TRIẾT HỌC DESCARTES Tác giả: Trần Thái Đỉnh Khi muốn tìm hiểu về triết thuyết của một triết gia nào đó, mình…
Tác giả: Trần Thái Đỉnh
<strong>Khi muốn tìm hiểu về triết thuyết của một triết gia nào đó, mình thường tiếp cận theo hướng: đầu tiên là “đọc về” triết gia đó (ví như là những cuốn sách nhập môn, giới thiệu về vị ấy do những nhà nghiên cứu khác viết), qua đó nắm bắt một số thông tin cơ bản và định hình sơ bộ về tư tưởng của vị triết gia đó; sau khi cảm thấy đã tích lũy được kha khá thông tin cơ bản thì sẽ tiến hành “đọc của” vị ấy - chính là đọc những tác phẩm do chính vị triết gia ấy viết. Và thật tình cờ là cuốn Triết học Descartes cũng được sắp xếp theo tuần tự đó. </strong>
<strong>Cuốn sách thật ra là một bộ 3 tác phẩm có liên quan đến Descartes của giáo sư Trần Thái Đỉnh gồm: Triết học Descartes - Phương pháp luận - Những suy niệm siêu hình. Trong đó:</strong>
<strong><strong>“Triết học Descartes” </strong>chính là con đường để “nhập môn” Descartes. Thông qua phần sách đầu tiên này, chúng ta sẽ được giới thiệu một số thông tin về tiểu sử và cuộc đời của Descartes, một số tác phẩm quan trọng, và nhất là sơ bộ tư tưởng của Descartes cũng như vai trò của Descartes trong dòng chảy triết học, dưới góc nhìn của tác giả Trần Thái Đỉnh. Nhận xét về phần đầu này thì khá là dễ đọc, những thông tin được đưa ra rõ ràng, mạch lạc, giúp ta có được một cái nhìn đầy đủ về vị “cha đẻ của triết học hiện đại” và lý do ông được gán cho danh xưng này. Trong đó, người viết đã nỗ lực làm nổi bật giá trị của những triết thuyết do Descartes khởi xướng, để người đọc thấy được giá trị của triết thuyết về Cogito. Bên cạnh đó cũng không thiếu những phê phán (có thể từ những tác giả khác hay của chính Trần Thái Đỉnh). Và quan trọng nhất có lẽ là những sự so sánh về triết học trước và sau Cogito - đây quả thực là một tác phẩm về Descartes.</strong>
<strong><strong>“Phương pháp luận”</strong></strong><strong>Sau khi đã đọc về Descartes đôi ba dòng, giờ là lúc chúng ta bước những bước đầu tiên trên con đường tìm hiểu về tư tưởng của Descartes. Theo nhận định của tác giả Trần Thái Đỉnh thì trong số những tác phẩm của Descartes, 2 cuốn Phương pháp luận và Những suy niệm siêu hình là quan trọng hơn cả, nên ông đã quyết định chọn dịch 2 tác phẩm này.</strong>
<strong>Phương pháp luận là một tác phẩm triết học được viết với mục đích “để cánh phụ nữ cũng nắm được vài phần” (đây là tuyên bố của chính Descartes nha ^^!). Phương pháp luận có thể xem như lời tuyên bố của một Descartes “còn non trẻ” với nhiều hoài bão và tham vọng. Trong đó, Descartes tự tin rằng sẽ xây dựng một ngành khoa học mới, mang tính thực hành, chứ không còn nặng nề kiến thức như của Kinh Viện, và hứa hẹn rằng qua đó, con người sẽ làm chủ tự nhiên, thay vì chỉ như một kẻ ngắm nhìn, quan sát.</strong>
<strong>Descartes có làm được điều đó hay không thì mời các bạn tự tìm hiểu và đánh giá. Nhận xét rằng với tôn chỉ là một tác phẩm triết học bình dân, nên cuốn Phương pháp luận không quá khó đọc, cùng với những cước chú, giải thích, nhận định của dịch giả, người đọc có thể vượt qua được 6 phần của cuốn sách và mang về được kha khá kiến thức về triết thuyết của Descartes rồi.</strong>
<strong><strong>“Những suy niệm siêu hình”</strong></strong><strong>Sau khi đọc xong cuốn Phương pháp luận, người đọc sẽ đủ tự tin để chuyển qua cuốn Những suy niệm siêu hình - tác phẩm được đánh giá là quan trọng bậc nhất của Descartes, chỉ để té ngửa ra rằng, “mình thật ngây thơ”.</strong>
<strong>Lý do là bởi Những suy niệm siêu hình cho ta thấy một Descartes rất khác, với tư tưởng bao quát, thâm sâu, và đáng nể phục. Cũng phải thôi, Những suy niệm siêu hình là tác phẩm được Descartes viết gửi riêng đến những bậc học giả tri thức đương thời, đồng thời cũng là một lời cảnh báo rằng, tránh cho “những tinh thần yếu đuối còn tưởng họ được phép đi vào lối này”.</strong>
<strong>Sáu phần của tác phẩm, được Descartes gọi là 6 ngày suy niệm. Mỗi ngày lại là một suy tư thật sự nghiêm túc và sâu sắc, để tưởng chừng như đến tận bây giờ đây, ta mới thật sự được diện kiến tư tưởng của Descartes, rằng tất cả những phần trước chỉ như một cuộc dạo chơi nho nhỏ, một bài giảng đơn sơ của Descartes dành cho những đứa trẻ. Lúc này đây, phần cước chú không còn đóng vai trò mở rộng thông tin, đọc hay không cũng được, mà chúng thật sự trở thành kim chỉ nam để người không bị trôi dạt trên đại dương tư tưởng về Cogito. Vật lộn với từng trang sách, lật đi lật lại phần nội dung với phần cước chú, nỗ lực để phần nào hiểu, đó là chặng đường thật sự khó khăn.</strong>
<strong>Những suy niệm siêu hình thật sự là một tác phẩm “không đùa được đâu” ^^! và quả thật rất hay, mình sẽ không bàn quá nhiều về phần sách cuối này bởi còn quá nhiều thứ trong đó mình vẫn chưa nắm bắt hết được và chắc chắn sẽ còn phải đọc lại trong tương lai. Nhưng nhìn chung, qua phần cuối này, Descartes đã giải quyết cặn kẽ những vấn đề trong tư tưởng của mình, xây dựng một hệ thống quan niệm siêu hình vững chắc, đáng nể phục. Một công trình của đời người với giá trị lâu dài.</strong>
<strong>* 3 tác phẩm, với tổng độ dài khoảng 600 trang, mình đọc trong hơn 2 tháng, thời gian như vậy có hợp lý? Chắc có người sẽ bảo đọc gì mà lâu thế, còn với mình như vậy vẫn là quá nhanh, và phải chân thật rằng còn nhiều chỗ mình vẫn chưa thể nắm được, kể cả trong hai phần trước vẫn còn những chỗ mình cần phải đọc lại để tìm hiểu. Hy vọng sau này nếu có dịp đọc lại, mình sẽ viết tiếp một bài review kỹ càng hơn.</strong>
Cr: Sodom