ĐỨC MẾN TRONG ĐỜI SỐNG THÁNH HIẾN - Phần 8 (phần cuối)

Nguyễn Trọng Viễn, OP. · 1 tháng 4 năm 2025 · Trọng Viễn

Điều người ta thống nhất được với nhau, đó là mọi người đều khao khát hạnh phúc và đều cố gắng tìm cho mình một đời sống hạnh phúc. Nhưng “hạnh phúc là gì”, đó lại là điều người ta không dễ dàng đồng ý nhất với nhau. Hạnh phúc là một điều không dễ định nghĩa. Có bao nhiêu quan niệm về con người khác nhau thì cũng có bấy nhiêu những định nghĩa khác nhau về hạnh phúc. Đó là chưa kể đến những khao khát thực tế của mỗi người, trong hoàn cảnh riêng của mỗi con người. Có lẽ một trong những nguyên nhân gây nên bất hạnh cho con người, đó là vì người ta đã có một quan niệm “sai lầm” về hạnh phúc, cách minh bạch hay mập mờ, trong lý thuyết hoặc trong thực tế. Chẳng hạn có người nghĩ : hạnh phúc là sự vắng mặt của đau khổ. Điều đó có vẻ dễ hiểu; nhưng đó lại là một cách nhìn không mang lại ý nghĩa tích cực cho cuộc sống; vì mấy khi cuộc sống con người vắng mặt đau khổ ? Cũng có nhiều “phương sách” giúp tìm hạnh phúc bằng một vài kỹ thuật sống… nhưng hạnh phúc là mục đích chính yếu của đời sống con người thì có lẽ chẳng phải do một chút khôn khéo của kỹ thuật sống mà có được…

Lm. Giuse Nguyễn Trọng Viễn, OP

8. Lòng mến, nguồn Hạnh phúc

8a. Tìm hạnh phúc trong lòng mến

* Hạnh phúc, khó mà dễ

Thật ra, hạnh phúc khó mà lại dễ, dễ nhưng mà khó. “Khó mà dễ”, thực sự cũng là một tính chất chung của vận mạng con người. Cái dễ một cách khách quan nhưng lại khó một cách chủ quan; cái khó không phải là do một tình trạng bất lực căn bản, nhưng là do một thái độ sai lầm nào đó của chính con người, mà con người lại không dễ thay đổi thái đô…

* Hạnh phúc khác với sung sướng

Người ta rất dễ lầm lạc giữa hạnh phúc và Sung sướng. Chúng ta thử xác định một vài tính chất khác biệt của hai khái niệm này :

+ Sung sướng “đo đếm” được, hạnh phúc không “đo đếm” được.

Ta có thể dễ dàng khẳng định người này sung sướng hơn người kia khi nhìn vào nếp sống bên ngoài của họ : người có nhà ở tiện nghi thì sướng hơn người vô gia cư, hoặc ở trong nhưng khu ổ chuột; người thường được ăn nhà hàng thì sướng hơn người phải chạy gạo từng bữa..Nhưng nhìn từ bên ngoài như thế, ta khó có thể biết được người này có hạnh phúc hay không, hạnh phúc nhiều hay ít, có hạnh phúc bằng người kia không…Sung sướng là điều ta đo đếm được; còn hạnh phúc lại là điều không thể đo đếm được.

Sung sướng giống như một bông hoa để cho người khác có thể xem thấy; hạnh phúc giống như một hạt giống âm thầm. Bông hoa thì khoe sắc cho người khác thấy; còn hạnh phúc thì ôm lấy sự sống trong bản thân. Bông hoa thì được đánh giá đẹp hay không đẹp; nhưng hạt giống lại tự nó ấp ủ sức sống trong chính nó.

Cái đo đếm được thì nó lù lù trước mặt khiến cho nhiều người bị cuốn hút vào cuộc tranh đua, còn cái không đo đếm được thì lại bàng bạc mơ hồ…Đó lại là chính cạm bẫy của cuộc đời con người. Biết bao người rơi vào cạm bẫy và đánh mất hạnh phúc chỉ vì lao vào cuộc tìm kiếm sung sướng bằng bất cứ giá nào! Biết bao người rơi vào cạm bẫy vì không biết hái lấy hạnh phúc trong tầm tay, mà lại mải mê đi tìm ở đâu khác! Biết bao người đánh mất trọn vẹn một cuộc đời được Chúa sáng tạo nên để sống hạnh phúc, chỉ vì không chịu chấp nhận hạnh phúc của yêu thương!

+ Sung sướng là do so sánh với người khác, hạnh phúc lại là khám phá ý nghĩa cuộc đời mình,.

Đứa học trò thường chỉ vui khi so sánh điểm của mình với bạn bè xung quanh để vui hay buồn. Người ta cũng luôn cảm thấy mình sung sướng hay khổ sở khi so sánh đời mình với những người chung quanh. Cái đo đếm được (sung sướng) thì cũng so sánh được; và chính bài toán so sánh làm cho cái được đo đếm ấy trở thành nhiều hay ít, tốt hay xấu…Đó là thế giới của khổ sở và sung sướng.

Một bàn ăn đơn sơ nhưng đầy ắp tiếng cười của trẻ thơ, bầu khí hạnh phúc ấy “thách thức”cả thế giới xa hoa xung quanh; hai anh chị cười rúc rích trên chiếc xe đạp, bất chấp những người xung quanh đang vi vút với những chiếc xe tay ga sang trọng…Đây lại là thế giới đầy ắp hạnh phúc. Cái đáp số của hạnh phúc không phải là kết quả của bài toán so sánh, nhưng là kết quả của tình yêu sâu sắc hay hời hợt.

+ Sung sướng mang lại cảm giác thoả mãn; hạnh phúc mang lại cảm nhận sung mãn

Sung sướng làm thỏa mãn khát vọng hưởng thụ sự vật; hạnh phúc hình thành nên một ý nghĩa sung mãn cho bản thân. Khi ta được đi ăn một bữa tiệc ngon, ta sung sướng thưởng thức các món ăn. Nhưng càng thỏa mãn nhiều thì càng để lại mệt mỏi nhiều và yếu nhược sức sống. Khi ta tổ chức một bữa tiệc mừng con ta thi đậu; ta chẳng ăn được bao nhiêu, ta bận tâm lo chuyện này chuyện khác…Nhưng bù lại, ta cảm thấy sung mãn trong tâm hồn và có thể dậy sớm sáng hôm sau, để lo bữa ăn sáng cho đứa con thân yêu của mình.

Chìều hướng của sung sướng và chiều hướng của hạnh phúc hoàn toàn khác nhau : sung sướng thì hướng tới sự “tiêu thụ” trực tiếp giữa ta và sản phẩm. Hạnh phúc thì lại giúp ta quay về với ý nghĩa chân chính của bản thân, rồi thôi thúc ta cống hiến bản thân mình cho người khác. Người làm cha/ mẹ sống niềm hạnh phúc được làm cha/ mẹ, và ý nghĩa ấy thôi thúc cha mẹ cống híến hơn nữa cho con cái. Cảm nhận thỏa mãn trong sung sướng dễ đưa đến thái độ thích hưởng thụ và dễ gắn liền với ích kỷ. Hạnh phúc thì cung cấp ý nghĩa cho bản thân và gia tăng năng lực cho cuộc sống.

Lý do sâu xa là vì sung sướng gắn liền với sự vật. Sự vật là tất cả những gì không phải là một ngôi vị, tức là không phải một ai khác, nhưng chỉ là cái gì : một căn nhà, một tư tưởng, một hào quang danh vọng, một học vị hay một tài năng. Tìm sự vật, đólà qui chế sống của con vật. Con vật tiêu thụ sản phẩm; và khi tiêu thụ hết sản phẩm trong sự sung sướng, con vật phải tiếp tục tìm sản phẩm khác để hưởng thụ. Con người sung sướng cũng tiêu thụ sản phẩm như thế và không còn lại điều gì cho bản thân như một ngôi vị có giá trị sống, chỉ còn là một cảm giác trống vắng, cô đơn. Sung sướng không làm cho bản thân con người sung mãn thêm.

Hạnh phúc gắn liền với tương quan ngôi vị (đón nhận chính “cái tôi” của nhau, chứ không phải chỉ đón nhận người khác như một tài năng, sắc đẹp ..) nó là qui chế sống của con người, là sống nhu cầu lớn nhất của con người. Hạnh phúc đi theo chiều hướng tìm lại bản thân mình, và khám phá khát vọng thâm sâu, khát vọng đích thực,chân chính của bản thân , đó không là gì hơn khát vọng yêu thương. Nói cho cùng, hạnh phúc chỉ có trong yêu thương, vì yêu thương là bản chất sâu xa nhất của con người. Hạnh phúc là cảm nhận được ý nghĩa của yêu thương và thôi thúc dâng tặng trong yêu thương. Hạnh phúc là hoa trái của yêu thương và chỉ trong yêu thương người ta mới tìm thấy hạnh phúc đich thực. Nhưng yêu thương chân chính chỉ có thể là yêu thương theo tinh thần của đức Kitô, mà lý tưởng không là gì khác hơn “hy sinh mạng sống vì bạn hữu”. Hạnh phúc làm nên cảm nhận sung mãn thôi thúc ta đi trên nẻo đường ấy.

+ Sung sướng chỉ tốt khi nó được bao bọc trong hạnh phúc

Trong qui chế sống của con người, sự vật chỉ là phương tiện để giúp con người gặp nhau và hịệp thông với nhau. Sự vật là nhịp cầu để con người đến với nhau, sự vật là phương tiện con người dùng để chính bản thân con người đến được với ai khác trong ỵêu thương. Khi người ta đi tìm sự vật để tiêu thụ sự vật như một sản phẩm, người ta sung sướng; ngược lại, khi người ta dùng sự vật để diễn tả lòng yêu thương của mình đến ai khác, người ta gặp gỡ người khác và khi đó người ta mới đạt tới được hạnh phúc.

Chính vì không sắp xếp được thứ bậc giá trị giữa hạnh phúc và sung sướng, nhiều người tưởng rằng khi có thêm điều kiện để sung sướng, thì ta cũng đương nhiên cóthêm hạnh phúc. Rồi khi đạt được một lối sống sung sướng hơn, người ta lại thường đánh mất hạnh phúc.

Đúng ra sung sướng chỉ có thể làm gia tăng hạnh phúc khi con người biết hưởng dùng trong tình yêu và để diễn tả tình yêu. Chẳng hạn: người đi mua dâm thì chỉ tìm được sự sung sướng; nhưng chỉ trong tính yêu vợ chồng, chuyện chăn gối đồng thời mang lại cả khoái cảm sung sướng lẫn hạnh phúc. Bởi vì mua dâm là mua thân xác người khác như một sự vật; không phải là sự gặp gỡ người yêu bằng trọn vẹn bản thân của mình.

Tuy vậy, cũng phải luôn nhớ rằng sung sướng là một cạm bẫy rất dễ làm tha hóa con người. Người nào quá chú trọng tìm sung sướng thường là người ít có khả năng nếm cảm hạnh phúc.

* Khám phá hạnh phúc trong tình yêu

Hạnh phúc chỉ có được khi người ta tìm về với ý nghĩa chân chính của bản thân mình; sống trọn ý nghĩa chân chính ấy, và từ ý nghĩa ấy, con người biết cho đi chính bản thân mình. Đó không là gì khác hơn nẻo đường của tình yêu. Hạnh phúc là khát vọng sâu xa và bao quát nhất của con người, khát vọng ấy cũng không thể được thoả mãn ở đâu khác hơn nơi chính động lực căn bản, ý nghĩa căn bản của đời sống con người, tức là tình yêu.

Hạnh phúc trần gian không là gì khác hơn những giây phút loé sáng của tình yêu chân chính; đó là lúc, con người nhận ra bản thân mình thực sự là mình nhờ thành thật hiến dâng. Sung sướng được gia tăng khi sự hưởng thụ sự vật được gia tăng, hoặc khi tỷ lệ chênh lệnh sự sung sướng của mình được vượt trội so sánh với sự sung sướng của những người chung quanh. Trong khi đó, mức độ hạnh phúc lại tùy thuộc và “độ sâu” của ý nghĩa mà người ta khám phá ra được. càng khám phá ra ý nghĩa sâu xa hơn của cuộc đời, những ý nghĩa gắn liền sâu xa hơn với vận mệnh đời người. Người nào càng “khám phá” ra ý nghĩa sâu xa hơn của đời người thì càng có cơ may khám phá niềm hạnh phúc sâu xa hơn; ý nghĩa đó được thực hiện thể hiện trọn vẹn khi mà người ta khám phá ra được ý nghĩa của trọn vẹn cuộc đời, nghĩa là ý nghĩa duy nhất của vận mạng đời người thì người ấy càng có nhiều cơ may tìm thấy hạnh phúc thật cho cuộc đời của mình. “Khám phá” ở đây dĩ nhiên không phải là một sự minh bạch của lý trí, nhưng là một lòng can đảm dám chấp nhận hy sinh vì tình yêu. Trong tình yêu, con người có khả năng khám phá ý nghĩa duy nhất của trọn vẹn cuộc đời, và trong tình yêu, người ta có thể tìm được hạnh phúc trọn vẹn của cuộc đời.

*** Thật ra, trong cuộc sống trần gian, niềm hạnh phúc trong tinh thần Kitô giáo, niềm hạnh phúc trong tình yêu, niềm hạnh phúc khởi đi từ chỗ tìm thấy ý nghĩa của bản thân, không thể trọn vẹn được; chẳng những vì đó là một trạng thái mà cảm quan tự nhiên của con người không thể đón nhận một cách an hòa tự nhiên. Tình trạng tìm hạnh phúc trong hy sinh vẫn luôn là một cuộc chiến với chính bản thân mình, biểu lộ một sự đổ vỡ trong chính bản thân, một tình trạng bị xé của hiện sinh con người. Khẳng định đó là niềm hạnh phúc trọn vẹn sẽ có nguy cơ rơi vào một thứ bệnh “khổ dâm”. Hơn nữa, khi việc sống ý nghĩa tình yêu bị phản bội, thì nỗi đau khổ ấy không còn là điều đi ngược với sự sung sướng nhưng là ngược với chính hạnh phúc. Cha mẹ khổ cực để chăm sóc cho đứa con nhỏ bệnh tật của mình, điều đó còn có thể hạnh phúc được; nhưng cha mẹ hy sinh cực khổ cho một đứa con bất hiếu, chửi mắng cha mẹ thì không thể gọi là hạnh phúc được.

Hơn nữa, nếu sung sướng có thể “hợp pháp” trong hạnh phúc thì niềm mơ ước tuyệt đối của của con người cũng không thể loại trừ một khao khát hạnh phúc và sung sướng hoàn toàn phong phú, hoàn toàn hòa hợp với nhau, theo tỷ lệ thuận chứ không phải theo tỷ lệ nghịch.

Như thế, có thể nói được, trong đời sống trên trần gian, không thể có hạnh phúc trọn vẹn. Đó là giới hạn bất khả vượt qua của con người; giới hạn mà con người chỉ có thể đón nhận trong niềm hy vọng vào cuộc sống mai sau.

8b. Thiên Chúa Hạnh phúc

* Con Ta yêu dấu

Trong tin Mừng, chúng ta thấy có những lần Chúa Cha phán rằng : Đây là con ta yêu dấu, đẹp lòng ta mọi đàng”; lời tuyên phán đó cho thấy một niềm hạnh phúc sâu xa trọng lòng Ba Ngôi. “Đẹp lòng mọi đàng”, nghĩa là một niềm vui sâu xa vì nhau. Chúa cha vui vì Chúa Giêsu, và chắc chắn Chúa Giêsu cũng tìm thấy niềm vui sâu xa trong lời tuyên phán của Chúa Cha. Niềm “hạnh phúc” ấy chắc chắn không phải là một sự hưởng thụ cho bản thân, những là một sự thể hiện ý nghĩa sâu xa của “bản thân”. Những lời tuyên phán ấy được nói lên khi mà Chúa Giêsu đi vào nẻo đường của Chúa Cha, nẻo đường cứu độ bằng tình thương mà Chúa Cha muốn dẫn dắt, nẻo đường mà Chúa Giêsu tình nguyện lựa chọn như một sứ vụ đã được lãnh nhận từ Chúa Cha. Thiên Chúa tỏ mình ra những giây phút “hạnh phúc” khi sống trọn ý nghĩa của tình yêu, tình yêu hy sinh vì ơn cứu độ cho con người.

* Chúa Giêsu hớn hở vui mừng

Trong Tin Mừng, chúng ta thấy một chỗ duy nhất diễn tả niềm vui của Chúa Giêsu :

“Ngay giờ ấy, được Thánh Thần tác động, Đức Giê-su hớn hở vui mừng và nói : "Lạy Cha là Chúa Tể trời đất, con xin ngợi khen Cha, vì Cha đã giấu kín không cho bậc khôn ngoan thông thái biết những điều này, nhưng lại mặc khải cho những người bé mọn. Vâng, lạy Cha, vì đó là điều đẹp ý Cha”. (Lc 10,21)

Niềm vui ấy gắn liền với việc khám phá thánh ý của Chúa Cha : “mạc khải cho những người bé mọn”. Niềm vui ấy hoàn toàn không dính dáng tới việc hưởng thụ cá nhân, không phải là một sự sung sướng, nhưng là niềm hạnh phúc vì khám phá ra sứ mệnh của chính mình. Niềm hạnh phúc, đến độ “hớn hở vui mừng” bắt nguồn từ việc Chúa Giêsu khám phá ra ý nghĩa sứ vụ của chính mình, sứ vụ được Chúa Cha trao phó; đó thật sự là một niềm hạnh phúc nhờ đi vào ý nghĩa bản thân, nhờ can đảm dấn thân vào hành trình thập giá.

* Đức Maria hớn hở vui mừng

Chúng ta cũng gặp một chỗ khác nói về niềm vui của Đức Maria :

“thần trí tôi hớn hở vui mừng

vì Thiên Chúa, Đấng cứu độ tôi”. (Lc 1,47)

Niềm vui của Đức Maria cũng không ra ngoài qui luật chung của hạnh phúc. Đức Maria không lãnh nhận vai trò làm Mẹ Đấng Mêsia để hưởng sự sung sướng, nhưng để thi hành sứ vụ, một sứ vụ gian nan và chịu “lưỡi gươm thâu qua lòng”.

* Chiều kích Cánh Chung

Truyền Thống Nhất Lãm thì loan báo Nước Thiên Chúa sắp đến; các thư đầu của thánh Phaolô cũng nằm trong chiều hướng chung ấy. Lịch sử Giáo Hội, nhất là trong ba trăm năm đầu cũng đầy một niềm khao khát Nước Chúa mau đến. Đó cũng là sự mong chờ xuất phát từ một niềm khao khát cuộc sống được an vui hơn, tốt đẹp hơn.

Trong khi đó, truyền thống Gioan và các thư Phaolô về sau lại đề cao một niềm hạnh phúc có Chúa, ở đây và lúc này, nghĩa là một khởi đầu của tuyệt đối đã có rồi.

Thật ra, ta vẫn luôn luôn khao khát một niềm hạnh phúc đi đôi với sung sướng. Nhưng điều đó chỉ có được ở thế giới mai sau. Trong cuộc sống này, ta được đón nhận hạnh phúc có Chúa và luôn hy vọng một hạnh phúc trọn vẹn hơn… Niềm tin vào Chúa, một Thiên Chúa yêu thương bạn đến nổi dám hy sinh mạng sống vì ta, một Thiên Chúa đang đồng hành và đang chờ đợi để dẫn đưa ta vào niềm hạnh phúc trọn ven, chính niềm tin ấy sẽ trở nên như một lộ trình được mở ra cho con người, như một bàn tay đang dẫn dắt ta vững bước trên hành trình tìm hạnh phúc. Tin tưởng vào Chúa, ta sẽ nếm cảm được niềm hạnh phúc được yêu thương vẫn đang ở ngay trong lòng, niềm hạnh phúc vĩnh cửu ở cuối đường vẫn đang chờ đợi. Chính niềm tin – cây – mến đối với Chúa sẽ giúp bạn luôn tỉnh táo trước những hoàn cảnh phức tạp trong cuộc sống, để luôn biết tìm kiếm và trân trọng hạnh phúc yêu thương.

8c. Khám phá hạnh phúc trong cộng đoàn

* Gợi ý suy niệm

1. Có bao giờ bạn thấy được niềm vui phát xuất từ ý nghĩa cuộc đời, từ ơn gọi và sứ vụ chưa ?

2. Có bao giờ bạn thấy hạnh phúc vì nhận ra có Chúa ở cùng ?

* Gợi ý thực hành

1. Hãy biết trân trọng, hít thở niềm hạnh phúc được sống trong tình yêu, ở đây và lúc này.

Xem lại Phần 7