Sứ Vụ Trí Thức

Có lẽ “điểm” Chúa Giêsu có thể tiếp cận được với Phaolô để kêu gọi ông chính là sự liêm chính ấy, dù là một kẻ liêm chính đáng bắt bớ Hội Thánh của Chúa. Liêm chính là đức tính của một con người dám sống với lương tâm của mình hơn là bị lôi kéo theo những áp lực của hoàn cảnh bên ngoài. Liêm chính là sống theo sự thật mà mình xác tín hơn là theo một sự suy tính khôn khéo để đạt được một thành quả nào đó trong môi trường sống. Người liêm chính là người sống theo lẽ phải; nhưng trước khi là một thái độ sống ngay thẳng trong xã hội, người liêm chính phải là một người sống ngay thẳng trong chính bản thân mình. Sự thẳng thắn với lương tâm giúp cho con người ta tìm được mối thống nhất nội tại của bản thân thay vì quá bận tâm đến những kết quả “thành công” ở bên ngoài.

Lm. Giuse Nguyễn Trọng Viễn, OP

__________________

1. Điều cơ bản : sống liêm chính

Có lẽ “điểm” Chúa Giêsu có thể tiếp cận được với Phaolô để kêu gọi ông chính là sự liêm chính ấy, dù là một kẻ liêm chính đáng bắt bớ Hội Thánh của Chúa.

Liêm chính là đức tính của một con người dám sống với lương tâm của mình hơn là bị lôi kéo theo những áp lực của hoàn cảnh bên ngoài. Liêm chính là sống theo sự thật mà mình xác tín hơn là theo một sự suy tính khôn khéo để đạt được một thành quả nào đó trong môi trường sống. Người liêm chính là người sống theo lẽ phải; nhưng trước khi là một thái độ sống ngay thẳng trong xã hội, người liêm chính phải là một người sống ngay thẳng trong chính bản thân mình. Sự thẳng thắn với lương tâm giúp cho con người ta tìm được mối thống nhất nội tại của bản thân thay vì quá bận tâm đến những kết quả “thành công” ở bên ngoài.

Thế giới biến chuyển quá mau, điều đó đã là một nguyên nhân khiến cho con người càng ngày càng bận tâm thích ứng hơn là thấm nhuần những giá trị căn bản của cuộc sống. Thay vì sống cuộc đời như một sự “lý giải bản thân” theo một lý tưởng, theo một giá trị chân chính, con người ngày nay lại bị lôi cuốn vào lối sống như một sự “lắp ghép”, “cơ cấu” vào tập thể.

Thêm vào đó, con người trong các cơ quan xí nghiệp của chúng ta hiện nay “được huấn luyện” để đối phó chứ không phải để đón nhận sự thật của cuộc sống. Có lẽ cuộc sống ngày hôm nay của các bạn trẻ, nghĩa là những bước đầu đi vào đời, không phải bị nguy cơ của một sự gian ác, gian tham hay tán tận lương tâm mà trước tiên là sự hèn nhát, không dám sống thật với lương tâm của mình và đánh mất sự liêm chính. Sự sai lạc trước tiên của người thanh niên chính là sự yếu đuối. Từ chỗ không dám chống lại sự ác, rồi dần dần người ta trở nên quen với sự ác và cuối cùng cũng trở nên một con người gian ác.

Bầu khí xã hội Việt Nam hôm nay thường đặt con người trong một tình huống luôn luôn phải đấu tranh; nhưng không phải là một cuộc đấu tranh chống sự xấu như tên gọi của các phong trào, chiến dịch mà thực chất là những cuộc đấu đá vụn vặt, nhỏ mọn giữa các phe phái, những thế lực phức tạp trong cơ quan xí nghiệp. Bầu khí ấy bắt buộc con người phải phát triển “bản lãnh đối phó” và đánh mất “bản lãnh sáng tạo”; gia tăng khả năng thích ứng và đánh mất đi sự liêm chính trong tâm hồn. Những cuộc đấu đá khắc nghiệt ấy trở thành một sự sàng lọc khiến những người sống ngay thật khó có thể trụ lại được. Như thế, ngay trong những bước đầu đi vào cuộc đời, hành trình của người trẻ hôm nay đã được “định hướng” bằng một sự hèn nhát. Chính thái độ hèn nhát ấy là nguyên nhân tạo nên một loạt các tệ nạn trong nhân cách của giới trẻ hiện nay : sống đoàn lũ, sống dựa, sống “công công”…

Với mẫu gương của một thanh niên Phaolô, chúng ta thử nhìn lại và đánh giá bước khởi đầu hành trình của chính mình.

2. Một con người có trách nhiệm với đời

Phaolô là người cộng tác vào cuộc ném đá Tê-pha-nô, vị tử đạo đầu tiên của Kitô giáo : “Các nhân chứng để áo mình dưới chân một thanh niên tên là Sao-lô.” (Cv 7,58). Sau đó ít lâu, Phaolô không chấp nhận sự lớn mạnh của nhóm người chống đối lại với truyền thống tôn giáo mà mình xác tín, ông xin bài sai của các vị thượng tế để đi Đa-mát bắt các người Kitô hữu để giải về Giêrusalem.

“… xin thư giới thiệu đến các hội đường ở Đa-mát, để nếu thấy những người theo Đạo, bất luận đàn ông hay đàn bà, thì bắt trói giải về Giê-ru-sa-lem.(…)

14 Còn ở đây, người ấy được các thượng tế cho quyền bắt trói tất cả những ai kêu cầu danh Chúa." (….)21 Mọi người nghe ông giảng đều kinh ngạc và nói : "Ông này chẳng phải là người ở Giê-ru-sa-lem vẫn tiêu diệt những ai kêu cầu danh Giê-su sao? Chẳng phải ông đã đến đây với mục đích bắt trói họ giải về cho các thượng tế sao ?" (Cv 9,2.14.21).

Đối với người Kitô hữu khi ấy, Phaolô quả thật là một kẻ dữ tợn, cuồng tín, là một người nguy hiểm đối với Giáo Hội còn non trẻ. Tuy nhiên, có lẽ Chúa Giêsu lại thấy được, bên trong kẻ ngông cuồng ấy, một con người liêm chính, liêm chính với chính mình và liêm chính đối với cuộc sống chung quanh mình. Đó là con người dám đảm nhận trách nhiệm đối với cộng đoàn, với tập thể, với tôn giáo của mình.

Ta có thể một đường nét thứ hai trong con người Phaolô ngay trước khi trở nên môn đệ của Chúa Giêsu : một con người có trách nhiệm với đời. Thật ra đây cũng chỉ là một hệ luận của một tâm hồn liêm chính, vì người liêm chính đích thực cũng phải là người dám đảm nhận trách nhiệm với đời.

Tuổi trẻ của Phaolô có nhiều cơ may để được ăn được học. Con đường ăn học ấy có thể cũng được thúc đẩy do ước vọng thăng tiến (?); tuy nhiên, tham vọng thăng tiến, nếu có, không đủ sức làm cho Phaolô rớt vào thái độ vo tròn cuộc đời mình trong một thế giới an toàn, hoặc lao vào cuộc chạy chọt vun quén cho bản thân. Phaolô là một con người hết sức nhiệt thành, một con người “đầy lửa”; và tính tình hăng hái nhiệt thành ấy không cho phép ông tìm sự liêm chính một cách giả tạo, nghĩa là an ổn trong vỏ ốc của mình, chu toàn trách nhiệm hằng ngày của mình như một kiểu trốn tránh vào thái độ liêm chính để khỏi phải áy náy về những chuyện trái tai gai mắt xung quanh.

Nơi đây, ta cũng nhận ra một thái độ đích thực của một con người trí thức. Trí thức không phải là người có nhiều kiến thức, có đầy đủ bằng cấp, nhưng là một người có trách nhiệm xã hội. Một người trí thức đích thực tha thiết với việc học tập không phải là để củng cố cho vị thế tương lai, nhưng là vì có trách nhiệm trí thức với cuộc sống chung quanh mình. Paul Alexandre de Baran phân biệt người lao động trí thức và người trí thức. Ông cho rằng người lao động trí thức là người sử dụng năng lực trí thức của mình để kiếm sống, giống như những người làm việc tay chân. Tuy nhiên, người trí thức đích thực không thể là người “trung lập đạo đức”, là người thoái thác trách nhiệm, hoặc đào nhiệm với lý do chỉ làm chuyên môn, từ chối “phán đoán giá trị”. Nhà văn Nguyên Ngọc cũng rất tha thiết với vấn đề này, và ông mong muốn việc đào tạo đại học phải hình thành được những con người có dũng khí, tư cách và khả năng suy tư độc lập… Quả thật, khá nhiều người trí thức Việt Nam hôm nay cũng đã đánh mất đi nét liêm chính để rơi vào tình trạng đào nhiệm ấy.

Trong tình hình chung của thế giới, người trí thức như thể nhận ra sự “nhỏ bé” của cá nhân con người trước sức mạnh của các thế lực chính trị, tập đoàn kinh tế,… nên thường rơi vào thái độ an thân. Hơn nữa, tình trạng di dân trên thế giới cũng dễ khiến cho người ta trở thành những kẻ vô trách nhiệm với cuộc sống chung quanh. Những người di dân là những người không coi đất nước, thành phố nơi ở của mình như một gia sản quí báu của cha ông mà mình cần phải trân trọng giữ gìn, nhưng chỉ coi như một nơi để kiếm sống cho bản thân.

Một con người liêm chính không phải chỉ là người không làm thiệt hai ai; nhưng còn là người nhận ra và đáp lại “lời mời gọi” của xã hội để dấn thân.

Kết

Chúng ta còn có thể thấy được rất nhiều nét độc đáo của một con người “không dễ có người thứ hai” như thánh Phaolô. Tuy nhiên, như là một sinh viên, chúng ta thử suy nghĩ vể hai nét : sống liêm chính và sống có trách nhiệm. Xin gợi ý một vài nét để các bạn cùng suy nghĩ :

- Theo bạn, nói chung, đức Tin công giáo có giúp cho người sinh viên sống liêm chính hơn không ?

- Trong hoàn cảnh của mình, bạn có thể làm gì để sống “có trách nhiệm” với Giáo Hội và với Đất Nước ?

Nguyễn Trọng Viễn O.P.

Phaolô có lẽ sinh sau Chúa Giêsu vài năm (khoảng năm 5-10), tại Tác-xô, một Thành phố lớn (x. Cv 21,39; 22,3) ở miền Kilikia (hiện nay thuộc về Thổ Nhĩ Kỳ), khi đó Thuộc quyền của đế quốc Roma.

Cv 21,39

21,39 Ông Phao-lô nói : "Tôi đây là người Do-thái, quê ở Tác-xô miền Ki-li-ki-a, công dân một thành không phải là không có tiếng tăm. Xin ông cho phép tôi ngỏ lời với dân."

Cv 22,3

22,3 "Tôi là người Do-thái, sinh ở Tác-xô miền Ki-li-ki-a, nhưng tôi đã được nuôi dưỡng tại thành này ; dưới chân ông Ga-ma-li-ên, tôi đã được giáo dục để giữ Luật cha ông một cách nghiêm ngặt. Tôi cũng đã nhiệt thành phục vụ Thiên Chúa như tất cả các ông hiện nay.

Tácxô khi đó là một Trung Tâm Thương mại và văn hóa, là điểm giao lưu giữa Đông và Tây. Tại đây có các Trường học danh tiếng. Về mặt triết lý, thành Tacxô lúc đó tương đương với Athen và Alexandria. Sử gia Strabon nói “thời đó Thành Roma đầy dẫy những triết gia gốc Tác-xô và thành Alexandria”.

Về tôn giáo, Tác-xô cũng là một nơi có sinh hoạt tôn giáo phong phú. Người dân Tác-xô có tinh Thần hòa đồng, đón nhận được các tôn giáo của Ai Cập, Syria, Hy Lạp… người Do Thái ở Tác-xô là một cộng đồng quan trọng, rất hăng say trong tinh thần truyền giáo. Có Thể Phaolô cũng được nuôi dưỡng trong bầu không khí ấy để chuẩn bị cho sứ vụ truyền giáo sau này.

Phaolô sinh ra trong một gia đình có lẽ là khá giả làm nghề dệt lều (Cv 18,3), vì danh xưng công dân Roma không phải là dễ có được

Cv 18,3

18,3 và vì cùng nghề, nên ông ở lại nhà họ và cùng làm việc : họ làm nghề dệt lều.

Chú thích:

[1]

[2]