Socrates in the symposium at Olympus: Trí tuệ bị nguyền rủa của Sisyphus Buổi yến hội vẫn diễn ra, Socrates…
Buổi yến hội vẫn diễn ra, Socrates cảm thấy hơi ngột ngạt nên quyết định rời khỏi đại sảnh để đi dạo. Hiện tại đang là buổi đêm và không khí mát mẻ. Kẻ phàm nhân dạo quanh cung điện của những vị thần, ngắm nhìn những tạo tác tuyệt đẹp với lòng tràn đầy sự ngưỡng mộ. Với mỗi tạo tác, Socrates cho rằng chúng phải được thực với những nỗ lực vượt ngoài sức tưởng tượng của con người và giá trị chứa đựng bên trong cũng tràn đầy như đại dương.
“Mỗi tác phẩm ở nơi đây như một vũ trụ thu nhỏ của chính nó vậy.” - Socrates thầm nghĩ.
Chợt ông nghe thấy một tiếng hát vang vọng, một bản hùng ca ca ngợi những vị anh hùng cùng những chiến công. Tò mò, Socrates lần theo âm thanh đến một ban công lớn. Ở đó, có một người đàn ông vạm vỡ, trên vai đang vác thứ gì đó, vẫn đang cất cao tiếng hát.-“Xin chào, bài hát thật hay. Cho hỏi ngài là ai và ngài đang mang trên vai thứ gì vậy?” - Socrates lên tiếng.Người đàn ông ngừng hát, quay lại nhìn Socrates, vẻ mặt tràn đầy sức sống.-“Ồ, có người chú ý đến bài hát của ta sao? Thật là vinh hạnh. Thật là vinh hạnh cho Sisyphus này quá chừng.”-“Ngài là Sisyphus? Sisyphus trứ danh đó sao? Kẻ dám lừa gạt cả thần linh?”-“Nào, nào đừng nói vậy. Chúng ta làm hòa lâu rồi. Giờ chúng ta là bạn thân của nhau đấy?”-“Thật vậy sao? Thế nào ngài vẫn phải mang “nó” trên vai?” - Socrates vừa nói vừa chỉ tay lên hòn đá trên vai Sisyphus - một hòn đá to, tròn, và hẳn là phải rất, rất nặng.-“Tên ông là gì?” - Sisyphus không trả lời mà hỏi lại Socrates.-“Socrates! Một phàm nhân, tôi có vinh hạnh được các chư thần mời tham dự buổi yến hội này.”-“Ra vậy, ra đây chính là Socrates đó sao?” - Sisyphus vừa nói vừa nở một nụ cười.
-“Trước khi trả lời câu hỏi của ông, Socrates ạ” - Sisyphus nói - “thì hãy thử trả lời xem, thứ ta đang mang trên vai là gì?”-“Một tảng đá” - Socrates trả lời - “minh chứng cho sự trừng phạt vĩnh cửu mà thần Zeus giáng xuống cho tội lỗi mà ngài đã gây ra, tội lừa gạt thánh thần. Đó là những gì tôi được nghe kể”.-“Zeus hỡi! Ta trong mắt người đời xấu xa thế sao” - Sisyphus nhún vai - “Ờ thì đúng là ta có hơi đắt tội với vài vị thần, đặc biệt là Thanatos và họ có trừng phạt ta đôi chút.”-“Nhưng thứ này…” - Sisyphus vừa nói vừa chuyển tảng đá sang vai phải để tay trái được thả lỏng và chỉ ngón tay vào - “nói nó là sự trừng phạt cũng đúng thôi, nhưng chưa đủ. Bởi nó vừa là sự trừng phạt, vừa là món quà, vừa là đam mê. Ít nhất là đối với ta.”-“Ngài nói vậy là sao?” - Socrates kinh ngạc hỏi.-“Thật ra, Socrates hỡi. Đúng là ta đã bị Zeus bắt phải vác cái thứ này bởi những rắc rối mà ta gây ra. Và ta có hai cách để thoát khỏi nó.”-“Hai cách gì?”-“Một: là ta vang xin Zeus kéo nó khỏi vai ta. Hai: là ta tự mình đặt nó xuống.”-”Hả? Ông nói cái gì? Nghĩa là ông có thể tự mình thoát khỏi nó?” - Socrates há hốc ngạc nhiên.-”Dĩ nhiên” - Sisyphus cười lớn.-”Vậy tại sao ông không…” - Socrates nói đến đó, đột ngột dừng lại câu nói, có một cái gì đó không đúng, một cảm giác lạ lùng trước giờ kẻ phàm nhân này chưa từng trải qua đã khiến ông bỏ lửng câu nói.
Sisyphus nhìn thấy vẻ bối rối trong mắt của Socrates, miệng lại khẽ cười, lên tiếng:-“Ông biết không, Socrates. Đây không phải là một tảng đá bình thường đâu.”-”Có gì đặc biệt ở nó vậy?” - Socrates hỏi.-”Muốn vác thử nó không?” - Sisyphus nói.-”Ngài đây muốn lừa tôi nhận lấy hình phạt giúp ngài, như Hercules đã mưu mẹo lừa Atlas sao?-”Nào nào nào, nên nhớ ta cũng từng là vua đấy. Ta giỡn mặt với thần linh chứ không cần đi lừa lọc người khác. Vả lại ta đã nói là thứ này có thể được nâng lên hạ xuống tùy ý mà.” - Sisyphus vừa nói vừa đặt tảng đá nền đất.Socrates ngần ngại nhìn tảng đá rồi nhìn Sisyphus tỏ vẻ nghi hoặc trong khi Sisyphus vẫn đứng đó mỉm cười.-”Nếu như đây là điều mà chư thần muốn ta làm thì được thôi…” - Socrates vừa nói vừa cố gắng nhấc tảng đá lên.
Tảng đá nặng, rất nặng, đến mức có thể khiến Socrates ngã khụy bất cứ lúc nào, nhưng ông ta vẫn cắn răng chịu đựng. Từng chút, từng chút một, tảng đá được nhấc khỏi mặt đất. Socrates nâng nó lên giữa đùi, giữa ngực, ngang mặt, rồi thẳng hai tay để nhất bổng tảng đá lên quá đầu, sau đó từ từ đặt nó trên vai mình.-”Tôi đã làm được rồi.” - Socrates vừa thở khó nhọc vừa nói - “Có lẽ sự chăm chỉ ở thao trường đã giúp cái thân già cỗi này. Với tôi, nó quả là nặng quá sức, Sisyphus hỡi.”-”Nếu là nặng quá sức thì tại sao ông lại nâng nó lên được kia chứ?” - Sisyphus đứng khoanh tay hỏi.-”Tôi đã cố gắng, đã cố gắng hết.”-”Vì cái gì kia chứ?” - Sisyphus mỉm cười hỏi.-”Tôi không biết, tôi chỉ muốn nâng nó lên, bởi cảm thấy rằng dù nó nặng khủng khiếp nhưng vẫn… vẫn có thể nâng lên được. Và ngay lúc này đây, ngay khi đang nói chuyện ngài, Sisyphus. Trọng lượng của tảng đá vẫn đang đè nặng lên vai tôi, khiến tôi gồng mình chịu đựng.”-”Nhưng vẫn chưa đủ để ông thật sự ngã khụy đúng không?”-”Vẫn chưa!”-”Để tôi hỏi ông nhé Socrates, nếu kéo dài thêm một lúc nữa thì ông nghĩ cái nào ngã khụy đầu tiên trước tảng đá này? Thân xác của ông hay Tinh thần của ông?”-”Tôi cũng không rõ nữa. Chắc là phải thử mới biết được, Sisyphus hỡi…”-”Vậy là đủ rồi, Socrates.” - Sisyphus vừa nói vừa dùng một tay nâng tảng đá khỏi vai Socrates và đặt nó lên vai mình.Vừa thoát khỏi tảng đá, cả người Socrates như mất hết sức lực khiến ông gục xuống.-“Thấy sao?” - Sisyphus hỏi.Socrates thở từng hơi khó nhọc, trả lời:-“Với tôi nó nặng kinh khủng khiếp. Còn ngài thì đã phải vác nó từ thuở nào tới giờ. Ngài quả là có sức mạnh sánh ngang những vị thần.”-”Vậy à?” - Sisyphus cười lớn, sau đó nhẹ giọng trả lời - “Không đâu Socrates ơi, cảm giác của ta về nó chính xác là cảm giác của chính ông về nó đấy.”-”Ngài nói vậy là sao?”-”Nghe này Socrates, đây là một tảng đá đặc biệt bởi nó không có cân nặng nhất định. Bất kể kẻ nào gánh nó lên vai, nó đều đè một sức nặng khủng khiếp lên đôi vai kẻ đó, bất kể già, trẻ, lớn, bé. Nhưng…” - Sisyphus chợt bỏ lửng câu hỏi.-”Nhưng sao thưa ngài?”-”Nhưng nó sẽ không đè nát ông bằng trọng lượng của nó, mà chỉ đè lên vai ông một gánh nặng, đủ để chân ông run rẩy, tay ông mỏi nhừ…”-”Nhưng vẫn đủ sức để tôi tiếp tục gánh vác nó?” - Socrates tiếp lời.-”Khá đấy Socrates, rất khá.” - Sisyphus lại cười lớn.-”Thật là một hình phạt kinh khủng, một sự dày vò đến khó hiểu lên cả thân xác lẫn tinh thần.” - Socrates đánh giá.-“Nhưng đó chưa phải là tất cả đâu.” - Sisyphus nói tiếp.-”Còn gì nữa sao?”-”Khi nãy lúc nâng tảng đá, dù thân thể rã rời nhưng tâm trí ông thì sao? Có khi nào nó bảo rằng ông hãy bỏ nó xuống đi không? Và quả thật ta đã bảo là ông có thể bỏ nó xuống bất cứ lúc nào mà.”-”Gần như là không. Chỉ có một suy nghĩ thoáng qua khi tôi vừa chạm tay vào tảng đá mà thôi. Còn sau đó, tôi chỉ dồn toàn tâm toàn lực vào việc nâng nó lên, nâng nó lên cao nữa, rồi đặt nó lên vai, sau đó cố sức mà gánh vác nó. Chỉ vậy thôi.”-”Chính xác là như vậy đấy, Socrates. Khi vác tảng đá lên rồi ông sẽ không còn ý định muốn bỏ nó xuống, chỉ muốn gồng sức lực mà gánh vác nó thôi.”-”Nhưng như vậy thật là quái đản. Làm gì lại có ai mong muốn một điều như thế kia chứ?”-”Ông chỉ đặt câu hỏi đó sau khi đã giải thoát khỏi tảng đá, còn khi đang vác nó ông có màn đến câu hỏi đó đâu?”
Socrates đứng sững sờ, lòng đầy băn khoăn, khó hiểu, như có một điều gì vừa lóe lên trong tâm trí rồi kéo theo đó là một dãy sương mù đậm đặc.Nhận thấy vẻ bối rối của Socrates, Sisyphus mỉm cười nhẹ giọng nói:-”Đừng lo lắng Socrates hỡi, tất cả đã qua rồi. Tội lỗi và Qùa tặng đã trở về với ta. Ông không phải gánh vác gì nữa, ít nhất là không phải tảng đá này.”-”Nhưng có một điều, một điều gì đó mà tôi vẫn chưa rõ đó là gì. Và có một cảm giác rằng tôi cần phải biết nó.” - Socrates thổn thức.-”Vậy thì hãy cứ về buổi yến hội, nhâm nhi chút rượu rồi suy nghĩ tìm câu trả lời, hoặc ông cũng có thể hỏi Zeus cũng nên.” - Sisyphus phì cười.-”Ngài nói đúng Sisyphus. Có lẽ chút rượu sẽ giúp đầu óc tôi thông suốt hơn. Hẹn gặp ngài ở buổi yến hội nhé.” - Socrates vừa nói vừa rời đi với một vẻ vô hồn.-”Hẹn gặp lại, Socrates” - Sisyphus giơ một tay chào Socrates trong khi ông lửng thửng bước đi.
Trên đường trở về buổi yến hội, lòng Socrates cứ cồn cào không yên. Ông nhìn những tạo tác tuyệt đẹp được bày trí khắp nơi. Vẫn vẻ nguy nga đó, lộng lẫy đó, nhưng lần này Socrates chỉ ngắm, không nghĩ gì và cũng không biết phải nghĩ gì về chúng. Rồi ông buộc miệng thốt lên:-”Chỉ là phù du mà thôi!”
Sisyphus vẫn đứng bên ban công, nhìn vào màn đêm tĩnh mịch với nụ cười trên môi.-”Ta đã nghe thấy cuộc trò chuyện giữa ngươi và Socrates.” - Một giọng nói chợt vang lên sau lưng Sisyphus.-”Đúng vậy!” - Sisyphus trả lời, vẫn đứng yên không quay lưng lại - “Socrates, ông ta quả là một con người thú vị giữa cả đám phàm nhân. À mà nói vậy thì quả là cao ngạo, bởi vì tôi cũng là phàm nhân mà. Thần Zeus nhỉ?”
Thần Zeus từ từ bước ra, ánh mắt sắc lạnh, giọng nói nghiêm nghị, cất tiếng:-”Ngươi muốn gì ở Socrates?”-”Không gì cả, tôi và ông ta chỉ trò chuyện đôi chút thôi.”-”Vậy tại sao lại giao cho hắn tảng đá?”-”Tại ông ta tò mò nên là…”-”Ngưng giỡn mặt với ta đi Sisyphus!” - Thần Zeus đã mất kiên nhẫn, cất tiếng vang trời. Bên ngoài, sấm sét cũng bắt đầu nổ ra liên tục.-”Thưa thần tối cao, sao ngài lại nổi giận. Nếu tôi đã làm gì không vừa ý ngài chăng? Nếu tôi đã làm gì đó nguy hại tới Socrates thì có lẽ tôi đã không đứng đây được nữa rồi.” - Sisyphus bình tĩnh đáp.-”Tại sao ngươi lại cho Socrates biết điều đó. Ngươi muốn nguyền rủa hắn như ta đã nguyền rủa ngươi?”-”Dám hỏi, tại sao ngài lại mời Socrates tham gia buổi yến hội của những vị thần?”-”Vì hắn là kẻ khôn ngoan, có thể là khôn ngoan nhất trong đám phàm nhân nên ta muốn trưng bày cho hắn thấy.”-”Thấy gì thưa thần tối cao?”-”Tri thức!” - Zeus hạ giọng khi nói ra.-”Vậy thì có lẽ ngài không nên bảo là tôi đã nguyền rủa Socrates, bởi vì điều tôi chia sẻ với Socrates cũng là tri thức.”-”Nhưng đó là thứ tri thức đáng nguyền rủa. Lẽ ra ngươi không thể tự mình đặt nó xuống mới phải. Cách duy nhất thoát khỏi nó phải là van xin ta. Thứ tri thức của ngươi chối bỏ cả thần linh”-”Chính ngài đã ban nó cho tôi, thưa Zeus. Và giờ nó là của tôi, mãi mãi là của tôi.”-”Vậy sao ngươi không vứt tảng đá đi?”-”Vì vứt nó đi thì có khác gì van xin ngài đâu. Vẫn là để thoát khỏi nó mà thôi. Và Socrates trong sâu thẳm hẳn cũng lờ mờ cảm nhận được điều đó. Phản ứng của Socrates, đó chẳng phải là điều ngài cũng muốn xem sao? Và tôi không biết rằng việc chia sẻ tri thức này lại khiến ngài nổi giận như vậy. Nếu biết thì tôi đã không làm rồi. Tôi đâu có cái gan lớn như Prometheus.”-”Hừm… vẫn lươn lẹo như xưa, Sisyphus.” - Zeus mỉm cười đáp, bên ngoài sấm sét đã ngừng - “Qủa là ta cũng muốn biết phản ứng của kẻ khôn ngoan nhất nhân loại ra sao khi phát hiện ra thứ đó.”-”Và ngài thấy sao?”-”Vẫn còn quá sớm, Sisyphus à. Nhân loại vẫn cần phải thờ phụng bọn ta thôi.”-”Chắc chắn là vậy, vẫn cần và luôn sẽ cần. Bởi không phải ai cũng dám nhấc thứ này lên đâu nhỉ?” - Sisyphus nói, mắt liếc nhìn tảng đá.-”Chúng hẳn sẽ phát điên thôi. Đến mức có thể tự giết chính mình.” - Zeus thêm vào.-”Tệ thật, tôi không muốn Socrates phải đến mức đó đâu.”-”Đừng lo! Khi về tới buổi yến hội, chỉ cần vài ngụm rượu là cảm nhận của hắn ta về thứ đó sẽ tan biến.”-”Và ông ta sẽ quay lại phụng sự các vị thần?” - Sisyphus cười mỉm.-”Hiển nhiên là vậy. Vẫn còn quá sớm Sisyphus à. Qúa sớm để nhân loại nhận ra điều đó…”-”Điều gì? Rằng kẻ phàm nhân nào từ khi sinh ra cũng đã có sẵn trên vai mình một tảng đá rồi sao?” - Sisyphus cười lớn.Thần Zeus cũng cười. Tiếng cười của cả hai vang vọng khắp hành lang, nhưng Socrates đã không nghe thấy.
Cr: Sodom