Bài dịch | Thuyết kiểm đúng và kiểm sai | Claire Johnson (Phần 3) *Một vài phê phán đối với cả hai thuyết…
*Một vài phê phán đối với cả hai thuyết kiểm đúng và kiểm sai*
Vậy là ta đã đi qua cả hai nguyên tắc kiểm đúng - kiểm sai. Và đã đến lúc xem xét những điểm yếu cũng như giới hạn của chúng.
Đầu tiên là với thuyết kiểm đúng. Ngay từ đầu, thuyết này đã phải đối mặt với nhiều khó khăn, ví dụ như việc xác minh các mệnh đề thuộc về quy luật tự nhiên, một lĩnh vực thuộc về sự khái quát hóa những kinh nghiệm từ quá khứ và hiện tại, và do đó, không thể được kiểm đúng. Vấn đề cũng tương tự với lĩnh vực lịch sử và địa lý, bởi những sự kiện trong quá khứ không thể xác định được bằng trải nghiệm, tương tự như những tuyên bố về các trải nghiệm tâm linh của người này với người khác. Ngoài ra, công thức ban đầu của nó cũng thường bị chỉ trích, rằng “ý nghĩa của một câu nói bao hàm khả năng kiểm đúng của nó” – nếu tuân theo đó thì ý kiến này cũng không thể được kiểm nghiệm tính đúng đắn trong ý nghĩa của chính nó. Theo đó, việc xây dựng nguyên tắc này hóa ra lại vô nghĩa.
Thuyết kiểm sai của Popper cũng có những điểm yếu. Đầu tiên và quan trọng nhất mà chính Popper cũng thừa nhận rằng khi một lý thuyểt đã bị kiểm sai, thì các nhà khoa học phải từ chối nó và chuyển sang một lý thuyết mới. Tuy nhiên, thực tế là giới khoa học lại thường chỉ điều chỉnh hoặc sửa đổi lý thuyết để nó có thể dung hòa với những bằng chắng trái ngược. Điều này lại dẫn đến việc phát sinh nhiều giả thuyết khác, có thể không được kiểm chứng trực tiếp và làm sai lệch quy trình kiểm sai.
Ngoài ra, thuyết của Popper dựa trên giả định rằng có một sự phân định rõ rằng giữa những bằng chứng ủng hộ và chống đối một giả thuyết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy có rất nhiều cách để can thiệp vào một bằng chứng, và những lý thuyết khác nhau có thể đưa ra những dự đoán giống nhau. Nghĩa là sẽ có nhiều trường hợp mà bằng chứng đưa ra không hoàn toàn bác bỏ một lý thuyết hoặc sẽ có những lý thuyết tương ứng với cùng một bằng chứng.
Cuối cùng cần ghi nhớ rằng, những hạn chế được đưa ra với hai lý thuyết trên không nhất thiết từ chối giá trị của chúng, mà thay vào đó là nhận mạnh những thách thức và khó khăn khi áp dụng chúng vào thực tế.
*Đôi dòng tản mạn: phần trên coi như đã là kết thúc bài viết đầu tiên trong chuỗi bài viết về thuyết kiểm đúng và thuyết kiểm sai. Vẫn còn 2 bài nữa và 2 bài này sẽ tập trung phân tích và phê phán kỹ lưỡng hơn cả 2 học thuyết này - mong các bạn tiếp tục theo dõi. Bên cạnh đó, cũng xin lỗi quý bạn đọc vì một bài viết ngắn thế này mà phải chia làm tận... 3 phần. Với 2 bài viết sau tôi sẽ cố gắng gửi đến các bạn một cách trọn vẹn và không chia nhỏ như thế này.
Cảm ơn các bạn đã thông cảm.
Cr: Sodom