thống về nhận thức của con người. Thay vào đó, ông lấy Newton làm hình mẫu và công bố một ngành khoa học mới về nhận thức, dựa trên quan sát và thực nghiệm. Khoa học mới đó đã đưa ông đến những kết luận hoàn toàn mới với lập luận rằng không có linh hồn, không có cái tôi mạch lạc, đúng vậy, không có cái “tôi”.
“Khi tôi đi sâu vào cái mà tôi gọi là chính mình, tôi luôn vấp phải nhận thức cụ thể này hay nhận thức cụ thể khác, về nóng hay lạnh, ánh sáng hay bóng tối, tình yêu hay hận thù, nỗi đau hay niềm vui. Tôi, bất kỳ lúc nào đi nữa, cũng không bao giờ có thể bắt kịp chính mình mà không có nhận thức, và không bao giờ có thể quan sát được bất cứ điều gì ngoại trừ nhận thức.” Hume đã viết như vậy.
Cr: thỏ