Chủ nghĩa hư vô vs Chủ nghĩa phi lý Cả hai triết thuyết có vẻ đều nói đến đến sự thiếu vắng ý nghĩa và mục…
Cả hai triết thuyết có vẻ đều nói đến đến sự thiếu vắng ý nghĩa và mục đích của nhân sinh.
Thoạt tiên, ta thử xem xét chủ nghĩa hư vô gắn liền với Fredrick Nietzsche và chủ nghĩa phi lý gắn liền với Albert Camus là gì?
Chủ nghĩa hư vô là gì? Chủ nghĩa hư vô là niềm tin rằng cuộc sống không có ý nghĩa hay giá trị nội tại. Nó gợi ý rằng mỗi con người và thậm chí toàn bộ loài người đều vô nghĩa, không có mục đích và khó có thể thay đổi tổng thể của sự tồn tại. Một lưu ý là thuật ngữ "chủ nghĩa hư vô" có thể chỉ một số triết thuyết khác nhau. Ta có, chủ nghĩa hư vô siêu hình, chủ nghĩa hư vô đạo đức,.v.v..bao gồm cả chủ nghĩa hư vô hiện sinh mà bài viết này sẽ tập trung vào.
Từ “chủ nghĩa hư vô” lần đầu tiên được giới thiệu bởi Friedrich Jacobi, một triết gia và nhà hoạt động xã hội người Đức. Tuy nhiên, nó gắn liền với Friedrich Nietzsche nhất và thường xuyên xuất hiện trong nhiều tác phẩm triết học của ông.
Nietzsche chưa bao giờ ủng hộ chủ nghĩa hư vô và dẫu rằng một số triết gia coi ông là một nhà hiện sinh, Nietzsche vẫn là triết gia đầu tiên nghiên cứu và viết về Chủ Nghĩa Hư Vô một cách nghiêm túc. Nietzsche đã viết rằng "sự suy tàn của Cơ đốc giáo đã dẫn đến tình trạng chủ nghĩa hư vô ở châu Âu...". Hãy nghĩ xem, chúng ta đã từng có được ý nghĩa và mục đích của mình từ nhà thờ và Chúa, nhưng giờ đây "Chúa đã chết", ít nhất là theo Nietzsche, mọi người dường như rơi thẳng vào hố tuyệt vọng vì lúc này chúng ta chỉ là những con vật vô nghĩa trong một vũ trụ vô nghĩa, như ông đã viết trong tác phẩm “Ý Chí Quyền Lực”: “…Chủ nghĩa hư vô xuất hiện vào thời điểm đó, không phải là do bất mãn về sự tồn tại đã trở nên lớn hơn trước mà bởi vì người ta đã trở nên không tin tưởng vào bất kỳ 'ý nghĩa' nào trong đau khổ và thậm chí là trong chính sự tồn tại này, như thể mọi thứ đều vô ích”. Có lẽ ông có lý, vì dù gì thì ai trong chúng ta cũng đã có lúc trong đời cảm thấy mất phương hướng, bất lực và chẳng còn có gì quan trọng cả. Nietzsche chủ trương có hai loại chủ nghĩa hư vô, chủ nghĩa hư vô chủ động và thụ động.
Chủ nghĩa hư vô thụ động thừa nhận rằng sẽ không bao giờ có bất kỳ ý nghĩa nào trên thế giới, và những người theo chủ nghĩa hư vô thụ động nên cố gắng tách mình ra khỏi ý chí và mong muốn của mình để giảm bớt đau khổ càng nhiều càng tốt. Ông gọi đây là ‘ý chí đi đến hư vô’. Tuy nhiên, cuối cùng, ‘ý chí về hư vô’ này vẫn là một ý chí, và do đó sẽ trở thành một nỗ lực vô ích dẫn đến tuyệt vọng sâu sắc hoặc một cá nhân một lần nữa theo đuổi một phong trào quần chúng để tìm kiếm ý nghĩa nào đó. Mặt khác, một người có thể là một người theo chủ nghĩa hư vô tích cực. Nếu đây là một khả năng có thể xảy ra với chúng ta, chúng ta nên cố gắng chọn phương án này. Thêm nữa, Nietzsche không nghĩ rằng mọi người đều có tố chất trở thành một người theo chủ nghĩa hư vô tích cực và những người theo chủ nghĩa hư vô tích cực là những cá nhân tích cực phá hủy những giá trị sai lầm, cũ kỹ của chúng ta giống như những giá trị trong Cơ đốc giáo và bắt đầu xây dựng niềm tin chủ quan và cách giải thích về ý nghĩa nhân sinh. Giống như một tác phẩm điêu khắc, chúng ta vứt bỏ ý nghĩa sai lầm và bắt đầu tạo ra ý nghĩa của riêng mình. Bằng cách viết về chủ nghĩa hư vô tích cực, Neitzche thực sự là một trong những nhà triết học hiện sinh đầu tiên, dẫn chúng ta đến với triết gia người Pháp Albert Camus và phong trào hiện sinh của thế kỷ 20. Phong trào hiện sinh của Pháp bao gồm các triết gia như Jean-Paul Sartre, Simon de Beauvoir, Camus...Những người theo chủ nghĩa hiện sinh tin rằng thế giới về bản chất không có ý nghĩa khách quan tương tự như những người theo chủ nghĩa hư vô, nhưng thông qua sự kết hợp giữa ý chí tự do, nhận thức và trách nhiệm cá nhân, chúng ta có thể, và theo một số quan điểm, tạo ra ý nghĩa chủ quan của riêng mình trong cuộc sống. Sự phi lý là một trong những phản ứng như vậy. Nói rõ hơn, Chủ nghĩa phi lý không giống với chủ nghĩa hiện sinh gắn liền với Sartre. Mặc dù hai triết lý này có những khía cạnh chồng chéo lên nhau nhưng chúng lại đưa ra những kết luận rất khác nhau. Vậy cụ thể triết lý của Chủ nghĩa phi lý là gì?
Theo Chủ nghĩa phi lý, việc con người tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống là điều tự nhiên. Tuy nhiên, xung đột xảy ra khi chúng ta làm như vậy và nhận thấy vũ trụ thực sự lạnh lẽo, hỗn loạn và hoàn toàn không có ý nghĩa gì cả. Chính sự mâu thuẫn giữa việc tìm kiếm ý nghĩa của tâm trí chúng ta và thực tế của tự nhiên mà người sáng lập Chủ nghĩa Phi lý, Albert Camus, gọi là 'Điều phi lý'. Thật không may, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc đối mặt với thực tế và giải quyết vấn đề nan giải này. Làm thế nào để chúng ta giải quyết nó? Camus nói chúng ta có ba lựa chọn, và chúng ta phải chọn một.
1. Tự tử: Đầu tiên là tự tử, theo Camus thì đây không phải là một ý tưởng hay vì tự tử chỉ làm cho Điều phi lý càng trở nên...vô lý.
2. Tự tử "triết học": Về cơ bản, chúng ta có thể làm điều mà Camus gọi là "tự sát về mặt triết học" bằng cách giả vờ như có một quyền lực cao hơn có khả năng mang lại ý nghĩa cho cuộc sống của chúng ta - như là Chúa, chẳng hạn. Chúng ta phải giả vờ rằng sự giả tạo đó là sự thực và chấp nhận một vai trò tự do có giới hạn trong cuộc sống của mình. Bằng cách chấp nhận những quy tắc đức tin đạo đức được áp đặt, chúng ta có thể đang kìm nén những gì chúng ta thực sự tin tưởng và mong muốn trong sâu thẳm.
3. Ôm lấy "sự phi lý": Cuối cùng, chúng ta có lựa chọn thứ ba, trong đó chúng ta có thể đón nhận Điều phi lý và nhận ra rằng chúng ta thực sự tự do. Từ đó, chúng ta có thể tự do theo đuổi bất cứ điều gì mình muốn và cố gắng đón nhận những gì cuộc sống mang lại.
Camus đã chọn minh họa triết lý của mình trong cuốn sách nổi tiếng Huyền thoại về Sisyphus. Câu chuyện kể về Sisyphus, một nhân vật trong thần thoại Hy Lạp cổ đại bị trục xuất để đẩy một tảng đá lên núi chỉ để nó lăn xuống và anh ta lại đẩy lên mãi mãi. Camus nói rằng cuộc sống của chúng ta rất giống cuộc sống của Sisyphus. Thật sự không thể biết được ý nghĩa của bất cứ điều gì, và nhiều khó khăn không thể tránh khỏi sẽ xảy ra trong cuộc sống của chúng ta. Camus viết rằng chúng ta phải tưởng tượng Sisyphus hạnh phúc bất chấp hoàn cảnh của anh ấy. Tất cả chúng ta đều bị mắc kẹt trong việc lăn những tảng đá vô nghĩa lên đồi, vậy tại sao chúng ta không hạnh phúc nhất có thể và tận hưởng quá trình này?
Dông dài như vậy thì rốt cuộc thì hai triết thuyết này có gì khác biệt?
Những người theo chủ nghĩa hư vô, đặc biệt là những người theo chủ nghĩa hư vô thụ động, tin rằng cuộc sống không có ý nghĩa nội tại và “việc tìm kiếm hoặc khẳng định ý nghĩa ở nơi không thể tìm thấy ý nghĩa nào là vô ích”. Đó là nơi mà triết học, về cơ bản đã kết thúc.
Trong khi đó, khác một chút, những người theo chủ nghĩa phi lý lại ngần ngại trong việc cho phép khả năng có được ý nghĩa hoặc giá trị nào đó trong cuộc sống. Quả vậy, chắc chắn không có ý nghĩa khách quan nào trong cuộc sống và chúng ta không thể bắt đầu hiểu được vũ trụ hay những điều phi lý, nhưng có khả năng hợp lý là chúng ta có thể tìm thấy ý nghĩa chủ quan trong cuộc sống, ngay cả khi nó phù du và cuối cùng bị cái chết vô hiệu hóa. Theo những người theo chủ nghĩa Phi lý, đây là cách hợp lý duy nhất mà một người nên sống cuộc đời của mình, theo đuổi những dự án có ý nghĩa và tham gia vào những gì khiến chúng ta hạnh phúc.
Một lần nữa, hãy nghĩ đến việc Sisyphus thích thú lăn tảng đá lên đồi.
Cr: lửng mật