BỐN CÂU HỎI CÒN TỒN ĐỌNG SAU TUYÊN BỐ ‘DIGNITAS INFINITA’

Bản tuyên ngôn mới về phẩm giá con người đã được đón nhận tích cực, nhưng tác động của nó đối với các chủ đề như Thượng Hội Đồng Giám Mục về Hiệp Hành và cách Giáo hội đáp ứng mục vụ đối với thuyết giới tính vẫn còn phải được theo dõi.

Theo đa số, Dignitas Infinita (Phẩm giá Vô hạn), bản tuyên ngôn mới của Vatican về phẩm giá con người phần lớn đã được Giáo hội đón nhận một cách suôn sẻ. Thực tế, đây có thể là một trong những tài liệu chính thức ít gây tranh cãi nhất mà chúng ta được chứng kiến dưới triều đại Giáo hoàng Phanxicô trong những năm gần đây.

Điều này đặc biệt đúng khi so sánh với bản tuyên bố trước đó do Đức Hồng y Victor Manuel Fernández và Bộ Giáo lý Đức Tin ban hành - Fiducia Supplicans. Hơn ba tháng sau khi tài liệu đó được công bố vào ngày 19 tháng Mười Hai, việc chấp thuận ban phép lành (ngoài phụng vụ) cho các cặp đồng tính vẫn đang gây tranh cãi.

Ngược lại, Dignitas Infinita hầu như được ca ngợi như một sự diễn giải đầy sức sống về giáo huấn của Giáo Hội về phẩm giá con người (mặc dù vẫn có những người phản đối ở cả hai nhóm cấp tiến và truyền thống hơn trong Giáo Hội). Đặc biệt, các học giả và nhà lãnh đạo Công giáo đã hoan nghênh việc tài liệu này áp dụng giáo huấn của Giáo hội về phẩm giá con người vào các vấn đề hiện đại hóc búa như mang thai hộ, thuyết giới tính và chiến tranh.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là tài liệu này không đặt ra những câu hỏi vẫn cần được giải đáp - bao gồm các chủ đề đa dạng như tác động của tài liệu đối với giáo huấn của Giáo Hội về án tử hình, hay ảnh hưởng của việc tái khẳng định nhân học truyền thống đến Thượng Hội Đồng Giám Mục về Hiệp Hành.

1. Tại Sao Tài Liệu Này Mất Đến Năm Năm?

Tuyên ngôn Dignitas Infinita đã mất rất nhiều thời gian để hoàn thành. Theo lời mở đầu của Đức Hồng Y Fernández, Bộ Giáo Lý Đức Tin cùng các cố vấn của mình đã biên soạn bản tuyên ngôn này trong suốt hơn năm năm.

Thực tế, khoảng thời gian mà vị Tổng trưởng Bộ Giáo Lý Đức Tin đề cập trùng khớp với các tin tức về việc Vatican đang soạn thảo một tài liệu với trọng tâm là thuyết giới tính từ năm 2018. Theo nhiều nguồn tin, việc công bố tài liệu này của Vatican đã được sử dụng như một lý do để ngăn cản nỗ lực hoàn thiện các hướng dẫn mục vụ cho người đồng tính của Hội Đồng Giám Mục Hoa Kỳ, với lập luận rằng Vatican muốn có tài liệu chính thức trước tiên.

Tuy nhiên, mặc dù có những gợi ý về tài liệu về thuyết giới tính của Vatican sắp ra đời, bao gồm cả một báo cáo của CNA vào năm 2019, tài liệu này vẫn chưa được xuất bản - cho đến tuần này.

Dù vậy, dường như Dignitas Infinita có sự khác biệt đáng kể về phạm vi và trọng tâm so với các phiên bản trước đó.

Một điều cần chú ý, có những đoạn văn được cho là có trong tài liệu của Vatican năm 2018 nhưng lại không xuất hiện trong phiên bản cuối cùng, bao gồm các đoạn phân tích sâu hơn về bản chất của bản dạng giới tính và cung cấp các hướng dẫn mục vụ liên quan đến thừa tác vụ bí tích cho người chuyển giới. Bản chất toàn diện và mang tính mục vụ hơn của những đoạn văn này cho thấy rằng thuyết giới tính là trọng tâm lớn hơn nhiều trong các phiên bản trước đó của Dignitas Infinita, quan trọng hơn so với sáu đoạn dành cho chủ đề này trong phiên bản cuối cùng.

Tất nhiên, chúng ta biết rằng khi Đức Hồng Y Fernández trình bày dự thảo cuối cùng của văn bản lên Đức Thánh Cha Phanxicô vào tháng 11 năm 2023, Đức Thánh Cha đã yêu cầu ngài viết lại để giải quyết hàng loạt các vấn đề xâm phạm phẩm giá con người, chẳng hạn như chiến tranh và nghèo đói.

Nhưng tại sao Đức Thánh Cha lại đưa ra quyết định thay đổi đáng kể phạm vi của tài liệu sau năm năm, đặc biệt là sau khi tài liệu này ban đầu được hình thành như một phản ứng chủ yếu đối với thuyết giới tính và các vấn đề giới, và Hội Đồng Giám Mục Hoa Kỳ đã bị ngăn cản không được xúc tiến về những vấn đề này? Cách Dignitas Infinita giải quyết thuyết giới tính đã được nhiều người hoan nghênh như một đóng góp đáng hoan nghênh về chủ đề này, nhưng có vẻ lạ khi những phản ứng từ các giám mục Hoa Kỳ bị trì hoãn hơn năm năm - khoảng thời gian thuyết giới tính chắc chắn đã bám rễ sâu hơn vào văn hóa và xã hội Mỹ - chỉ để đổi lấy sáu đoạn văn.

Một số người thậm chí còn suy đoán rằng tuyên ngôn Dignitas Infinita được công bố nhẹ nhàng hơn như một cách để giảm bớt ảnh hưởng tiêu cực từ Fiducia Supplicans. Tuy nhiên khả năng này dường như thấp, khi xét đến việc Đức Hồng Y Fernández đã trình bày một bản thảo được cho là hoàn thiện lên Đức Thánh Cha một tháng trước khi bản tuyên ngôn về việc ban phép lành cho các cặp đồng tính được công bố.

Bất kể lý do trì hoãn là gì, các nhà lãnh đạo Giáo hội vẫn biết ơn khi có được hướng dẫn của Vatican về thuyết giới tính, ngay cả khi tài liệu này không toàn diện như họ mong đợi.

2. Còn về Thượng Hội Đồng Giám Mục và Các Nhóm Nghiên Cứu?

Dignitas Infinita là tài liệu chính thức thứ hai đến từ Vatican được công bố giữa các phiên họp thứ nhất và thứ hai của Thượng Hội Đồng Giám Mục về Đồng Hành, trực tiếp giải quyết một chủ đề đã được nêu ra tại Thượng Hội Đồng. Tài liệu đầu tiên là Fiducia Supplicans, đã bị chỉ trích gay gắt vì thúc đẩy một phương pháp mục vụ đối với những người Công giáo bị hấp dẫn bởi người đồng giới rõ ràng không được tán thành tại phiên họp tháng 10 năm 2023, một lần nữa làm dấy lên mối lo ngại rằng Thượng Hội Đồng vốn chỉ mang tính hình thức.

Rõ ràng Dignitas Infinita được cộng tác phát triển nhiều hơn so với Fiducia Supplicans – vì dù sao, tài liệu này đã mất hơn năm năm để hoàn thiện và trải qua nhiều vòng thẩm định bởi các thành viên và cố vấn của Bộ Giáo Lý Đức Tin. Tuy nhiên, giống như Fiducia Supplicans, bản tuyên bố mới này đưa ra một sự can thiệp nổi bật vào một chủ đề dường như còn đang được xem xét trong quá trình của Thượng Hội Đồng: đó là lý thuyết giới tính.

Thực tế, Vatican gần đây đã thông báo thành lập một nhóm nghiên cứu chuyên trách trong Thượng Hội Đồng để “tái diễn giải” các phạm trù truyền thống của nhân học Công giáo, nhằm đảm bảo rằng kinh nghiệm mục vụ sẽ góp phần định hình giáo lý. Nhóm này, sẽ bao gồm các nhà thần học và các quan chức Tòa Thánh, sẽ tiếp tục công việc của mình sau phiên họp cuối cùng của Thượng Hội Đồng vào tháng 10, dẫn đến suy đoán rằng nhóm này có thể là phương tiện chuyển đổi nền tảng giáo huấn của Giáo Hội về các vấn đề như bản dạng, hiện thực hóa thân thể, và sức hút tính dục.

Tuy nhiên, Dignitas Infinita tái khẳng định mạnh mẽ nhân học truyền thống của Giáo Hội, nhấn mạnh rằng thân thể vật lý của một người, bao gồm thực tế rằng nó có giới tính, là “một món quà từ Thiên Chúa”, là ơn cần “được đón nhận với lòng biết ơn và được phục vụ vì điều thiện”, đối lập sự đón nhận biết ơn này với khao khát “tự quyết định cá nhân” vốn “không khác gì nhượng bộ trước cám dỗ lâu đời về việc tự biến mình thành Thiên Chúa.”

Sự tái khẳng định giáo lý mạnh mẽ này dường như hạn chế hoặc bó hẹp lại những nội dung mà nhóm nghiên cứu của Thượng Hội Đồng tập trung vào việc đánh giá lại các phạm trù nhân học của Giáo Hội có thể thực hiện. Và, nếu vậy, nó có thể sẽ làm gia tăng những chỉ trích từ một số người Công giáo cấp tiến rằng Thượng Hội Đồng, dù là một nỗ lực lớn, nhưng chỉ như một con hổ giấy. Mặt khác, việc nhóm nghiên cứu tập trung vào thực hành mục vụ như một nguồn ảnh hưởng đến giáo lý cho thấy rằng những người tìm kiếm những thay đổi lớn vẫn có thể còn một cơ hội.

3. Giáo Huấn của Giáo Hội về Án Tử Hình Có Thay Đổi Lần Nữa Không?

Triều đại Giáo hoàng Phanxicô được ghi dấu bởi một số thay đổi đáng kể trong ngôn ngữ được sử dụng để diễn tả giáo huấn của Giáo Hội về án tử hình, và bản tuyên ngôn Dignitas Infinita lại bổ sung thêm một thay đổi. Tài liệu này tuyên bố rằng án tử hình “vi phạm phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi người, bất kể hoàn cảnh.” Điều này dường như dựa trên những thay đổi năm 2018 của Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, vốn mô tả án tử hình là “không thể chấp nhận” vì nó làm suy yếu “sự bất khả xâm phạm và phẩm giá của con người.” Sự thay đổi một phần được giải thích bởi “sự nhận thức ngày càng tăng rằng phẩm giá của con người không bị mất đi ngay cả sau khi phạm tội rất nghiêm trọng.”

Trước đó, Sách Giáo Lý được Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II phê chuẩn từng dạy rằng án tử hình có thể là một phương tiện hợp pháp để trừng phạt tội phạm “trong những trường hợp cực kỳ nghiêm trọng”. Mặc dù sách cũng nhấn mạnh rằng “nếu các phương tiện không đổ máu” có thể được sử dụng để bảo vệ xã hội, “công quyền nên tự giới hạn mình trong các phương tiện đó, bởi chúng phù hợp hơn với các điều kiện cụ thể của ích chung và phù hợp hơn với phẩm giá của con người.”

Tất nhiên, nội dung của Dignitas Infinita không khác gì những điều mà Đức Thánh Cha Phanxicô đã từng nói. Trong một cuộc họp tháng 8 năm 2023 với các tu sĩ Dòng Tên Bồ Đào Nha, ngài nói rằng án tử hình là “một tội lỗi.” “Bạn không thể sử dụng nó, nhưng trước đây không như vậy.”

Bây giờ, quan điểm đó đã được đưa vào một bản tuyên ngôn của Bộ Giáo Lý Đức Tin (mặc dù bản tuyên ngôn không đi xa đến mức mô tả án tử hình hay bất kỳ sự vi phạm nhân phẩm nào, là điều xấu xa về bản chất). Một số vị, như Đức Hồng Y Wilton Gregory của Washington, nhìn nhận điều này đơn giản là bước tiếp theo trong việc Giáo Hội liên tục củng cố sự phản đối án tử hình. Tuy nhiên, những người khác lo ngại rằng, bằng cách khẳng định rằng án tử hình luôn vi phạm phẩm giá con người ở mọi nơi và mọi lúc, giáo huấn của Đức Phanxicô thể hiện một sự đoạn tuyệt với truyền thống của Giáo Hội, và gợi ý rằng hoặc là Giáo Hội đã từng có giáo huấn sai, hoặc là chính Đức Giáo Hoàng đã lầm đường.

Đây là một cuộc tranh cãi chắc chắn chưa được giải quyết trước Dignitas Infinita, và giờ đây dường như được tiếp thêm năng lượng sau khi bản tuyên ngôn được công bố – ít nhất trong ngắn hạn.

4. Điều Gì Sẽ Tiếp Theo Với Lý Thuyết Giới Tính?

Như đã đề cập, Hội Đồng Giám Mục Hoa Kỳ (USCCB) đã chờ đợi rất lâu để Vatican công bố tài liệu riêng trực tiếp giải quyết vấn đề thuyết giới tính. Giờ đây tài liệu đã xuất bản, liệu các giám mục Hoa Kỳ có nắm bắt cơ hội này để giải quyết vấn đề một cách toàn diện hơn không?

Có khả năng cao. Phát ngôn viên của USCCB, Chieko Noguchi, đã nói với giới truyền thông rằng các giám mục “biết ơn” khi nhận được bản tuyên ngôn và “sẽ nghiên cứu và suy ngẫm về nó.” Và như Linh mục Raymond de Souza đã lưu ý, tài liệu mới có khả năng “mở ra những con đường mới cho thảo luận, biện giáo và truyền giáo” - và có lẽ là cả mục vụ nữa.

Tất nhiên, các giám mục Hoa Kỳ không chỉ ngồi yên bàn về thuyết giới tính trong khi Vatican chuẩn bị Dignitas Infinita. Vào tháng 3 năm 2023, USCCB đã ban hành một ghi chú về giáo lý nhấn mạnh rằng các bệnh viện Công giáo không thể cung cấp các phương pháp can thiệp “biến đổi các đặc điểm giới tính của cơ thể con người thành đặc điểm của người khác giới,” và tiếp nối vào tháng 6 năm 2023 bằng việc phê duyệt việc xây dựng các hướng dẫn cho các tổ chức y tế về các vấn đề người chuyển giới. Một số giám mục Hoa Kỳ, cũng đã cung cấp hướng dẫn mục vụ trong giáo phận của riêng mình, chẳng hạn như Tổng Giáo Phận Milwaukee, Tổng Giáo Phận Oklahoma City và Giáo Phận Arlington.

Nhưng giờ đây khi đã có sự đồng thuận từ Vatican, USCCB có thể đưa ra một phương pháp thống nhất cho thuyết giới tính, không chỉ cung cấp sự dấn thân giáo lý toàn diện hơn về hiện tượng này, mà còn hướng dẫn thực tế cho người Công giáo Hoa Kỳ về một số vấn đề mục vụ gai góc. Hơn nữa, như nhà thần học Abigail Favale của Đại học Notre Dame đã nói với tờ Register, cách Dignitas Infinita giải quyết thuyết giới tính, chẳng hạn như câu nói gây chấn động rằng “mọi nỗ lực lu mờ sự tham chiếu đến sự khác biệt tính dục không thể xóa bỏ giữa nam và nữ đều phải bị bác bỏ”, cung cấp một “lan can” giáo lý rõ ràng có thể giúp đặt ra các thông số cho công tác mục vụ, không chỉ liên quan đến các can thiệp y tế, mà còn cả việc sử dụng ngôn ngữ, trang phục và các cơ sở dành riêng cho một giới tính.

Vì vậy, mặc dù tài liệu này đã trì hoãn một phản ứng toàn diện hơn đối với thuyết giới tính, điều mà nhiều nhà lãnh đạo Công giáo mong muốn trong nhiều năm, nhưng việc công bố tài liệu dường như sẽ thúc đẩy tập trung mạnh mẽ vào vấn đề này.

Nguồn: https://www.ncregister.com/blog/dignitas-infinita-questions