Có một vị Thượng Đế-trích đoạn Trước Hawking khá lâu, Einstein đã nói tương tự rằng:” Tôi muốn biết làm thế…
Trước Hawking khá lâu, Einstein đã nói tương tự rằng:” Tôi muốn biết làm thế nào Thượng đế tạo ra thế gian này… Tôi muốn biết suy nghĩ của Ngài, phần còn lại chỉ là tiểu tiết”. Trong cuốn sách Thượng đế và Triết học, tôi đã nói rằng chúng ta không có gì nhiều để nói về các câu nói như này kể từ lúc Einstein bảo rằng ông tin vào Thượng đế của Spinoza. Kể từ khi đối với Baruch Spinoza, những từ Thượng đế và tự nhiên là đồng nghĩa, có thể nói rằng, Einstein, trong mắt của
Do Thái giáo, Thiên Chúa giáo và Hồi giáo, chắc chắn là một người vô thần và ông là “người cha tâm linh của tất cả
các người vô thần”.
Những trong cuốn sách gần đây, Einstein và Tôn giáo, được viết bởi một người bạn của Einstein, Max Jammer, đã tô vẽ một bức tranh hoàn toàn khác về sức ảnh hưởng của Spinoza và những niềm tin của chính Einstein. Jammer cho thấy kiến thức của Einstein về Spinoza khá hạn chế; ông chỉ đọc Đạo đức học của Spinoza và từ chối nhiều lần viết về triết học Spinoza. Trong một lần phản hồi về lời đề nghị, ông đã đáp, “Tôi không có kiến thức chuyên môn để viết một bài báo học thuật về Spinoza”. Mặc dù Einstein chia sẻ niềm tin của Spinoza vào thuyết tất định, Jammer cho rằng việc cho rằng tư tưởng của Spinoza ảnh hưởng đến khoa học của Einstein là “giả tạo và không có cơ sở”. Jammer cũng lưu ý rằng “Einstein cảm thấy giống với Spinoza vì ông nhận ra rằng họ có chung nhu cầu về sự cô độc cũng như số phận được nuôi dưỡng trong di sản Do Thái nhưng sau đó trở nên xa lánh khỏi di sản tôn giáo của nó”.Trong khi thu hút sự chú ý về thuyết phiếm thần của Spinoza, trên thực tế, Einstein đã phủ nhận rõ ràng việc mình là người vô thần hay phiếm thần:
“Tôi không phải là người vô thần và tôi không nghĩ mình có thể gọi mình là người theo thuyết phiếm thần. Chúng ta đang ở trong vai một đứa trẻ bước vào một thư viện khổng lồ chứa đầy sách bằng nhiều ngôn ngữ. Đứa trẻ biết chắc hẳn ai đó đã viết những cuốn sách đó. Nó không biết làm cách thế nào. Nó không hiểu ngôn ngữ mà chúng được viết. Đứa trẻ lờ mờ nghi ngờ có một trật tự bí ẩn trong việc sắp xếp các cuốn sách nhưng lại không biết đó là gì. Đối với tôi, đó dường như là thái độ của ngay cả người thông minh nhất đối với Thượng đế. Chúng ta thấy vũ trụ được sắp xếp một cách kỳ diệu và tuân theo những quy luật nhất định nhưng chỉ hiểu một cách mơ hồ về những quy luật này. Tâm trí hạn chế của chúng ta nắm bắt được sức mạnh bí ẩn làm dịch chuyển các chòm sao[Nhấn mạnh thêm]
Trong cuốn sách Huyễn tưởng về Thượng đế, Richard Dawkins đề xuất quan điểm cũ của tôi rằng Einstein là một người vô thần. Khi làm như vậy, Dawkins đã bỏ qua tuyên bố dứt khoát của Einstein ở trên rằng ông không phải là người vô thần cũng không phải là người theo thuyết phiếm thần. Điều này thật khó hiểu vì Dawkins thi thoảng trích dẫn Jammer, nhưng lại bỏ qua nhiều tuyên bố của Jammer và Einstein có thể gây tai hại cho trường hợp của chính ông. Ví dụ, Jammer nhận xét rằng Einstein luôn phản đối việc bị coi là một người vô thần. Chẳng hạn, trong cuộc trò chuyện với Hoàng tử Hubertus của Lowenstein, ông tuyên bố: ‘Điều thực sự khiến tôi tức giận là họ [những người nói rằng không có Chúa] trích dẫn lời tôi để ủng hộ quan điểm của họ.’ Einstein từ bỏ chủ nghĩa vô thần. Einstein chối bỏ chủ nghĩa vô thần vì ông chưa bao giờ cho rằng việc phủ nhận một Thượng đế nhân vị(a personal God) là phủ nhận luôn sự tồn tại của một vị Thượng đế”.Tất nhiên, Einstein không tin vào một vị Thượng đế nhân vị. Nhưng ông nói:
Liệu niềm tin vào một Thiên Chúa nhân vị có nên bị tranh cãi hay không lại là vấn đề khác. Freud tán thành quan điểm này trong ấn phẩm mới nhất của mình. Bản thân tôi sẽ không bao giờ dính vào một việc như vậy. Đối với tôi, niềm tin như vậy dường như thích hợp hơn bất kỳ quan điểm siêu việt nào về cuộc sống, và tôi tự hỏi liệu người ta có thể mang lại thành công cho đa số nhân loại một phương tiện cao siêu hơn để thỏa mãn nhu cầu siêu hình của họ hay không.”
“Tóm lại,” Jammer kết luận, “Einstein, giống như Maimonides và Spinoza, dứt khoát bác bỏ bất kỳ thuyết nhân hình nào trong tư tưởng tôn giáo.” Nhưng không giống như Spinoza, người nhìn thấy hệ quả hợp lý duy nhất của việc phủ nhận một Thiên Chúa nhân vị trong việc đồng nhất Thiên Chúa với tự nhiên, Einstein khẳng định rằng Thiên Chúa thể hiện mình “trong các quy luật của vũ trụ với tư cách là một tinh thần siêu việt hơn rất nhiều so với con người, và
một khi đối mặt với điều đó, chúng ta với sức mạnh khiêm tốn của mình phải cảm thấy khiêm tốn.” Einstein đồng ý với Spinoza rằng ai biết tự nhiên thì tự khắc biết Thượng đế, nhưng không phải vì tự nhiên là Thượng đế, mà vì việc theo đuổi khoa học trong nghiên cứu tự nhiên sẽ dẫn đến tôn giáo.
Cr: Nyxar