MỘT VĂN BẢN HỜI HỢT VÀ MẮC MỘT SỐ SAI LẦM NGHIÊM TRỌNG

Dignitas infinita, tuyên bố mới về phẩm giá con người do Bộ Giáo lý Đức tin dưới sự dẫn dắt của Đức Hồng y Fernández ban hành, đã được công bố vào ngày hôm qua. Quan điểm cơ bản là đúng đắn, nhưng nó lại bỏ qua nền tảng siêu việt của phẩm giá con người. Thay vì lấy Mười Điều Răn làm kim chỉ nam, văn bản lại tập trung vào công lý xã hội, đồng thời dành sự quan tâm quá mức cho chủ nghĩa môi trường và đồng tính luyến ái. - Luisella Scrosati

Văn bản “Dignitas infinita” về phẩm giá con người do Bộ Giáo lý Đức tin ban hành đã được công bố vào ngày hôm qua. Văn bản này được hoàn thiện sau quá trình thảo luận và chỉnh sửa kỹ lưỡng qua năm bản thảo trong suốt năm năm qua.

Tuy hướng tiếp cận siêu hình học của văn bản nhìn chung là đúng đắn, nhưng do tầm quan trọng của nó, văn bản cần được đào sâu hơn nữa. Ví dụ, văn bản nên thảo luận về khái niệm con người trong mối tương quan với Ba Ngôi Thiên Chúa - vì chính từ đây mà giá trị của mỗi con người bắt nguồn - và sau đó nhấn mạnh rằng giá trị nội tại của con người bắt nguồn từ bản chất đặc biệt của hình thức hiện thực hóa của con người, tức là lý trí (văn bản chỉ đề cập vắn tắt về khía cạnh quan trọng này). Chính phẩm chất này khiến con người trở nên quý giá nội tại và do đó xứng đáng được gọi là nhân vị “persona”, một danh hiệu để biểu thị phẩm giá cao quý. Do đó, “persona” là “nomen dignitatis” (danh xưng phẩm giá). Thánh Tôma Aquinô đã nói về điều này như sau: “Trong số tất cả các thực thể khác, các cá vị có bản chất lý trí có một tên gọi đặc biệt. Và tên gọi đó là persona” (Summa Theologiae, I, q. 29, a. 1 c.). Mặc dù hướng tiếp cận chung của văn bản là đúng đắn, nhưng một số lập luận cụ thể lại thiếu chiều sâu phân tích, đây là một đặc điểm chung của triều đại Giáo hoàng hiện tại.

Bên cạnh những khía cạnh đáng chia sẻ trong Tuyên ngôn này, được ký bởi Hồng y Victor Fernández và được Giáo hoàng Phanxicô phê chuẩn, vẫn còn tồn tại một số điểm mập mờ, tranh cãi và thậm chí sai lầm. Đối với những điểm mập mờ - tạm gác lại định nghĩa về “bản chất con người” vì lý do dung lượng - chúng ta hãy tập trung vào điểm số 1, nơi khẳng định vị trí ưu tiên của con người, như đã được khẳng định trước đây trong Laudato Si’ của Đức Giáo hoàng Phanxicô (số 39). Điều này đúng trên bình diện tự nhiên, nhưng không đúng trên bình diện siêu nhiên. Trên thực tế, vị trí ưu tiên luôn thuộc về Thiên Chúa. Trong một văn bản vốn dĩ đặt nền tảng cho phẩm giá con người trên việc được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa, việc thiếu sót đề cập đến vị trí ưu tiên siêu việt này là một thiếu sót đáng kể.

Về những đoạn đáng tranh luận, xin nói ngắn gọn: “Phẩm giá bản thể ấy - tài liệu viết - được thể hiện ưu việt qua hành động tự do của con người, sau này được nhấn mạnh đặc biệt bởi chủ nghĩa nhân văn Kitô giáo thời Phục Hưng” (số 13). Chủ nghĩa nhân văn, kể cả khi được gọi là Kitô giáo một cách can đảm, vẫn là nhân bản trung tâm chứ không phải Thiên Chúa trung tâm. Tương tự, câu khẳng định tùy tiện sau đây cũng đáng phê phán: “Rõ ràng là lịch sử nhân loại cho thấy sự tiến bộ trong việc hiểu biết phẩm giá và tự do của con người” (số 32). Chúng ta chắc chắn rằng ngược lại mới là điều hiển nhiên với nhiều người.

Thiếu sót trong danh sách các hành vi vi phạm phẩm giá con người: Danh sách các hành vi hoặc hiện tượng vi phạm phẩm giá con người được đưa ra trong văn bản tỏ ra thiên vị về các vấn đề công lý xã hội: đói nghèo, chiến tranh, di cư, buôn người, lạm dụng tình dục, bạo lực đối với phụ nữ, giết người phụ nữ, phá thai, mang thai hộ, trợ tử và tự tử hỗ trợ, vứt bỏ người khuyết tật, lý thuyết giới, chuyển đổi giới, bạo lực kỹ thuật số (theo thứ tự trong văn bản). Tất cả những hành vi hoặc hiện tượng này chắc chắn đều đáng lên án, nhưng mặc dù được đảm bảo rằng danh sách này không đầy đủ (xem Lời giới thiệu), một số vấn đề khác lại vắng bóng một cách đáng ngạc nhiên, chẳng hạn như ly hôn, ngừa thai, thụ tinh nhân tạo, thí nghiệm trên phôi thai và chủ nghĩa môi trường. Việc lấy Mười Điều Răn làm kim chỉ nam để xây dựng danh sách này có lẽ sẽ hiệu quả hơn. Cuối cùng, hãy đến với những sai lầm, ít nhất là những sai lầm rõ ràng nhất. Đầu tiên nằm ngay trong tiêu đề: Dignitas infinita (Phẩm giá vô hạn). Phẩm giá con người không vô hạn (xem số 1) vì bản thể con người không vô hạn. Chỉ có phẩm giá của Thiên Chúa mới là vô hạn vì Ngài là Đấng vô hạn. Tính hữu hạn của tạo vật khiến chúng ta có một giá trị nội tại giới hạn, hữu hạn, nhưng đồng thời không thể đo lường được, nghĩa là vô cùng to lớn và tuyệt đối, không phụ thuộc vào điều kiện nào, như chính văn bản đã nhiều lần nhấn mạnh một cách chính xác (Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, được trích dẫn trong văn bản, cũng đã mắc sai lầm này).

Sai lầm thứ hai: ở số 28, Tuyên bố một lần nữa trích dẫn Laudate Deum: “Cuộc sống con người không thể hiểu thấu và không thể duy trì nếu không có các thụ tạo khác” (số 67). Tuy nhiên, Tuyên bố đã 15 lần và rất đúng lúc lặp lại rằng phẩm giá con người vẫn như thế bất kể mọi hoàn cảnh. Nhưng giờ đây, phẩm giá con người dường như lại bắt nguồn từ các thụ tạo khác: không còn là phẩm giá tuyệt đối, mà tương đối, trong mối tương quan với thực vật và động vật. Đây là cái giá phải trả cho việc chiều lòng chủ nghĩa môi trường.

Về sai lầm thứ ba - án tử hình mâu thuẫn với phẩm giá con người (xem số 34) - chúng tôi xin dẫn đến một bài viết khác và các bài trước đó.

Cuối cùng, chúng ta hãy dừng lại ở đoạn nói về lý thuyết giới. Giờ đây, lý thuyết này bao gồm, trong số những khía cạnh khác, một đánh giá tích cực về đồng tính luyến ái và chuyển giới. Về khía cạnh thứ hai này, Tuyên bố dành riêng một đoạn với cách tiếp cận phê phán đúng đắn. Do đó, người ta kỳ vọng rằng đoạn “Lý thuyết giới” sẽ bàn về đồng tính luyến ái. Điều này đúng ở phần đầu của đoạn, nhưng sau đó những suy tư mà nó triển khai có vẻ phù hợp hơn với chuyển giới, và chỉ liên quan mơ hồ đến đồng tính luyến ái. Với điều đó, có vẻ rõ ràng là thiếu một lời lên án rõ ràng và có lý do đối với đồng tính luyến ái, chỉ ẩn náu trong những ám chỉ mơ hồ về sự khác biệt tính dục giữa nam và nữ. Không thể khác được sau khi xuất bản Fiducia supplicans chúc phúc cho đồng tính luyến ái.

Chúng tôi đã nói về phần đầu của đoạn “Lý thuyết giới” dành cho đồng tính luyến ái. Trong đó, Tuyên bố trích dẫn đúng Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo khi khẳng định cần đón nhận người đồng tính (xem số 2358), nhưng lại không trích dẫn khi Sách Giáo lý lên án cả xu hướng lẫn hành vi đồng tính. Không chỉ vậy, ngay sau đoạn trích dẫn này, Tuyên bố tiếp tục: “Vì lý do này, cần tố cáo như đi ngược lại phẩm giá con người việc ở một số nơi, không ít người bị bỏ tù, tra tấn và thậm chí bị tước đoạt sự sống chỉ vì khuynh hướng tính dục của họ” (số 55). Có vẻ như sự đón nhận người đồng tính đồng nghĩa với việc loại trừ lệnh cấm pháp lý đối với các hành vi đồng tính. Khi đó, trừng phạt các hành vi đồng tính sẽ là một malum in se (điều xấu tự thân).

Vậy đây là câu hỏi cốt lõi: liệu có đạo đức chăng khi trừng phạt các hành vi đồng tính? Câu trả lời mà chúng ta biết sẽ gây khó chịu cho nhiều người: có, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Chúng ta hãy tiến hành có trật tự. Tiêu chí để quyết định khi nào thì nên trừng phạt một hành vi nào đó là gì? Đó là công ích. Trong trường hợp cấm đoán, cần cấm những hành vi gây tổn hại nghiêm trọng đến công ích. Các hành vi đồng tính có khả năng gây tổn hại đến công ích vì nhiều lý do.

Lý do đầu tiên: Đồng tính luyến ái mâu thuẫn tận gốc rễ và sâu sắc với phẩm giá con người, từ đó vi phạm phẩm giá con người. Đây là một rối loạn nghiêm trọng đối với con người, không thể không ảnh hưởng đến hành vi, mối quan hệ và gây ra hậu quả tiêu cực cho trật tự xã hội, vốn là trách nhiệm chính của người cai trị. Đồng tính luyến ái khi được thực hành sẽ dẫn đến sự tha hóa về tư tưởng và đạo đức, ví dụ như trong lĩnh vực hành vi tình dục, ngay cả giữa những người dị giới, trong giáo dục khi dạy về tình cảm, v.v. Hãy nghĩ đến những tác động tiêu cực mà chúng ta đã phải chứng kiến trong gia đình nơi các liên minh dân sự hoặc “hôn nhân” đồng giới được hợp pháp hóa, đặc biệt là cái gọi là “nuôi dạy con đồng giới”. Hơn nữa, hãy chú ý đến lĩnh vực sinh sản, nơi đồng tính luyến ái đã khuyến khích các thực hành như thụ tinh nhân tạo, mang thai hộ và thúc đẩy một nền văn hóa chống lại sự sống, vì đồng tính luyến ái về bản chất là một tình trạng không thể sinh sản.

Do đó, về mặt lý thuyết, hành vi đồng tính luyến ái có thể bị cấm một cách hợp pháp, nhưng trên thực tế cần phải đảm bảo rằng lệnh cấm này hiệu quả, nghĩa là mang lại nhiều lợi ích hơn là tác hại cho lợi ích chung. Nếu không, tốt hơn nên dung thứ và không cấm.

Do đó, cần phải có sự phân biệt rõ ràng giữa các nền văn hóa khác nhau. Ví dụ, ở một số nền văn hóa như châu Phi, đồng tính luyến ái nên bị cấm vì nó đã bị xã hội phủ nhận sâu sắc, đặc biệt là vì đối với văn hóa châu Phi, con cháu là tất cả và một mối quan hệ vốn dĩ không thể sinh sản được coi là một sự xúc phạm nghiêm trọng đến các giá trị chung. Đồng tính luyến ái ở những bối cảnh đó đã bị từ chối một cách triệt để và không cấm nó sẽ có nghĩa là khuyến khích nó và do đó thúc đẩy các quá trình xã hội gây mất ổn định nghiêm trọng (tương tự như Pio XI trong Casti connubii đã yêu cầu người cai trị trừng phạt các liên minh tự do - “turpi connubii” trong văn bản - điều này, trong số những điều khác, đại diện cho một loại vi phạm đạo đức ít nghiêm trọng hơn so với mối quan hệ đồng tính luyến ái).

Điều hiển nhiên, loại hình trừng phạt và mức độ hình phạt phải được cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm bản chất của tội ác đã phạm, và do đó, như Tuyên bố đã nhắc lại, cần loại trừ án tử hình và tra tấn, cũng vì hành động tra tấn là một hành động vốn dĩ xấu xa.

Vì những lý do tương tự, việc không cấm đồng tính luyến ái ở phương Tây lại được khuyến khích mạnh mẽ - cũng vì thực tế không thể quyết định theo hướng ngược lại - chính xác là vì xã hội nhìn nhận tình trạng này một cách rất tích cực. Việc chữa trị sẽ tệ hơn căn bệnh cần chữa khỏi. Do đó, trước tiên cần phải can thiệp vào lĩnh vực văn hóa và đồng thời dung thứ cho hiện tượng này, không cấm nó và chắc chắn không hợp pháp hóa nó.

Nguồn: Dignitas infinita, documento superficiale e qualche errore grave - La Nuova Bussola Quotidiana (lanuovabq.it)