Luận đề I-II của học thuyết Thomas Aquinas Bản thể học: I. Tiềm năng và Hiện thể phân chia hữu thể sao cho…
Bản thể học:
I. Tiềm năng và Hiện thể phân chia hữu thể sao cho tất cả mọi thứ tồn tại hoặc là Hiện thể Thuần túy, hoặc tất yếu được cấu tạo bởi Tiềm năng và Hiện thể là hai nguyên lý khởi thủy và bên trong hữu thể.
(Potency and Act so divide being that whatsoever exists either is a Pure Act, or is necessarily composed of Potency and Act, as to its primordial and intrinsic principles.)
Lời bình: Tất cả mọi thứ tồn tại độc lập (vật thể vô linh và hữu linh, con người và thiên thành, tạo vật và Đấng Tạo hóa) hoặc là Hiện thể Thuần túy (là một sự tuyệt hảo mà không phải là sự bổ khuyết của Tiềm năng, cũng không phải là Tiềm năng chưa được bổ khuyết) hoặc là Tiềm năng kết hợp với Hiện thể (là cái gì đó có khả năng được hoàn bị hóa và sự hoàn bị nào đó hiện thực hóa khả năng ấy). Mệnh đề trên luôn đúng trong trật tự hiện hữu và trật tự yếu tính. Trong từng trật tự trên, phức hợp Hiện thể - Tiềm năng là phức hợp của hai nguyên lí thực và thực sự phân biệt, như là chính bản thân Hữu thể, bên trong hữu thể đang tồn tại hay yếu tính của nó; và tất cả các nguyên lí khác đều quy về hai nguyên lí ấy và chỉ hai nguyên lí ấy. [Summa Theologiae, Iª q. 7 a. 1 et a. 2; Contra Gentiles, lib. 1 cap. 43; Super Sent., lib. 1 d. 43 q. 2]
II. Hiện thể, vì là sự hoàn bị, nên không thể bị giới hạn bởi bất cứ thứ gì trừ Tiềm năng, là khả năng để đạt tới sự hoàn bị. Vì thế, nếu xét trật tự mà trong đó Hiện thể thuần túy, thì nó không bị giới hạn và là duy nhất, nhưng nếu xét trật tự mà trong đó Hiện thể bị giới hạn và đa dạng, thì Hiện thể tạo nên một phức hợp thực với Tiềm năng.
(Act, because it is perfection, is not limited except by Potency, which is capacity for perfection. Therefore, in the order in which the Act is pure, it is unlimited and unique; but in that in which it is finite and manifold, it comes into a true composition with Potency.)
Lời bình: Vì Hiện thể là chính sự hoàn bị, sự hoàn bị thuộc về Hiện thể do chính bản thân Hiện thể, vì thế, sự không hoàn bị tồn tại do thứ gì đó khác. Do đó, sự giới hạn ảnh hưởng đến Hiện thể nhưng do Tiềm năng mà có. Cho nên, nếu một Hiện thể là thuần túy, thì nó là sự hoàn bị không bị giới hạn, và không thể tạo ra sự phân ly hay phức tính. Ngược lại, bất kì Hiện thể hữu hạn hay đa dạng đều được kết hợp với Tiềm năng: bởi vì Hiện thể bị ràng buộc bởi Tiềm năng nên nó bị giới hạn và được nhân lên tùy theo khả năng của hữu thể [Summa Theologiae, Iª q. 7 a. 1 et a. 2; Contra Gentiles, lib. 1 cap. 43; Super Sent., lib. 1 d. 43 q. 2]
Cr: Scholasticae