Hạnh phúc Lúc còn nhỏ, chắc chắn là bạn đã từng nghe một ai đó (cha mẹ, thầy cô, người lớn, v.v.) khuyên bảo…
Lúc còn nhỏ, chắc chắn là bạn đã từng nghe một ai đó (cha mẹ, thầy cô, người lớn, v.v.) khuyên bảo rằng bạn phải cố gắng học thật giỏi, thi vào trường tốt, tốt nghiệp loại giỏi, ra trường và tìm một công việc tốt, hưởng lương cao, để mai này sung sướng.
Hầu hết con người chúng ta dành rất nhiều thời gian cho công việc. Cũng dễ hiểu thôi; chúng ta phải mưu sinh. Nhưng có khi nào chúng ta suy ngẫm về những nỗ lực đó không? Hãy tự hỏi bản thân: Mình đi làm để làm gì? Để kiếm tiền, để mua đồ ăn, mua nhà, lập gia đình, v.v. Phải chăng tất cả là để chúng ta đạt được hạnh phúc?
Vậy hạnh phúc là gì?
Xin mời các bạn cùng thuần chay tham khảo câu trả lời của Aristotle.
Trong cuốn Đạo đức học Nicomachean, một trong những tác phẩm quan trọng nhất và có tầm ảnh hưởng lớn nhất của Aristotle, ông dằn vặt với câu hỏi “Chúng ta nên sống như thế nào”? Câu trả lời (một cách rút gọn) của Aristotle là: Hãy tìm hạnh phúc (eudaimonia).
Từ trong tiếng Hy Lạp eudaimonia thường được dịch sang tiếng Anh là “happiness” hay là “flourishing”. Bản thân mình thì thích bản dịch “flourishing” hơn “happinness” nhiều. Hãy nghĩ về một cây hoa. Nếu có đủ ánh sáng và được chăm bón kỹ lưỡng thì hoa sẽ nảy nở. Sự nảy nở (flourishing) đó chính là một điều đáng quý. Con người cũng có thể phát triển rực rỡ tựa như hoa. Vậy “sự nảy nở” của con người là gì? (what is human flourishing?)
Aristotle cho rằng có một thứ gọi là bản chất của con người, và con người có một chức năng (ergon). Chức năng của con người là vận dụng lý tính theo phẩm hạnh (“activity of the rational part of the soul in accordance with virtue (1097b22–1098a20)”)
Theo ông, điều khiến loài người khác biệt với tất thảy các động vật khác chính là chúng ta có thể tư duy và lý luận về những việc ta nên làm. Thế nên, hạnh phúc (eudaimonia) của con người phải liên hệ mật thiết với hoạt động trí tuệ.
Trong Đạo đức học Nicomachean, quyển 1, Aristotle lập luận như sau:
- Mọi lĩnh vực nghiên cứu và nghệ thuật, và cũng như mọi hoạt động và tham vọng, đều nhắm vào một cái được cho là tốt (Every art and every inquiry, and similarly every action and pursuit, is thought to aim at some good)
- Mục đích của y học thuật là sức khỏe, nghề đóng tàu là thuyền, chiến thuật là sự chiến thắng, kinh tế học là sự giàu sang (the end of the medical art is health, that of shipbuilding a vessel, that of strategy victory, that of economics wealth)
- Như vậy, nếu những việc làm của chúng ta nhắm đến một mục đích nào đó mà chúng ta ham muốn chỉ vì nó tốt, thì hiển nhiên nó phải là một cái tốt và là cái tốt tối thượng (If, then, there is some end of the things we do, which we desire for its own sake, clearly this must be the good and the chief good)
- Nếu chỉ có một mục đích tối thượng, nó là thứ chúng ta đang tìm kiếm (if there is only one final end, this will be what we are seeking)
- Hơn tất cả, mục đích tối thượng đó được cho là niềm hạnh phúc; vì chúng ta luôn chọn hạnh phúc đơn giản là vì nó có giá trị nội tại chứ không phải vì nó mang lại cho chúng ta những thứ khác (không phải vì giá trị công cụ) (Now such a thing happiness, above all else, is held to be; for this we choose always for self and never for the sake of something else)
- Hạnh phúc là một hoạt động tinh thần song hành cùng phẩm hạnh (happiness is an activity of soul in accordance with perfect virtue)
Tóm lại, eudaimonia (hạnh phúc) là một hoạt động trí tuệ (activity). Nó không phải là một cảm giác, không phải là niềm vui đến từ những trải nghiệm thú vị. Hạnh phúc, hiểu theo nghĩa “human flourishing” là một lối sống dựa vào sức mạnh của lý trí.
Cái Tốt tối thượng và cái đích cuối cùng mà mọi hoạt động của con người hướng tới chính là hạnh phúc. Nó còn có thể được định nghĩa là sự chiêm nghiệm liên tục về chân lý vĩnh cửu và phổ quát.
Cr: thuần chay