Nỗi sợ hãi của Phanxicô

Trời mưa trên điện giáo hoàng. Quảng trường thánh Phêrô tràn ngập ô che mưa. Buổi chiều ngày 13 tháng Ba, trời ẩm thấp. Mọi người hướng mắt về nhà nguyện Sixtine, nơi các hồng y đang họp bầu người kế vị Đức Bênêđictô XVI.

Một chú chim hải âu đậu trên ống khói. Chú ở đó từ hàng giờ. Loài chim này gợi lên hình ảnh đại dương xa xăm. Từ vài năm nay, chúng đến đây, trên kinh thành muôn thuở này, và bay ngược dòng sông Tibre đi tìm mồi. Mỗi buối sáng, tiếng kêu của chúng đánh thức Roma dậy, như trên một bến cảng.

Cuộc mật nghị được loan báo sẽ kéo dài. Hôm trước, hồng y André Ving-Trois của giáo phận Paris cho biết có “khoảng 6 vị hồng y” được lên danh sách. Tổng giám mục Angelo Scola giáo phận Milan có lẽ đứng đầu danh sách đó, nhưng người ta cũng không loại trừ khả năng một giáo hoàng người Braxin, Canada hay Hungari.

Trên quảng trường, đám đông vẫn chờ đợi, kiên nhẫn nhưng cũng căng thẳng. Hôm trước, ngày 12 tháng Ba, đoàn rước long trọng các hồng y mặc phẩm phục đỏ tiến vào nhà nguyện Sixtine. Các ngài phải thề giữ bí mật và “không giúp đỡ hoặc cổ võ một hành động gây nhiễu hay phản đối nào, hoặc can thiệp dưới bất cứ hình thức nào” từ phía các quyền bính trần thế, phe nhóm hay cá nhân. “Tôi hứa, tôi đoan thệ và tôi thề. Xin Thiên Chúa giúp tôi, và xin Sách thánh mà tôi đặt tay giúp đỡ tôi”, một hồng y kể lại. Vào lúc 17g39, Guido Marini, chưởng nghi phủ giáo hoàng tuyên bố Extra omnes, “mọi người ra ngoài”, và cánh cửa lớn nhà nguyện được đóng lại.

Các cửa sổ phía dưới trần nhà và cao quá đầu người thì không phải đóng, nhưng có màn che kín. Trong khoảng không gian rộng lớn này, phía trên cao ngự trị bức tranh Ngày Phán Xét của hoạ sĩ Michel Ange, các hồng y ngồi thành hai hàng trên những dãy ghế dài phủ nhung đỏ. Người ta còn ngửi thấy mùi gỗ tươi. Những chiếc ngai xinh xắn bọc nhung màu rượu chát.

Không có cung điện nào có thể so sánh được. Kể cả điện Kremlin hay Cấm Thành. Không có vị hoàng đế nào cai trị trên một triệu thần dân lại được bầu cử với nghi thức đơn giản nhưng huyền bí như thế trong một căn phòng tuyệt hảo đến như thế, căn phòng được trang trí bằng những bức tranh thật ấn tượng. “Nhìn lên Đức Kitô trong bức tranh Ngày Phán Xét làm người ta cảm thấy sốc và rùng mình, hồng y Angelo Bagnasco nhớ lại. Lúc người ta đóng hết cửa, chỉ còn chúng tôi: chúng tôi với Ngài.”

Khi bầu cử, mỗi hồng y bí mật ghi một tên vào lá phiếu bầu, gấp lại để không ai đọc được, rồi thong thả xuống phía cuối nhà nguyện, qua chiếc giá sách đặt cuốn Phúc m, rồi đi đến bàn chủ toạ, trên đó, có ba thùng phiếu: một thùng đựng phiếu bầu, một thùng đựng phiếu đã được mở, và thùng thứ ba có ổ khóa nhỏ, dùng để nhận lá phiếu bầu của các hồng y bị bệnh nằm liệt giường.

Phía sau bàn chủ toạ, là chiếc bàn thờ cổ kính bằng cẩm thạch, kê hướng vào tường theo kiểu thời xưa, trên tường có bức hoạ Ngày Phán Xét. Chính bàn thờ này là nơi đức Bênêđictô XVI đã chọn để dâng thánh lễ bằng tiếng Latinh, một cử chỉ tranh luận âm thầm với những người đối lập chống nghi thức cũ tiền công đồng. Trong thánh lễ đó, chiếc nhẫn biểu tượng quyền giáo hoàng đã tuột khỏi ngón tay ngài và rơi xuống đất. Một điềm tiên báo.

Trong phòng thay áo, được đóng lại bằng cánh cửa song đá cẩm thạch và sắt, có hai lò sưởi. Một lò hình tròn dùng để đốt những lá phiếu bầu, một hình vuông để tạo khói, từ đó có những cột khói rất đen hoặc rất trắng.

Trên bậc tam cấp giữa phòng áo và gian phòng bầu cử, kê một tấm phủ. Bề ngoài thì tấm này nhằm giúp cho việc đi lại của các hồng y cao tuổi, nhưng thực sự là dưới đó có những hệ thống máy phá sóng điện thoại di động cũng như những máy điện tử khác thông tin ra bên ngoài. Từ thời đức Phaolô VI, người ta đã áp dụng những kỹ thuật tiên tiến để bảo đảm bí mật tuyệt đối cho cuộc họp. Một hệ thống sóng điện từ làm vô hiệu không gian trong nhà nguyện và khu vực chung quanh.

Chú chim biển vẫn đậu ở đó. Dường như chưa phải là ngày để có thể có khói trắng. Buổi tối hôm trước, thứ Ba, đã có cột khói đen bay lên vào lúc 19g41. Mọi người theo dõi rất chăm chú. Lần bầu thứ nhất chỉ là một thứ nhiệt kế đo lường những sức mạnh đang hiện diện.

Cuộc họp hôm nay là cuộc họp của những người còn lưỡng lự chưa quyết định bầu cho ai. Chính họ làm cán cân ngả về bên nào thì bên đó thắng, vì chưa có vị hồng y nào vượt lên dẫn đầu rõ ràng. Khác với trường hợp đức Joseph Ratzinger vào năm 2005, sau khi đức Gioan-Phaolô II qua đời, ngài là một nhà thần học lớn, một cộng tác viên thân cận của đức giáo hoàng Wojtyla, con người có tinh thần thích hợp để đối thoại với nền văn hóa thời đại.

Trong khi các hồng y bầu cử, có hai người thuộc phong trào Nữ Quyền, rất kích động giữa quảng trường thánh Phêrô, trên tấm lưng trần của họ, có hàng chữ viết lớn “đừng bao giờ lạm dụng tình dục trẻ em nữa”. Ngày đầu tiên đã diễn ra như thế.

Buổi sáng thứ Tư, tức là ngày bầu cử thứ hai, vào lúc 11g40, ống khói lại khạc ra một làn khói đen, dấu hiệu cho thấy lần bỏ phiếu thứ hai và thứ ba chưa có kết quả. Trên tổng số 115 vị bầu cử, phải được 77 phiếu, tức là hai phần ba, thì mới đắc cử. Nhiều người nghĩ rằng ba ngày là thời gian cần thiết để có thể có sự đồng thuận về vị kế nhiệm đức Ratzinger, thời gian tương ứng với 8 lần bầu phiếu như trường hợp bầu đức Karol Wojtyla lên ngôi giáo hoàng. Nhưng cha Federico Lombardi, phát ngôn viên tòa thánh, đưa ra một tuyên bố bí ẩn: “có thể chúng ta sẽ có lần bầu vị giáo hoàng kế nhiệm trong vài giờ sắp tới1”

Buổi chiều trôi qua cách chậm chạp. Giờ giải lao tại nhà khách thánh Matta là thời gian dành cho những cuộc tiếp xúc riêng tư của các hồng y cử tri. Những lời chào mời đầy ẩn ý nhằm lôi kéo một cử tri rút lại ý kiến, những gợi ý ám chỉ để lôi kéo phiếu bầu cho một ứng viên nào đó, những phép tính nhanh xem khả năng có đủ phiếu dành cho ứng viên ‘đang chờ đợi’ hay không, tham khảo thông tin giờ phút chót từ một đồng nghiệp nào đó. Mật nghị bao giờ cũng có những trộn lẫn vô hình giữa cái siêu nhiên với chiến lược, giữa những động lực tôn giáo và những tài năng lèo lái. Có cả những kingmakers, những người tạo giáo hoàng, và những vị cố vấn có khả năng điều hướng các phiếu bầu.

Hồng y Bagnasco nhớ lại bầu khí rất thoải mái trong những lúc đó. “Tôi không nghĩ rằng chung quanh tôi người ta gấp gáp phải có được kết quả ngay lập tức.” Tuy nhiên, trong bữa ăn trưa, đã có một phong trào ngấm ngầm nhằm chuyển hướng các phiếu bầu. Sau bữa ăn, một số hồng y có cảm tưởng rằng mọi việc sẽ tiến triển nhanh hơn. Có thể đó là do sự tinh tế của những người am hiểu các ngọn gió trong giáo triều. Hồng y Antonio Maria Vegliò, vài giờ trước còn có vẻ bi quan về khả năng có được một kết quả nhanh chóng, bỗng chốc lại quả quyết rằng nút thắt sắp được gỡ rồi: “Trong mật nghị, tôi nghĩ rằng mình là một cây viết trong bàn tay Thiên Chúa.”

Giữa hai cuộc bầu lần thứ hai và thứ ba, hồng y Bergoglio đang dẫn đầu, với hơn 50 phiếu2. Tối hôm trước, người đồng hương với ngài là hồng y Leonardo Sandri, cũng là bạn học thời còn ở chủng viện ở Buenos Aires, hiện nay là Bộ trưởng Thánh bộ các Giáo hội Đông phương, đã thẳng thắn khích lệ ngài: “Chuẩn bị đi nhé, anh bạn1.” Bên cạnh những người đồng bàn, hồng y Bergoglio cảm nhận những cảm xúc trái ngược nhau. Một sự bình an không thể giải thích được và “một bóng tối hoàn toàn trên những gì còn lại”.

Trên quảng trường thánh Phêrô, nắng chiều đang dần tắt. Khoảng 18g, sự căng thẳng tăng dần. Đám đông tụ tập trên quảng trường nghĩ rằng cuộc bỏ phiếu lần thứ tư cũng sẽ không đạt được đồng thuận. Sáng nay, một số hồng y vẫn chưa có được ý tưởng rõ ràng. Hồng y Donald Wierl, giáo phận Washington, tiên báo: “Mật nghị không nhanh chóng đâu… việc lựa chọn các ứng viên chưa rõ ràng3.”

Từ 18g30, đám đông càng lúc càng lo lắng. Mỗi giây phút trôi qua có vẻ như kết quả càng gần tới. Dưới bầu trời tái nhợt, ngọn đèn pha rọi sáng ống khói trên mái nhà nguyện Sixtine. Cuối cùng, lúc 19g06, thoát ra một làn khói xám, rồi càng lúc càng trắng hơn, càng nhiều hơn. Tiếng hò hét của đám đông dội lên tận mái nhà, sau đó là một khoảng thinh lặng linh thiêng. Mọi người đều chờ đợi danh tánh vị được bầu. Sự căng thẳng lại nổi lên, nhiều khắc đồng hồ trôi qua mà không có gì xảy ra cả.

Thời gian kéo dài, rất dài. Hàng chục vạn tín hữu cùng với những người hiếu kỳ chen nhau dưới những chiếc ô nhìn lên ban công Vương cung Thánh đường chờ đợi bức màn cửa sẽ được kéo lên và danh tánh vị giáo hoàng mới sẽ được công bố. Có rất nhiều dự đoán. Trái ngược với những dự đoán trước đây, mật nghị đã diễn ra rất nhanh, như một cuộc bầu cử chớp nhoáng. Các quan sát viên tự hỏi phải chăng việc có kết quả nhanh như thế sẽ là hồng y Scola.

Tổng giám mục Scola của giáo phận Milan, đã từng là Thượng phụ Venise, bước vào mật nghị với sự tâng bốc của cả một bộ máy tuyên truyền. Ngay từ đầu, người ta dự đoán ngài có từ 35 đến 40 phiếu bầu. Ngài là một mục tử, một người tổ chức, một nhà trí thức đối thoại với Chính Thống và Hồi Giáo qua tạp chí Oasis do chính ngài sáng lập. Ngài cũng từng là viện trưởng viện Đại học Giáo hoàng Lateranô. Ngài được giới thiệu như một đại diện rất xác tín đi theo quan điểm về Giáo hội và thế giới như được đức Bênêđictô XVI bảo vệ. Cùng với đức Ratzinger ngài đã tham gia tạp chí Communio, tờ báo được xuất bản để chống lại phong trào cải cách cấp tiến của các nhà thần học Vatican II, nhóm này tập trung quanh tờ Concilium xuất bản ba tháng một kỳ. Khi trở thành giáo hoàng, đức Ratzinger đã chuyển hồng y Scola từ Tòa thượng phụ Venise đến làm Tổng giám mục Milan. Việc điều hành một giáo phận lớn nhất u châu đã làm cho ngài được nhiều người biết đến. Một sự lựa chọn – không do đức Scola đòi hỏi – đã bị nhiều người Công giáo chỉ trích kín đáo, bởi vì làm như thế là giảm giá Tòa thượng phụ.

Chúa Nhật trước mật nghị, tờ báo Corriere della Serra chạy tít trên trang nhất “Hy vọng sẽ có một giáo hoàng người Ý”. Dường như việc bầu Tổng giám mục Milan sẽ nói lên niềm hãnh diện của quốc gia được tiền định, và đối với Giáo hội, đó sẽ là một giải pháp đáng ước ao trước khủng hoảng giáo triều thời Ratzinger. Trong khi chờ đợi, các tín đồ của nhóm Communion và giải phóng – phong trào mà vị hồng y phát xuất từ đó – đã ào ạt đổ xô về Roma.

Trong khi đám đông đang chờ đợi phía dưới, thì trong nhà nguyện Sixtine, cán cân phiếu bầu đã ngả một cách ngoạn mục về đức Jorge Mario Bergoglio, tổng giám mục Buenos Aires.

Việc vận động đã không dừng lại ở lần bầu phiếu thứ tư, vì hồi chiều, một vị hồng y già đã lầm lẫn bỏ hai lá phiếu vào thùng. Cuộc bầu cử vô hiệu, người ta đếm thấy dư một lá phiếu so với số 115 cử tri. Ngay lập tức, các hồng y bầu lại. Ngày đầu tiên được khoảng 20 phiếu bầu, đức Bergoglio thấy các phiếu bầu cho mình cứ tăng dần, cho tới khi ào ào đến 90 phiếu, vượt xa số phiếu cần thiết là 77 phiếu1, nhiều hơn số 84 phiếu vào năm 2005 bầu cho đức Joseph Ratzinger2. “Giống như chiếc robinê người ta mở càng lúc càng lớn”, một vị hồng y nói.

Đức Bergoglio đã từng giữ vai trò hàng đầu trong mật nghị bầu đức Benêđictô XVI. Ngài là điểm tập trung của phe cải tổ do hồng y Carlo Maria Martini đứng đầu. Đức Martini mắc chứng Parkinson và do đó không được coi như có thể là ứng viên kế nhiệm đức Gioan Phaolô II, người qua đời lưng còm do hậu quả của chứng bệnh này. Vào vòng bầu thứ ba, đức Bergoglio đã có tổng cộng 40 phiếu so với 72 của đức Ratzinger.

Rồi ngài rút lui, nhường chỗ cho vị hồng y người Đức, Bộ trưởng Thánh bộ Giáo lý Đức tin. Ngài không muốn mình được dùng như đầu cầu của phong trào chống Ratzinger. Ngài sợ hãi. Đàng khác, những quan hệ quyền lực trong mật nghị 2005 không dành cho ngài một cơ hội nào cả.

Lần này, ngài không nghĩ mình lại lọt vào danh sách. Ngày 26/02, trên chuyến bay của hãng Alitalia từ Buenos Aires đi Roma, vị hồng y người Achentina ngồi vào ghế của mình, hàng ghế 26, - cạnh lối thoát hiểm để có thể duỗi chân ra – và lập đi lập lại với các bạn đang hỏi ngài về dự định của mình: “Các anh đừng lo, chẳng có chút cơ hội nào người ta bầu tôi làm giáo hoàng đâu.” Tuy vậy, ở Achentina, một số người nghĩ ngược lại. Trước khi ngài lên đường, cha Alejandro Russo, cha sở Nhà thờ chính tòa Buenos Aires, thưa ngài: “Trong mật nghị, khi mà ngài nghe xướng, đức Bergoglio được 75 phiếu, đức Bergoglio được 76 phiếu, đức Bergoglio được 77 phiếu và mọi người vỗ tay chúc mừng thì xin đức hồng y hãy nhớ đến con.” Khi chào ngài, một cộng tác viên đã thưa: “Có thể thời điểm của đức hồng y đã đến rồi đó.” Bergoglio không tin vào điều đó, ngài lẩn tránh. Nhưng trong những ngày bất ổn tiếp theo cuộc từ nhiệm của đức Bênêđictô XVI, khi nói chuyện với một vị luật sư quen biết, ngài bật miệng: “Nếu được bầu, tôi biết phải làm gì.”

Lúc này, ngày 13/03/2013, trong khi tại nhà nguyện Sixtine, hồng y Giovanni Batista Re, người được mời chủ toạ mật nghị, đang hỏi ngài có chấp nhận kết quả bầu cử không, vị hồng y người Achentina trả lời, không ngần ngại, thưa vâng, thật rõ ràng. “Vocabor Franciscus in memoriam sancti Francisci de Assisi… [Tôi nhận danh hiệu là Phanxicô để kính nhớ thánh Phanxicô Atxidi]” ngài đã đọc to bằng tiếng Latinh. Tuy vậy, một vị tham dự mật nghị kể lại, “vào giây phút cuối ngài mới ý thức rằng việc bầu cử là thực”.

“Trong khi bầu cử, đức Bergoglio ngồi ở hàng đầu, khuôn mặt nghiêm trang, thanh thản”, một hồng y nhớ lại. Nhiều cử tri đã ngỡ ngàng khi thấy sự việc kết thúc nhanh chóng như thế. “Vào thời điểm quyết định cuộc bầu cử, chúng tôi rất vui. Sự việc diễn ra nhanh chóng làm cho chúng tôi cảm thấy được nâng đỡ… Điều này không ngờ trước.”

Một cảm giác rộn ràng khi đức Bergoglio tuyên bố danh hiệu ngài chọn, một nhân chứng còn thêm. “Như một làn điện chạy qua các hồng y. Chúng tôi hiểu rằng mình đang chứng kiến một khúc quanh thiêng liêng. Phanxicô có nghĩa là thập giá, niềm vui, nghèo khó.” Chính đức giáo hoàng đã kể lại giây phút kinh khủng của mật nghị: “Trong cuộc bầu cử, tôi ngồi bên cạnh đức hồng y Cláudio Hummes, nguyên Tổng giám mục Giáo phận São Paolo, […], một người bạn đáng kính của tôi! khi tình hình có vẻ hơi nguy kịch, ngài khích lệ tôi. Và khi số phiếu đạt được 2/3, tiếng hoan hô vang lên, vì đã bầu được giáo hoàng, ngài ôm lấy tôi, nhắn nhủ: “Đừng quên những người nghèo !” từ ngữ này đã vào đến đây: người nghèo, người nghèo […]. Tôi nghĩ đến thánh Phanxicô Atxidi… tôi nghĩ đến chiến tranh, trong khi người ta tiếp tục công bố những phiếu bầu cho đến lá phiếu cuối cùng. Phanxicô là con người của hòa bình. Vì thế một tên gọi đến trong tâm trí tôi: Phanxicô Atxidi.”

Trong tâm hồn vị tân giáo hoàng còn vang lên một từ khác: lòng thương xót. Ngày đầu mật nghị, hồng y người Đức Walter Kasper, tác giả cuốn Lòng thương xót, đã tặng ngài bản dịch tiếng Tây Ban Nha. Đức Bergoglio đáp lại “Đây là tên gọi của Thiên Chúa chúng ta. Nếu không có lòng thương xót, chúng ta sẽ hư mất !”

Trong mật nghị, đức Phanxicô đã có những thay đổi đầu tiên so với qui định truyền thống. Khi thay phẩm phục, ngài không mặc áo choàng bằng vải lanh mỏng, không có khăn choàng vai, không giây stola. Ngài từ chối thánh giá vàng để chỉ giữ lại thánh giá bằng sắt ngài vẫn mang. Ngài yêu cầu chỉ mặc áo dài trắng giáo hoàng, đã trở thành biểu tượng của đức Gioan Phaolô II trong các chuyến tông du.

Trong phẩm phục giáo hoàng, ngài đứng chứ không ngồi trên ngai khi đón tiếp các hồng y lên bày tỏ tâm tình kính phục. Ngài không chấp nhận cử chỉ quì gối của các hồng y. “Ngài từ chối các vinh dự”, một hồng y hiện diện đã nhận xét. Trước tiên, ngài đi về phía hồng y Ivan Dias, người Ấn Độ, đang ngồi xe lăn ở góc phòng nhà nguyện Sixtine và ôm hôn ngài.

“Xin Thiên Chúa tha thứ cho các ngài”, Bergoglio phát biểu với những ai đã bầu ngài. Đây là câu nói mà trước đây đức Albino Luciani đã nói khi ngài được bầu làm giáo hoàng Gioan Phaolô.

Trước khi xuất hiện tại ban công Vương cung thánh đường, đức Phanxicô đã xúc động rất mạnh, giống như là một cơn chóng mặt. Những giờ phút vừa qua cảm xúc cứ dâng trào. Rời nhà nguyện, ngài rảo qua các hàng ghế hồng y, “nhìn thẳng phía trước […]. Đôi mắt cúi xuống, nhìn đăm chiêu, ngài không cười, cũng không nói gì, dường như ngài đang mang một gánh nặng rất lớn”, đức cha Dario Viganò, đặc trách Trung tâm Truyền hình Vatican, tả lại. Ngài ra khỏi phòng, đi được vài bước rồi lại vào nhà nguyện thánh Phaolô, nơi người ta đã chuẩn bị cho ngài một chiếc ghế nhỏ với bàn quỳ. Nhưng ngài dừng lại ở hàng ghế cuối, ôm hôn hồng y Jean-Louis Tauran, và hồng y Agostino Vallini, đại diện giáo phận Roma, mà ngài đã kéo theo bên cạnh. Quỳ gối, ngài bắt đầu cầu nguyện “dường như ngài đặt mình trước Thiên Chúa”.

Ngài cầu nguyện thật lâu. “Đầu tôi trống rỗng, một cơn xao xuyến xâm chiếm tôi, đức Bergoglio tâm sự với Eugenio Scalfari. Tôi nhắm mắt và mọi ý tưởng đều biến mất. Tôi nhắm mắt và tôi không còn cảm thấy lo sợ gì nữa, không còn cảm xúc gì nữa. Một ánh sáng rạng ngời bao phủ lấy tôi, điều đó chỉ diễn ra trong khoảnh khắc ngắn ngủi, nhưng đối với tôi, là rất dài2.” Sau khi cầu nguyện, Viganò khẳng định, “ngài đứng lên, và từ giây phút đó ngài đã trở thành một người khác”.

Một hồng y dày dặn kinh nghiệm kể lại rằng tại mật nghị 2005, hồng y Bergoglio cảm thấy khó chịu khi mình chia phiếu với hồng y Ratzinger, người mà ngài quý mến. Lúc đó ngài chưa cảm thấy sẵn sàng. “Bây giờ thì ngài đã sẵn sàng”, một trong những cộng tác viên của ngài ở Buenos Aires xác định như vậy khi quan sát ngài trong thời gian mật nghị. “Năm 2005, ngài cảm thấy mình được Chúa gọi, nhưng ngài còn sợ. Giờ đây, giống như trong Kinh Thánh, khi mà các ngôn sứ được Thiên Chúa gọi lần thứ hai.”

Bên ngoài, trên quảng trường thánh Phêrô, đám đông hết sức căng thẳng. Trong khoảng thời gian chờ đợi kéo dài dường như vô tận, đức Bergoglio điện thoại cho vị tiền nhiệm, nhưng không có ai bắt máy, đức Bênêđictô XVI đang xem tivi. Cuối cùng cánh cửa sổ mở ra và vị hồng y đẳng phó tế Jean

Louis Tauran xuất hiện. “Habemus Papam, ngài công bố bằng giọng người Pháp, chúng ta đã có vị giáo hoàng của Giáo hội Công giáo Roma, đức hồng y Jorge Maria Bergoglio.” Đám đông vỗ tay vui mừng, nhưng sự tung hô còn giới hạn vì chưa biết gì về nhân vật này, Bergoglio là ai vậy?

Dù sao, chỉ cần hồng y Tauran công bố danh hiệu của ngài là “Phanxicô”, tiếng ồn ào vỡ oà ra khắp quảng trường. Phanxicô, vị thánh mọi người đều biết, Phanxicô Người Nghèo, một tên gọi thân thiện của người tín hữu cũng như người vô thần. Trong khi các cửa sổ được đóng lại, thì ở dưới sân, vang lên tiếng hô : “Phanxicô… Phanxicô… Phanxicô”.

Vị giáo hoàng đầu tiên của Tân thế giới là một tu sĩ dòng Tên, người Achentina gốc vùng Piedmont. Ngài đã chọn danh xưng chưa từng có trong lịch sử các giáo hoàng Roma, một danh xưng nói lên sự trái ngược với quyền lực. Ngài từ chối ngay kiểu gọi “Phanxicô đệ I” mà giáo triều đã sẵn sàng gắn thêm cho ngài. Ngài không thích con số ở bên cạnh tên ngài, như kiểu các vị vua hay hoàng đế.

Đã quá 8g tối, giáo hoàng Phanxicô xuất hiện ở ban công Đền thờ thánh Phêrô. Mặc áo dài trắng, chiếc áo chính của giáo hoàng. Khuôn mặt nghiêm túc, lạ lẫm, đóng khung trong cặp kính, ánh mắt nhìn xuống đám đông trước mặt ngài. Bàn tay phải hơi đưa lên. Tóm lại, là ngược lại với các kiểu cách từ xưa. “Chào buổi tối”, ngài chào mọi người như thế. Rồi giang tay ra, dường như muốn đụng chạm tới đám đông. Ngài cầu nguyện. Ngài cám ơn. Ngài xin mọi người cầu nguyện cho ngài. Rất con người như Michel Piccoli đã làm trong phim Habemus Papam, rất bình thản như một linh mục trong khu xóm nào đó, là người gần gũi với những kẻ hiện diện. Các hồng y cử tri đã tìm thấy ngài “từ tận cùng thế giới”, ngài gọi họ là “anh em”. Không còn kiểu xưng hô “Thưa các ngài” “Kính thưa các hồng y” hay “Trọng kính các ngài” như Ratzinger và Wojtyla đã làm. Chính ngài không bao giờ coi mình là giáo hoàng.

Hành động đầu tiên của ngài là xin mọi người đọc Kinh lạy cha, Kinh kính mừng và Kinh sáng danh cầu nguyện cho “đức giám mục Bênêđictô XVI”. Hàng trăm ngàn người cầu nguyện với ngài trong ánh chiều tàn, họ cúi đầu giữa vòng cung các hàng cột lớn bao quanh quảng trường. “Tôi xin cám ơn sự đón tiếp của anh chị em” ngài nói thật đơn sơ.

Nhưng cử chỉ gây xúc động và đập vỡ các màn hình trên thế giới, là khoảng thinh lặng trước khi ngài ban phép lành Urbi et Orbi: “Bây giờ, tôi xin ban phép lành, ngài nói với giọng bình thản, không tìm cách lôi kéo thính giả. Nhưng trước tiên… trước tiên, tôi xin anh chị em một ân huệ. Trước khi vị giám mục ban phép lành cho dân chúng, tôi xin anh chị em cầu nguyện cùng Thiên Chúa để người chúc lành cho tôi… lời nguyện của dân chúng khẩn cầu phúc lành cho vị giám mục của họ. Chúng ta thinh lặng để anh chị em cầu nguyện cho tôi2.” Một sự thinh lặng đến xúc động bao trùm quảng trường thánh Phêrô. “Tôi nổi da gà”, một linh mục nhớ lại.

Đức Phanxicô đã bắt đầu làm giáo hoàng như thế. Nỗi sợ hãi xâm chiếm ngài trước khi bước ra ban công và trước khi khởi sự triều đại, bây giờ đã biến mất. “Tân giáo hoàng làm tôi hài lòng lắm”, một cô gái gốc Đức lắp bắp. Nhìn lên màn hình tivi, một linh mục người Pháp kể lại, ông có cảm giác “ở Vatican đã xuất hiện một người giống như một linh mục, gần gũi dân chúng và những mối ưu tư của họ, những niềm hy vọng và cuộc sống hằng ngày của họ”. Các tín hữu bình thường đã oà nước mắt trước các màn hình tivi.

Chúa Nhật sau đó, nhìn thấy ngài ôm thân thể thô cứng vặn vẹo của một bệnh nhân trước khi chúc họ “ăn ngon miệng”, một khách hành hương từ Ombrie tóm kết: “Khi nói lời chào buổi tối, ngài tỏ ra thuộc giai cấp chúng tôi. Khi ôm thân thể một người tàn tật, ngài chia sẻ những nỗi khổ đau của từng người trong chúng tôi. Khi chúc ăn ngon miệng, ngài cho thấy rằng ngài biết đối với nhiều người trong chúng tôi việc có được bữa ăn là cả một vấn đề.” “Người ta lại cảm thấy bình an” một linh mục ở Milan bình luận.

Hồng y Pietro Parolin, sứ thần tại Venezuela, người được chuẩn bị để làm Quốc vụ khanh, ghi lại sự thay đổi bầu khí đột ngột: “Từ một Giáo hội bị bao vây, với hàng ngàn vấn đề khó khăn […], có vẻ như hơi bệnh hoạn, chúng tôi đã tiến sang một Giáo hội cởi mở1.” Từ ngày 13/03, đức Phanxicô không rời khỏi trí tưởng tượng của người dân. Tám năm sau khi đức Gioan Phaolô II qua đời, hôm nay đã thấy trở lại trên sân khấu thế giới một vị giáo hoàng chinh phục trái tim và suy nghĩ của con người thời đại.

Tại ngôi nhà giáo hoàng ở Castel Galdolfo, một người đàn ông, tóc trắng, khuôn mặt nhợt nhạt, già trước tuổi, theo dõi trên tivi sự xuất hiện của vị giáo hoàng mới. Đó là Joseph Ratzinger, đức nguyên giáo hoàng. Không có ngài, thì không có lần bầu giáo hoàng này. Khi ngài thoái vị, Stanislao Dziwisz, nguyên thư ký của đức Wojtyla, đã tuyên bố: “Người ta không xuống khỏi thập giá” giáo hoàng. Dường như ngài đã bỏ thập giá đó.

Không đúng như thế. Đức Bênêđictô XVI đã không chạy trốn. Ratzinger đã thực hiện một hành động quả cảm bằng việc mở cánh cửa cho tương lai.