Tại sao tôi học triết? Sau 12 năm theo đuổi ngành triết học, từ năm đầu đại học đến năm nay khi tôi sắp hoàn…
Sau 12 năm theo đuổi ngành triết học, từ năm đầu đại học đến năm nay khi tôi sắp hoàn thành luận án tiến sĩ, ít khi tôi suy ngẫm về lý do vì sao tôi lại chọn con đường học vấn này. Đó là bởi vì tôi luôn nghĩ lý do ở đây rất đơn giản: vì tôi yêu triết; vì tôi có thể đọc đi đọc lại những tác phẩm đối thoại Plato mà quên mất thời gian; vì tôi cảm thấy vô cùng sung sướng khi được trò chuyện triết học cùng bạn bè, thầy cô, đồng nghiệp, vv.
Triết học là một hoạt động trí tuệ thỏa mãn tính hiếu kỳ của tôi. Bên cạnh đó, nó cũng đã mang lại cho tôi nhiều niềm vui trong cuộc sống: nhờ học triết mà tôi mới có được công việc giảng dạy của tôi hôm nay, và từ đó xây dựng được nhiều mối quan hệ thân thiết với học trò, đồng nghiệp, và các bậc tiền bối. Đây là một số lợi ích mà triết học đã mang đến cho tôi. Nhưng tôi yêu triết không chỉ vì những lợi ích nó mang lại. Tôi yêu triết bởi vì nó thật sự có giá trị. Vậy giá trị của triết học là gì?
Trong cuốn Các vấn đề của triết học, Bertrand Russell đã đặt ra câu hỏi trên. Đến Russell mà cũng phải suy ngẫm về câu hỏi này thì ta có thể thấy nó thật sự không đơn giản. Nói cách khác, việc xác định giá trị của triết học chính là một vấn đề triết học.
Russell so sánh triết học với khoa học và chỉ ra rằng khoa học, thông qua những phát minh, đã đem lại lợi ích cho vô số người. Hơn nữa, những công trình nghiên cứu khoa học đã có tác động đến nhân loại nói chung. Ngược lại, triết học chẳng có tính lợi ích này. Có vẻ nghiên cứu triết học chỉ có thể có giá trị gì đó cho những người học triết mà thôi.
Nếu muốn hiểu rõ hơn về giá trị của triết học, Russell khuyên rằng trước hết chúng ta không nên chỉ xem chúng ta là những con người “thực dụng” luôn ham muốn thỏa mãn nhu cầu vật chất. Tất nhiên là chúng ta có những nhu yếu phẩm cho thể xác như thức ăn và nước uống, nhưng đồng thời chúng ta cũng phải cung cấp thức ăn cho tinh thần. Nhu yếu phẩm cho tinh thần cũng quan trọng bằng nhu yếu phẩm cho thể xác. Vì vậy, Russell cho rằng “giá trị của triết học chỉ tìm được ở trong những lợi ích cho tinh thần; và chỉ những ai không thờ ơ với những lợi ích này mới có thể đồng ý rằng nghiên cứu triết học đâu phải là việc phí thời giờ”.
Chúng ta là loài sinh vật tò mò. Con người ta có xu hướng tự nhiên là đặt câu hỏi về thế giới quanh mình và về vị trí của ta trong đó. Chúng ta đặt ra nhiều câu hỏi hóc búa về mọi thứ: về thế giới, sự tồn tại, về bản tính con người. Vũ trụ tạo thành từ cái gì? Bản chất của mọi tồn tại là gì? Tại sao lại có thứ gì đó thay vì không có gì? Triết học là ngành nghiên cứu về những câu hỏi như trên.
Không may thay, triết học dường như không mấy thành công trong các nỗ lực cung cấp những câu trả lời rõ ràng cho những câu hỏi của nó. Khi nhìn lại lịch sử triết học, chúng ta có thể thấy rằng chưa có một triết gia nào đưa ra một câu trả lời được cho là đúng hiển nhiên. Dường như là không có câu trả lời nào được cho là đúng một cách chắc chắn. Thế nhưng, giá trị của triết học lại được tìm kiếm trong chính tính không chắc chắn của nó.
Russell đã kết luận rằng: “Triết học là để được nghiên cứu, không phải vì bất kỳ câu trả lời xác quyết nào cho các câu hỏi của nó, bởi trên nguyên tắc chẳng có câu trả lời xác quyết nào có thể được biết là đúng, mà vì chính bản thân các câu hỏi, bởi lẽ các câu hỏi này mở rộng quan niệm của chúng ta về cái có thể, làm giàu sức tưởng tượng trí năng, giảm thiểu sự quả quyết giáo điều vốn đóng kín tâm trí trước tư biện”.
Thế nên, đừng đặt nặng việc tìm ra đáp án cho những câu hỏi triết học; hãy trân trọng quá trình cố gắng suy luận để đến gần hơn với đáp án đó.
Đây là lý do tại sao tôi học triết. Tôi học triết vì tôi muốn được nghiên cứu.
Cr: thuần chay