PHẨM GIÁ CON NGƯỜI DANG DỞ: SUY NGẪM VỀ DIGNITAS INFINITA DƯỚI LĂNG KÍNH CÔNG GIÁO

Nhịp sống hối hả của giáo xứ thường khiến chúng ta ít có thời gian để nghiên cứu các văn bản của Vatican. Tuy nhiên, vào Thứ Bảy vừa qua, giữa lúc lắng dịu của cơn bão cuối tuần (giữa giờ xưng tội sáng, viết bài giảng và Thánh lễ chiều), tôi đã dành thời gian đọc tuyên ngôn mới được công bố, Dignitas Infinita, từ Bộ Giáo Lý Đức Tin.

Điều đầu tiên thu hút sự chú ý của tôi là danh sách những bản sửa đổi được đề cập trong phần “Giới thiệu” ban đầu của tài liệu. Hành trình của nó bắt đầu cách đây 5 năm tại Thánh Bộ Giáo Lý Đức Tin. Việc chỉnh sửa nhiều lần là cần thiết “để đáp ứng yêu cầu cụ thể của Đức Thánh Cha: ngài đặc biệt kêu gọi chú ý nhiều hơn đến những vi phạm nghiêm trọng phẩm giá con người trong thời đại chúng ta, đặc biệt là liên quan đến Thông điệp Fratelli Tutti.” (Giới thiệu, đoạn 4). “Một quá trình trưởng thành đáng kể” nghe có vẻ như là cách nói giảm nhẹ cho những tranh luận gay gắt sau cánh cửa đóng kín trong quá trình biên tập.

Điểm đáng chú ý thứ hai là việc sử dụng Kinh Thánh hạn chế. Sáng Thế ký 1.26-27 mở đầu danh sách các câu Kinh Thánh, có thể dự đoán được, trong phần thứ mười một của tài liệu chính, tiếp theo là chín tham chiếu Cựu Ước khác được coi là cung cấp “Góc nhìn Kinh Thánh”. Nhiều ví dụ về Chúa Giêsu “khẳng định giá trị và phẩm giá của tất cả những người mang hình ảnh Thiên Chúa, bất kể địa vị xã hội và hoàn cảnh bên ngoài” xuất hiện trong phần 12. Sáng Thế ký 1.26 xuất hiện một lần nữa trong phần 18, để củng cố niềm tin rằng Đấng Tạo Hóa đã “in dấu ấn không thể xóa nhòa hình ảnh của Ngài lên mỗi người.” Lời kêu gọi chúng ta trưởng thành dưới tác động của Chúa Thánh Thần để phản ánh vinh quang của Cha trong hình ảnh đó và chia sẻ sự sống đời đời được củng cố bởi bốn tham chiếu Kinh Thánh khác. (đoạn 21). Và Sáng Thế ký 1.26 là nền tảng cho sự phân biệt của Giáo Phụ giữa “hình ảnh” và “sự giống” với Thiên Chúa của nhân loại (đoạn 22). Gl 5.1 được trích dẫn (cùng với Rô-ma 8.19ff) để hỗ trợ lời

kêu gọi của Kitô hữu nhằm giải phóng tất cả mọi người. Tuy nhiên, người ta có thể mong đợi Ga-lat 3.26-8 được đưa vào xem xét khi thảo luận về các vấn đề giới tính, vì cách Thánh Phaolô tương đối hóa những khác biệt về giới tính: “không phân biệt nam hay nữ ... nhưng tất cả đều là một trong Chúa Giêsu Kitô.” Việc Thánh Phaolô có thể kinh hoàng trước những kết luận có thể rút ra từ tuyên bố đó không liên quan gì đến ở đây.

Bản chất của tài liệu Vatican phần lớn là tự tham chiếu, trích dẫn hàng chục bài phát biểu của các Giáo Hoàng và các tài liệu của Vatican thời hiện đại trong các chú thích, cùng với Boethius, Cicero, Aquinas, một số Giáo Phụ, Giovanni Pico della Mirandola, một số lượng nhỏ các nhà thần học vĩ đại trong hai thế kỷ qua (Newman, Rosmini, Maritain, Rahner, von Balathasar…) và một người Do Thái, E. Levinas. Không một quan điểm thế tục đương đại nào được đề cập (trái ngược với các văn bản của chính Đức Thánh Cha Phanxicô), cũng như không có triết gia, nhà tâm lý học hay nhà khoa học nào khác vật lộn với sự phức tạp của các vấn đề đạo đức cực kỳ quan trọng đang được xem xét. Thật khó để hiểu làm thế nào một công trình thần học sáng tạo có thể được xây dựng trên cơ sở Kinh Thánh ít ỏi như vậy và với quá ít nỗ lực để tham gia vào tư tưởng đương đại.

Thay vào đó, “Tuyên Ngôn Quốc tế Nhân Quyền” của Liên Hợp Quốc, tròn 75 năm vào tháng 12 năm ngoái, được tôn vinh như Tiêu chuẩn Vàng thế tục để suy tư về phẩm giá con người (#23) vì nó đề cao “phẩm giá bản thể luận và giá trị độc nhất vô nhị của mỗi người nam và người nữ trên thế giới” (#2) - hoặc có lẽ đây là cách nhìn cần bác bỏ trong việc chống lại những nỗ lực đương thời nhằm ràng buộc “phẩm giá con người” với quyền tự chủ hoặc ý thức của cá nhân, bắt nguồn từ thời điểm trước “sự gia tăng những tuyên bố về các quyền mới được đề xuất bởi lý thuyết giới “ (#59; cf. #56).

Sự khác biệt giữa phẩm giá luân lý, xã hội, hiện sinh và bản thể luận (#7) đương nhiên là một điều hữu ích. Con người có thể tự hạ thấp phẩm giá của mình bằng cách phớt lờ những đòi hỏi của lương tâm. Nghèo đói và áp bức có thể đè bẹp con người. Bệnh tật hoặc hoàn cảnh cá nhân có thể khiến cuộc sống của con người trở nên “không xứng đáng” - ấy thế mà cuộc sống vẫn nên được đón nhận như một món quà không thể thoái thác. Và chính cái nhìn sâu sắc về “phẩm giá bản thể luận” không thể thoái thác, điều này thúc đẩy chúng ta chiến đấu để bảo vệ tất cả các cấp độ phẩm giá khác cho con người ở khắp mọi nơi: “Việc Bảo vệ phẩm giá con người dựa trên những đòi hỏi cấu thành của tự nhiên nhân bản, vốn không tùy thuộc vào sự tùy tiện của cá nhân hay sự công nhận của xã hội. Nếu không có một cơ sở khách quan như vậy, khái niệm về phẩm giá trên thực tế (de facto) sẽ tùy thuộc nhiều vào các hình thức độc đoán và quyền lợi nhất thời khác nhau. “ (#25) Chính xác! Tài liệu này có một số điều rất quan trọng cần nói về cách thức cuộc sống chung của chúng ta cần được tổ chức để cho phép anh chị em của chúng ta phát triển và về những thay đổi xã hội mà việc bảo vệ phẩm giá đòi hỏi. Đây là một hành trình không bao giờ kết thúc: “Tự do thực sự và lịch sử luôn cần được ‘giải phóng’. “ (#31) Xã hội, giống như Giáo Hội, cần được Semper Reformanda (Cải cách luôn mãi).

Văn bản đặc biệt nhiệt thành (như chúng ta mong đợi với sự tham gia của Đức Thánh Cha Phanxicô) trong việc tố cáo tình trạng nghèo đói gia tăng (và các hình thức nghèo đói mới do sự kết hợp của toàn cầu hóa và sự chênh lệch ngày càng lớn trong xã hội). (##36-7) Tương tự như vậy, sự nhấn mạnh của Đức Thánh Cha Phanxicô rằng chiến tranh luôn là “một thất bại của nhân loại” và luôn đi ngược lại logic đức tin được lặp lại một cách mạnh mẽ. (##38-9) Bằng hình thức tóm tắt ít nhiều, Dignitas Infinita tiếp tục nói những điều quan trọng về “nỗi vất vả của người di cư”, nạn buôn người, lạm dụng tình dục và bạo lực đối với phụ nữ (bao gồm cả phá thai có chọn lọc - hay ‘giết thai nhi gái’).

Những lời lẽ nghiêm khắc nối tiếp về việc phá thai được thực hiện (trích dẫn tuyên bố của Gioan Phaolô II trong Thông điệp Evangelium Vitae rằng đây là “việc giết người trực tiếp ... đối với một người ở giai đoạn đầu của sự tồn tại của mình”), mang thai hộ, trợ tử, tự tử được bác sĩ hỗ trợ. Ngoài ra văn kiện cũng phê bình việc gạt người khuyết tật ra bên lề – những người có nguy cơ trở thành nạn nhân của “nền văn hóa vứt bỏ” của chúng ta và họ “đặt ra những câu hỏi phổ quát về ý nghĩa của việc trở thành một con người”. (#53)

Cuối cùng, văn bản đề cập đến ‘Lý thuyết giới’ và ‘Thay đổi giới tính’. Thật đáng tiếc khi các tác giả không thể trực tiếp lên án bạo lực và phân biệt đối xử chống lại người đồng tính ngay cả khi có hành động chính thức lên án. (#55) Hơn nữa, người ta có thể lập luận rằng lý thuyết giới, thay vì dự tính “một xã hội không có sự khác biệt về giới tính”, lại hình dung ra toàn bộ sự đa dạng về khác biệt giới tính (tuy nhiên có thể có vấn đề). Trong mọi trường hợp, có lẽ không phải lý thuyết giới hay chuyển giới đe dọa “nền tảng nhân học của gia đình” nhiều bằng tỷ lệ sinh giảm trên toàn thế giới phát triển, kết hợp với văn hóa tiêu dùng mang tính cá nhân của chúng ta, trong đó mọi người được mong đợi “tạo ra” chính họ. Tất nhiên, sẽ không có gì ngạc nhiên nếu có một số vòng lặp phản hồi xảy ra, với những người trẻ tuổi không chắc chắn về vai trò giới trong một thế giới mà họ liên tục bị truyền thông và quảng cáo thúc giục “trở thành người họ muốn”, nhưng sự khăng khăng một cách máy móc về một cách hiểu phân đôi về giới tính dường như cũng không đáp ứng được nhu cầu này.

Khi chúng ta ở Vương quốc Anh tiếp thu Báo cáo Cass về Phòng khám Tavistock và Dịch vụ Bản dạng giới của NHS, và khi ngày càng có nhiều bậc cha mẹ đấu tranh để hỗ trợ con cái của họ gặp chứng khó chịu giới tính, rõ ràng là vẫn có nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời. Hãy hy vọng rằng Vatican sẽ lắng nghe câu hỏi (và kinh nghiệm) của mọi người, các nhà tâm lý học và những phát hiện của nghiên cứu khoa học và khoa học xã hội trước khi đưa ra bất kỳ câu trả lời chắc chắn nào nữa.

Vi phạm nghiêm trọng cuối cùng về “phẩm giá con người” mà Dignitas Infinita đề cập đến là “Bạo lực Kỹ thuật số”. Tuy nhiên, thật kỳ lạ là tài liệu này không đề cập đến sự lan truyền của “tin tức giả mạo”, “sự thật thay thế” và khả năng bóp méo nhận thức về mọi thứ của Trí tuệ Nhân tạo (AI) thế hệ mới, tước đi nền tảng bám víu vào thực tế và khiến các cá nhân, nhóm người chống lại nhau. Có lẽ phần này được viết trước khi Chatbot GPT ra đời.

Chỉ riêng sự làm nhiễu loạn trầm trọng môi trường truyền thông xã hội này đã đủ để đòi hỏi một văn kiện huấn giáo quan trọng nhằm khai thác các vấn đề đạo đức này. Nhưng 12.000 từ ngữ này không phải là như vậy. Dignitas Infinita mang tính thông báo nội bộ nhiều hơn là Tổng luận Thần học (Summa Theologica). Ngôn ngữ sử dụng của tài liệu phù hợp với việc nội bộ Giáo hội tiếp nhận hơn là hướng ra bên ngoài (mặc dù trích dẫn chọn lọc chắc chắn sẽ được sử dụng cho các mục đích khác nhau), mặc dù khi nói đến các vấn đề nhạy cảm xoay quanh quyền sinh sản, an tử nhân đạo và giới tính, thật không may, công chúng sẽ không mấy chú ý đến Huấn quyền.

Vậy tài liệu này là gì? Có lẽ là sự kiềm chế bản thảo đầu tiên đầy sôi nổi của Bộ Giáo Lý Đức Tin? Một sự khẳng định về những ưu tiên của Đức Giáo Hoàng Phanxicô trước phiên họp thứ hai của Thượng Hội đồng Giám mục (và trước các cuộc bầu cử sắp tới ở Hoa Kỳ và trên toàn thế giới)? Hay là sự tập hợp di sản đạo đức của Ngài để chuẩn bị cho mật nghị hồng y kế tiếp? Có lẽ tất cả những điều này đều đúng. Chúng ta hãy hy vọng rằng đây cũng là lời mời gọi đối thoại - theo tinh thần Thượng Hội đồng, tập trung lắng nghe hơn là lên tiếng, cùng nhau tìm kiếm sự khôn ngoan, bước đi trên con đường Emmaus qua một vùng đất dường như thường xuyên thiếu vắng những bản đồ đạo đức.

Nguồn: https://www.indcatholicnews.com/news/49556

Tác giả: Linh mục Chính xứ Rob Esdaile

Giáo xứ Woking và Knaphill, Giáo phận Arundel & Brighton