Cỗ song mã của Plato Cỗ song mã: Khái niệm của Plato về linh hồn của tình yêu trong tác phẩm Phaedrus Trong…
Cỗ song mã: Khái niệm của Plato về linh hồn của tình yêu trong tác phẩm Phaedrus
Trong tác phẩm Phaedrus, Plato đã trình bày khái niệm tình yêu đồng giới qua lời của Socrate dưới hình thức một cỗ xe ngựa gồm ba phần: người đánh xe, ngựa phải, và ngựa trái.
Quan điểm về linh hồn thời triết học La Mã cổ đời: trước và sau Phaedrus
Từ xưa nhân loại đã bị cuốn hút bởi sự cám dỗ trong nỗ lực tìm hiểu về linh hồn con người, bất kể là thông qua thần học, thế giới bên kia, hay trong bối cảnh của La Mã cổ đại là thông qua triết học. Triết học thời kỳ này đã trải qua nhiều bước thăng trầm và bị ảnh hưởng bởi những gương mặt đình đám như Socrates, Diogenes, Epicurus, Plato, và Aristotle. Những suy ngẫm linh hồn cũng tiếp tục được phát triển, hầu như bất kỳ triết gia lớn nào vào thời kỳ này cũng có cho mình một khái niệm về linh hồn (soul hoặc psyche - tiếng Hy Lạp gốc: Ψυχή ).Đã có nhiều tác phẩm nổi tiếng bàn về chủ đề này như Phaedrus, Republic, On the Soul,...
Các triết gia nỗ lực thiết lập sự tồn tại và tính vĩnh cửu cho tâm hồn, sau đó lại cố gắng lý thuyết hóa hình dạng và chức năng của phẩm chất vô hình này - thứ được gọi là linh hồn. Trong tất cả những triết thuyết về linh hồn thì học thuyết của Plato trong tác phẩm Phaedrus có lẽ là nổi tiếng và được phân tích kỹ lưỡng hơn cả. rằng một linh hồn có 3 phần - một phần là khao khát - phần kia là kiểm soát, cùng một đồng minh của sự kiểm soát.
Con ngựa bên phải
Theo đó, con ngựa bên phải là con ngựa ngoan ngoãn - da trắng mắt đen - là sự kết hợp của danh dự, tiết độ, và khiêm tốn để hướng đến vinh quang đích thực. Nó không cần đòn roi mà cần hướng dẫn bởi mệnh lệnh và lý trí.
Khi con ngựa bên trái muốn nổi loạn, con ngựa bên phải cần đấu tranh để giữ vững sự ổn định, tránh để rơi vào tình trạng bối rối và hỗn mang. Nhưng thông thường, con ngựa bên phải này có khả năng tự xoa diệu chính nó, bởi đó là phẩm tính tự nhiên của nó.
Dù có đôi lúc bị kích động, nhưng con ngựa bên phải sẽ không muốn hành động như con ngựa bên trái. Con ngựa bên phải này được xem như tương đương với khái niệm thumos (tinh thần) của Plato trong Republic. Nó sẽ hỗ người đánh xe chiến đấu và chế ngự con ngựa bên trái. Con người bên phải luôn được kiềm chế bởi sự khiêm tốn và nỗ lực giữ vững trạng thái đó.
Con ngựa bên trái
Con ngựa này là một kẻ hỗn xược và kiêu ngạo, vóc dáng xù xì, tai thì điếc, không chịu khuất phục trước đòn roi. Nó có nước da đen, đôi mắt xám, đỏ ngầu, và chân đi khập khiễng - là sự kết hợp của sự nặng nề và bất cân đối, cùng nhiều đặc điểm xấu xí khác. Đặc tính của nó đại diện cho sự bất tuân, tham lam, và vô độ.
Con ngựa bên trái tương phản rõ rệt với con ngựa bên phải. Nó không thể bị thuần hóa dưới bất cứ sức ép hay ngược đãi nào.Nó luôn nắm bắt khoảnh khắc khi con người yếu đuối nhất để khiến ta lao thẳng vào ham muốn, phá hỏng đi sự kiềm chế của con ngựa bên phải.
Nó là hiện phần của phần khao khát trong linh hồn, là sự thôi thúc của nhục dục, bất chấp sự trong trắng. Đó là khi ta ở bên cạnh người mình yêu và mong muốn “nhảy bổ” về phía họ. Mỗi lần người đánh xe kéo dây cương kiềm hãm, con ngựa đen lại chống cự.Bởi nó chỉ tập trung vào ham muốn của nó, ham muốn là tất cả những gì mà con ngựa bên trái tồn tại để đạt đến. Nó mất trí và hoàn toàn bản năng, căm ghét mọi nỗ lực “văn minh hóa”. Về mặt nhân cách, con ngựa bên trái như một kẻ say rượu đã mất đi khả năng kiềm chế, bị chi phối bởi ý thích và ham muốn xác thịt, bất chấp lề luật xã hội hay tự tôn cá nhân.
Người đánh xe
Người đánh xe là giọng nói và tinh thần của lý lẽ thực sự trong tâm hồn. Anh ta điều khiển cỗ xe và kiềm chế con ngựa bên trái, dù rằng anh ta không phải lúc nào cũng chiến thắng - đôi lúc cũng bị cuốn theo sự hung dữ và ham muốn của con ngựa bên trái.
Trong cuộc tranh luận, Socrate giải thích rằng người đánh xe có một khả năng tiếp cận thứ mà cả hai con ngựa không thể - đó là bản chất thật sự của mọi thứ. Anh ta có khả năng luân lý - đây là thứ mà con ngựa bên phải cũng không có, và nó chỉ tuân theo sự không ngoan của người đánh xe. Người đánh xe quen thuộc với lý lẽ đúng sai và được thúc đẩy để hành động. Anh ta hiểu rằng trong một mối quan hệ không chỉ có nhu cầu thể xác mà còn hướng đến giá trị trong trắng, qua đó đóng vai trò kiềm chế nhục dục.
Người đánh xe luôn chật vật với con ngựa bên trái. Bởi trong tận thâm sâu, anh ta muốn giữ vững sự khiêm tốn và trong sáng - cũng như trong tận thâm sâu, con ngựa bên trái mong muốn phá hỏng điều đó. Mỗi lần người đánh xe thành công trấn áp con ngựa bên trái, nó sẽ lại lồng lên bằng một sức mạnh mới. Đó chính là ham muốn, mỗi lần bị ngăn chặn thành công, nó lại tiếp tục trỗi dậy thông qua chính sự trấn áp tạm thời đó.
Do đó, người đánh xe phải liên tục trấn áp con ngựa bên trái. Plato viết rằng, mục tiêu cuối cùng đó là hướng đến một thời điểm, sau nhiều lần bị đánh gục, con ngựa bên trái sẽ phải cúi đầu trước người đánh xe. Điều này được thể hiện qua việc khi thấy người mình yêu, thay vì nổi lên ham muốn thì ta sẽ thấy kính trọng, và được truyền động lực.
Giá trị lưu truyền
Hình ảnh về cỗ xe ngựa đã được Plato lập lại trong Republic với hình ảnh ba phần của linh hồn gồm lý trí (người đánh xe) - tinh thần (con ngựa bên phải) - ham muốn (con ngựa bên trái).
Đến tận thời hiện đại, giới học giả, thần học, và triết gia vẫn tiếp tục nỗ lực tìm câu trả lời cho dấu hỏi lớn về linh hồn con người. Đó là gì? Tại sao nó lại như vậy? Nó sẽ đi về đâu sau khi thân thể chết đi và mục nát? Đây cũng là minh chứng cho giá trị những triết thuyết của Plato. Những phương pháp để tìm hiểu về linh hồn trong những tác phẩm như Phaedrus và Republic vẫn tiếp tục được xem xét và đánh giá đến tận ngày nay.
Nguồn: by Lynnie McIlvain
Cr: Sodom