ĐỨC GIÁO HOÀNG PHANXICÔ MÂU THUẪN VỚI GIÁO LÝ CÔNG GIÁO VỀ CHIẾN TRANH CHÍNH NGHĨA

Tôi viết với tư cách là một tín hữu Tin Lành chính thống về mặt thần học, người đã từng bị thách thức và được nuôi dưỡng bởi tư tưởng và các tác phẩm của cả Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II và người kế nhiệm của ngài, Đức Giáo Hoàng Biển Đức XVI. Thách thức và nuôi dưỡng, quả thực, và chắc chắn cũng được chiều chuộng. Cả hai vị đều phản ánh sự quản lý trung thành với truyền thống đạo đức Kitô giáo, cẩn thận để không bao giờ khuyến khích các phạm trù tư tưởng có thể dẫn các tín hữu đi lạc khỏi giáo huấn đã được thiết lập của Giáo Hội Công Giáo. Người ta chỉ ước rằng người kế nhiệm của Đức Giáo Hoàng Biển Đức cũng có khuynh hướng như vậy.

Gần đây hơn, chúng ta chứng kiến những vấn đề nghiêm trọng nảy sinh trực tiếp từ khuôn khổ đạo đức của Đức Giáo Hoàng Phanxicô. Một ví dụ như vậy là tài liệu Fiducia Supplicans, được Đức Giáo Hoàng Phanxicô ban hành và phê duyệt vào giữa tháng 12, đưa ra “phép lành mục vụ” cho các cặp đồng tính. Qua đó, Đức Giáo Hoàng đã khuyến khích suy nghĩ về một vấn đề đạo đức quan trọng mang tính then chốt khiến ngài - và những người cảm thông - đứng ngoài truyền thống Kitô giáo lịch sử. Không ngạc nhiên khi tranh cãi và bối rối đã lan rộng trên toàn thế giới kể từ khi Fiducia Supplicans được công bố.

Sau đó, trong những ngày gần đây, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã đưa ra những nhận xét công khai rằng Ukraine, vì đối mặt với khả năng thất bại trong cuộc chiến với Nga, nên có can đảm đàm phán để có hòa bình và chấm dứt chiến tranh. Những nhận xét này là một phần của cuộc phỏng vấn với hệ thống phát thanh Thụy Sĩ RTS (Radio Télévision Suisse) vào tháng 2, một bản ghi trước của cuộc phỏng vấn này đã được Reuters cung cấp vào ngày 9 tháng 3. Đức Giáo Hoàng kêu gọi cả hai bên đang giao tranh ở Ukraine “đừng xấu hổ khi đàm phán trước khi mọi thứ trở nên tồi tệ hơn”. “Đàm phán không bao giờ là đầu hàng,” ngài tuyên bố. “Đàm phán đòi hỏi sự can đảm,” Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhấn mạnh, bởi vì “chiến tranh là điên rồ; nó là sự điên rồ.”

Thực vậy, hãy nói điều đó với người Nga, với Vladimir Putin, và với các thế lực độc tài, những kẻ thông qua sự xâm lược đồi bại, đã xâm lược một quốc gia láng giềng một cách bất công và phạm những tội ác tày trời. Ukraine là một quốc gia độc lập, được công nhận trên trường quốc tế với hiến pháp riêng (từ năm 1996). Hơn nữa, đó là một quốc gia được đảm bảo an ninh vào năm 1994 thông qua Bản ghi nhớ Budapest - một thỏa thuận được Ukraine, Anh, Hoa Kỳ và, vâng, Liên bang Nga ký kết - với sự ủng hộ và lời hứa an ninh từ Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Nhưng với những vi phạm liên tục trong hơn một thập kỷ của một trong bốn bên ký kết, Nga, chúng ta vẫn đang chờ đợi “hành động tức thời của Hội đồng Bảo an LHQ.” Quả thực, cuộc chiến mà Putin phát động là hoàn toàn điên rồ.

Đức Giáo Hoàng cũng được hỏi về cuộc chiến giữa Israel và Hamas trong cuộc phỏng vấn. Câu trả lời của Đức Thánh Cha đơn giản là đổ lỗi cho cả hai bên, không có sự phân biệt. “Chiến tranh được tạo ra bởi hai bên, không phải một phía. Những kẻ vô trách nhiệm là hai bên này, những kẻ gây ra chiến tranh.” Hoàn toàn vắng bóng trong nhận xét của Đức Thánh Cha là bất kỳ sự phân biệt đạo đức nào giữa những nỗi kinh hoàng do Hamas giải phóng và quyền tự vệ của Israel trước sự man rợ như vậy.

Áp dụng cho Ukraine, Đức Thánh Cha Phanxicô khẳng định, “Từ ‘đàm phán’ là một từ can đảm.” Theo hướng đó, “Khi bạn thấy mình bị đánh bại, mọi thứ không suôn sẻ, cần phải có can đảm để đàm phán... Đàm phán đúng lúc; tìm kiếm một quốc gia nào đó có thể làm trung gian. Ví dụ, ngày nay trong cuộc chiến ở Ukraine, có nhiều người muốn làm trung gian. Thổ Nhĩ Kỳ đã tự đề xuất cho điều này.” Tất nhiên, đây cũng chính là vị Giáo Hoàng hai năm trước đã nói rằng NATO, với sự mở rộng về phía đông, đang “sủa” ở cửa Nga.

Chúng ta có thể tạm gác sang một bên gợi ý của Đức Thánh Cha Phanxicô rằng Thổ Nhĩ Kỳ là một bên trung gian đáng tin cậy và xem xét tính cách đạo đức của những tuyên bố của Đức Thánh Cha. Trong khi Tòa Thánh truyền thống duy trì một lập trường trung lập ngoại giao, sẽ là khôn ngoan, từ quan điểm của Kitô giáo, để điều chỉnh những xác tín của chúng ta - và của Đức Giáo Hoàng hiện tại - với hai quan điểm. Một trong số đó là chứng từ của truyền thống đạo đức Công Giáo rộng lớn hơn, trong đó sự khôn ngoan của lập luận đạo đức chiến tranh chính nghĩa đã được nuôi dưỡng. Bản tóm tắt ngắn gọn nhưng hữu ích của Thánh Tôma Aquinô về việc liệu chiến tranh có bao giờ được cho phép không (Summa Theologica II-II Q. 40) vẫn là một điểm khởi đầu cho hầu hết các suy nghĩ nghiêm túc về chiến tranh chính nghĩa. Kết luận của Thánh Tôma Aquinô cần được nhắc lại: đôi khi - trong những dịp buồn - được phép tham dự chiến tranh.

Quan điểm thứ hai khuyên nhủ chúng ta được tìm thấy trong Sách Giáo Lý của Giáo Hội Công Giáo. Dưới tiêu đề “Tránh Chiến Tranh”, Sách Giáo Lý nêu rõ: “miễn là nguy cơ chiến tranh vẫn tồn tại và không có thẩm quyền quốc tế với đủ năng lực và quyền lực cần thiết, các chính phủ không thể bị từ chối quyền tự vệ hợp pháp” (số 2307). Dưới tiêu đề “Bảo Vệ Hòa Bình”, Sách Giáo Lý định tính bản chất của hòa bình đang được tìm kiếm hoặc đàm phán. “Hòa bình không chỉ đơn thuần là không có chiến tranh, và nó không chỉ giới hạn trong việc duy trì cân bằng quyền lực giữa các đối thủ.” Trái với tư tưởng của Đức Thánh Cha Phanxicô, hòa bình không chỉ đơn thuần là sự vắng mặt hoặc chấm dứt chiến tranh; có một nền hòa bình bất công (như Mafia, các tập đoàn ma túy và khủng bố nhắc nhở chúng ta). Do đó, “đàm phán” không phải lúc nào cũng là việc làm đạo đức. “Hòa bình là công trình của công lý,” theo ngôn ngữ của Sách Giáo Lý (số 2304); do đó, đàm phán hướng tới một nền hòa bình bất công là đầu hàng trước cái ác và mời gọi thêm tai họa. Chắc chắn, Thế Chiến Thứ Hai đã dạy chúng ta những bài học vô giá về sự nhu nhược và sự thất bại trong việc ngăn chặn và chống lại cái ác về mặt xã hội chính trị.

Cần lưu ý rằng phản ứng của các nhà lãnh đạo châu Âu trước những nhận xét của Đức Giáo Hoàng là tức thời và mạnh mẽ. Ngoại trưởng Ukraine Dmytro Kuleba tuyên bố một ngày sau khi những nhận xét của Đức Giáo Hoàng được công bố, “Cờ của chúng tôi là màu vàng và xanh. Đây là lá cờ mà chúng tôi sống, chết và chiến thắng. Chúng tôi sẽ không bao giờ giương bất kỳ lá cờ nào khác.” Đồng thời, ông Kuleba thách thức Đức Giáo Hoàng đến thăm Ukraine và chứng kiến bi kịch hiện tại của đất nước, để “ủng hộ hơn một triệu tín hữu Công Giáo Ukraine, hơn năm triệu tín hữu Công Giáo Hy Lạp, tất cả các Kitô hữu và tất cả người dân Ukraine.”

Radoslaw Sikorski, Ngoại trưởng Ba Lan, đã chỉ ra điều hiển nhiên: “Để cân bằng, tại sao không khuyến khích Putin can đảm rút quân khỏi Ukraine.” Điều này tự nhiên sẽ dẫn đến “[h]òa bình sẽ lập tức xảy ra mà không cần đàm phán.” Và Edgars Rinkēvičs, Tổng thống Latvia, đã diễn đạt vấn đề một cách súc tích, như người ta có thể mong đợi từ một công dân của một quốc gia từ lâu bị chế độ đế quốc Nga bóp nghẹt: “Người ta không được đầu hàng trước cái ác, người ta phải chiến đấu với nó và đánh bại nó, để cái ác phải giương cờ trắng và đầu hàng.”

Cuối cùng, các giả định cơ bản của Đức Giáo Hoàng về chiến tranh và hòa bình - rằng “chiến tranh được tạo ra bởi hai bên, không phải một bên” và rằng ngay cả một nền hòa bình bất công cũng tốt hơn chiến tranh - đi ngược lại với lý luận đạo đức chiến tranh chính nghĩa và sự khôn ngoan của Kitô giáo, chưa kể đến công lý cơ bản. Chắc chắn, câu trả lời của Ngoại trưởng Ukraine cho Đức Thánh Cha Phanxicô là phù hợp: “Kẻ mạnh nhất là kẻ, trong cuộc chiến giữa thiện và ác, đứng về phía thiện thay vì cố gắng đặt chúng ngang hàng và gọi đó là ‘đàm phán’.”

Điều còn phải chờ xem là liệu các quốc gia phương

Tây, với Hoa Kỳ đi đầu, có đủ khả năng đứng về phía thiện và ngăn chặn cái ác hay không. Tình trạng hỗn loạn toàn cầu hiện nay đòi hỏi chúng ta phải quyết định.

Nguồn: https://providencemag.com/2024/04/war-peace-and-papal-impudence/

J. Daryl Charles, một biên tập viên cộng tác của tạp chí Providence, là tác giả của cuốn Cuộc Xâm Lược của Nga vào Ukraine và Đạo Đức Chiến Tranh, đồng tác giả của Truyền Thống Chiến Tranh Chính Nghĩa: Một Giới Thiệu, và đồng biên tập của Nước Mỹ và Truyền Thống Chiến Tranh Chính Nghĩa: Lịch Sử các Cuộc Xung Đột của Hoa Kỳ. Ông có thể được liên hệ tại địa chỉ dcharles@jjifellows.org.