Căn tính & căn tính cá nhân (Ghi chép khi đọc về Hume) Phản hồi những trăn trở về căn tính của một vị tiên…
Phản hồi những trăn trở về căn tính của một vị tiên sanh đãng trí, người hỏi ‘tôi là ai’ theo cách sáng tạo: "bạn có biết bố tôi là ai không?"
Tiên sanh thử nghĩ mà xem, khái niệm căn tính có phải nói về một cái gì bất biến trong dòng thời gian không? Nếu tiên sanh thừa nhận thời gian là sự nối tiếp của các sự kiện thì chắc tiên sanh sẽ đồng ý với tại hạ rằng căn tính là một khái niệm mâu thuẫn, bởi nếu nó bất biến thì không có gì nối tiếp sau nó, vậy làm sao nó tồn tại trong dòng thời gian được?Ông Hume, gia sư gần đây của tại hạ, hiểu rằng những kinh nghiệm thường ngày có thể đã đánh lừa tiên sanh lẫn tại hạ để nghĩ về một căn tính bất biến trong dòng thời gian. Ví dụ, khi chúng ta quan sát một chiếc đồng hồ và một bức tranh, chúng ta không nhận ra sự khác biệt gì từ bức tranh đồng thời nhận ra sự thay đổi liên tục của kim giây ở chiếc đồng hồ. Từ bức tranh chúng ta có ý tưởng về một vật bất biến và tồn tại liên tục, trong khi chiếc đồng hộ cho chúng ta ý tưởng về thời gian. Và từ 2 ý tưởng này, chúng ta nảy sinh một ý tưởng mâu thuẫn về logic - căn tính.Chắc tiên sanh lại hỏi tiếp, thế vì sao tiên sanh lại nảy ra ý tưởng về căn tính bất biến của bức tranh. Giả sử như tiên sanh có đam mê ngắm tranh và lần này nhìn không chớp mắt trong 30 giây, mặc dù mỗi thời khắc tiên sanh chỉ tiếp nhận các ấn tượng rời rạc, nhưng quá trình chuyển từ ấn tượng này sanh ấn tượng khác quá mượt mà đến mức tiên sanh tưởng là đang nhìn một sự vật bất biến. Nhưng sau 30 giây mắt tiên sanh chắc sẽ nháy một cái, hay tiên sanh rời mắt đi để uống nước chẳng hạn, rồi mới quay lại quan sát bức tranh ưa thích, vậy là quá trình thu nhận ấn tượng về bức tranh bị gián đoạn. Dẫu vậy, tiên sanh vẫn tin đó là cùng một bức tranh được quan sát trước khi tiên sanh nháy mắt hay uống nước. Ở đây, cơ chế tương tự trong tâm trí liên kết các ấn tượng và ý tưởng giống nhau, và sự chuyển tiếp giữa các ý tưởng ở đây cũng quá mượt khiến tiên sanh nghĩ rằng tiên sanh đang quan sát cùng một bức tranh tồn tại liên tục không đổi.Những gì xảy ra với bức tranh cũng giống với căn tính cá nhân á tiên sanh. Khi tiên sanh quan sát tâm trí của mình, chắc tiên sanh sẽ đồng ý với ông gia sư của tại hạ là ‘I never catch myself without a perception’, ‘I never observe anything but the perception’. Ông gia sư của tại hạ có nói thêm về vai trò của trí nhớ trong việc hình thành nên ý tưởng về căn tính. Dễ hiểu khi tiên sanh cho rằng mình vẫn là mình trong giới hạn trí nhớ của tiên sanh. Nhưng ví như hôm nay tiên sanh đãng trí, quên mất bố mình là ai, tâm trí tiên sanh sẽ dùng niềm tin về nhân quả để lấp khoảng trống trí nhớ này: tiên sanh tin rằng không có bố thì không ai được sinh ra và tồn tại, vì vậy tiên sanh phải có bố, chỉ quên ổng là ai thôi. Thêm nữa, dù tiên sanh không nhớ hồi 2 tuổi tiên sanh trải nghiệm gì, nhưng tiên sanh tin rằng con người phải lớn lên lần lượt qua 1 tuổi, 2 tuổi,… mới đến X tuổi hiện tại. Nhờ đó, tiên sanh cho là có một căn tính bất chấp những khoảng trống trong trí nhớ của mình.
Ông gia sư Hume của tại hạ nói nhiều lắm, mà lại khó hiểu. Tại hạ chỉ ghi chép được đến vậy thôi, hi vọng tiên sanh đọc thấy vui nha!
Cr: hnim