Đạo đức Chủ quan hay Khách quan? Đạo đức là khách quan hay chủ quan? Phải chăng sự bất đồng về các vấn đề đạo…
Đạo đức là khách quan hay chủ quan? Phải chăng sự bất đồng về các vấn đề đạo đức cho thấy đạo đức mang tính chủ quan?
Một câu hỏi mà mọi người thường thắc mắc là liệu câu trả lời cho các câu hỏi về đạo đức có thể đúng hay sai “thực sự” hoặc “khách quan”. Khi tôi nói những điều như “tra tấn đến chết trẻ sơ sinh để mua vui là sai trái” hay “không được phép bắt con người làm nô lệ vì lợi nhuận”, tôi đúng hay sai? Nếu tôi đúng, liệu tôi có đúng "khách quan" không, điều này có nghĩa là gì?
Những loại câu hỏi này trở nên cấp bách hơn nhiều khi đối mặt với sự bất đồng về mặt đạo đức. Có một số chủ đề về đạo đức, như phá thai,m, hôn nhân đồng tính và nhập cư trái phép mà mọi người kịch liệt phản đối, cả trong xã hội và giữa các nền văn hó xã hội. Hơn nữa, nếu nhìn vào các xã hội trong quá khứ, chúng ta còn nhận thấy nhiều bất đồng hơn nữa: mọi người từng tin rằng chế độ nô lệ là chấp nhận được về mặt đạo đức. Nếu có quá nhiều bất đồng về đạo đức thì làm sao có thể khách quan được?
Để trả lời câu hỏi này chúng ta sẽ xem xét ba chủ đề. Đầu tiên, đạo đức khách quan hay chủ quan có nghĩa là gì? Thứ hai, có phải sự bất đồng về mặt đạo đức cho thấy đạo đức là chủ quan? Thứ ba, còn có những lý do nào khác để cho rằng đạo đức là khách quan hay chủ quan?
#Đạo đức khách quan là gì? Đạo đức chủ quan là gì?
Trong triết học, khi chúng ta nói rằng một phát biểu là “đúng về mặt khách quan” hay “sai về mặt khách quan” hay nó “khách quan”, chúng ta muốn nói rằng nó đúng hay sai dựa trên những sự thật không phụ thuộc vào việc ai đó nghĩ gì, cảm nhận, tin tưởng, mong muốn hoặc bất cứ điều gì tương tự. Nói cách khác, điều gì đó là sự thật khách quan nếu nó đúng bất kể điều gì đang diễn ra trong đầu chúng ta.
Một số ví dụ về những điều có vẻ như là sự thật khách quan là “quả đất hình cầu”, “nhện có tám chân” và “tốc độ ánh sáng xấp xỉ 3,00×10⁸ m/s”. Đây có vẻ như là những tuyên bố đúng (hoặc sai!) bất kể con người nghĩ gì. Ngay cả khi tôi tẩy não mọi người để họ nghĩ rằng thế giới phẳng, nhện có mười bốn chân, hay tốc độ ánh sáng là bốn mét mỗi giây, thì tất cả những gì tôi có thể làm là tẩy não mọi người để họ có niềm tin sai lầm về sự thật khách quan.
Trong khi đó, các phát biểu là “đúng về mặt chủ quan”, “sai về mặt chủ quan” hoặc chỉ “chủ quan” nếu sự thật hay sai lầm của chúng phụ thuộc vào những gì mọi người nghĩ, cảm nhận, v.v. Một số điều có vẻ là sự thật chủ quan như "ở trong khách sạn này tốn 40 USD cho một đêm", "lớp học đạo đức bắt đầu lúc 2 giờ chiều" và "luật cờ vua nói rằng Vua chỉ được di chuyển một ô trong bất kỳ ô nào"...Đây có vẻ là những sự thật chủ quan vì chúng phụ thuộc vào niềm tin mà chúng ta có. Nếu tôi tẩy não mọi người để họ nghĩ rằng khác sạn có giá 50 đô la một đêm, thì đó là giá của nó: không có mức giá khách quan nào hơn ngoài kia. Nếu tôi tẩy não mọi người để lớp học đạo đức bắt đầu lúc 3 giờ chiều, thì đó là lúc nó sẽ bắt đầu: không còn thời gian khách quan nào nữa để nó bắt đầu ngoài kia. Nếu tôi tẩy não mọi người để họ nghĩ rằng luật cờ vua cho phép Vua di chuyển hai ô, thì luật cờ vua sẽ như vậy: không có bộ quy tắc khách quan nào khác ngoài kia.
Nếu bạn nghĩ về điều này quá nhiều, nó thực sự bắt đầu trở nên khá khó hiểu và khó phân biệt các nhận định chủ quan và khách quan. Ví dụ: nếu chúng ta tra cứu một cuốn sách luật cờ vua được in trước khi tẩy não, nó sẽ nói rằng Vua chỉ được di chuyển một ô. Ai đúng - cuốn sách quy tắc, hay tất cả chúng ta? Nếu chúng ta cho rằng luật chơi là đúng thì có thể luật cờ vua là khách quan. (Nếu các quy tắc của cờ vua là khách quan, thì có lẽ đạo đức cũng sẽ khách quan.) Tuy nhiên, hy vọng rằng sự khác biệt đó đủ rõ ràng để chúng ta tiếp tục.
#Sự bất đồng về đạo đức có cho thấy luân lý là chủ quan?
Đầu tiên hãy lưu ý rằng chúng ta không đồng ý về nhiều điều mà chúng ta không cho là chủ quan. Vắc-xin có gây bệnh tự kỷ không? Có phải con người tiến hóa từ sinh vật giống vượn? Phải chăng Trái đất được Chúa tạo ra cách đây 7 tỷ năm? Tăng lương tối thiểu có gây tổn hại cho nền kinh tế? Sự nóng lên toàn cầu có phải phần lớn là do hành động của con người gây ra? Tất cả những điều này đều giống như những câu hỏi có câu trả lời khách quan: bất kể câu trả lời đúng là gì, nó không phụ thuộc vào bất cứ điều gì chúng ta tin tưởng. Nhưng có rất nhiều ý kiến bất đồng về câu trả lời đúng. Vì vậy, điều này cho thấy rằng sự bất đồng không cho chúng ta biết điều gì về tính khách quan hay chủ quan, ít nhất là về bản chất của nó.
Điều này không có nghĩa là sự bất đồng *không* thách thức tính khách quan. Chúng ta có thể nghĩ rằng chúng ta có những thủ tục tốt để giải quyết những bất đồng về một số chủ đề nhất định, nhưng chúng ta không có những thủ tục để giải quyết những bất đồng về đạo đức. Hoặc chúng ta có thể nghĩ rằng sự bất đồng về một số chủ đề nhất định sẽ biến mất theo thời gian, trong khi sự bất đồng về đạo đức thì ít nhiều tồn tại mãi mãi. Hoặc chúng ta có thể nghĩ rằng có nhiều *sự bất đồng* về đạo đức thì hữu ích hơn là về các chủ đề khác.
Không rõ liệu bất kỳ hoặc tất cả những điều này có phải là những lập luận tốt hay không. Cũng có lý do để nghĩ rằng những gì có vẻ bất đồng về mặt đạo đức trên thực tế không phải là những bất đồng về mặt luân lý. Hãy xem xét cuộc tranh luận về việc phá thai. Có thể hóa ra điều mà mọi người *thực sự* đang tranh cãi là một vấn đề phi đạo đức, cụ thể là liệu bào thai có linh hồn hay nói cách khác là một người "đầy đủ". Câu hỏi đạo đức là liệu chúng ta có thể giết bào thai hay không, nhưng nếu chúng ta đồng ý rằng bào thai là một người hoàn chỉnh, có thể *mọi người* sẽ đồng ý rằng giết nó là sai, và nếu chúng ta đồng ý rằng bào thai *không* là một người hoàn chỉnh , có lẽ *mọi người* sẽ đồng ý giết nó cũng được. Sự bất đồng về tôn giáo và khoa học khiến chúng ta có quan điểm khác nhau về việc thai nhi có phải là một con người hoàn chỉnh hay không, điều này khiến chúng ta có những bất đồng về mặt đạo đức. Nhưng chúng ta không bất đồng về nguyên tắc đạo đức: mọi người đều đồng ý rằng việc giết người nguyên vẹn là sai trái.
Nói chung, cái được gọi là “lý lẽ từ sự bất đồng” không phải là một lập luận quá phổ biến về tính chủ quan của đạo đức giữa các triết gia. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là nó rõ ràng là sai. Chúng ta chỉ mới đề cập đến một phần nhỏ của cuộc tranh luận về sự bất đồng. Để bảo vệ lập luận này, cuốn sách *Đạo đức: Phát minh Đúng và Sai* của John Mackie có vẻ là một trong những nguồn tài liệu nổi tiếng nhất...
#Vậy Đạo đức là khách quan hay chủ quan?
Đó chỉ là một phần nhỏ trong các kiểu lập luận của các triết gia về tính khách quan về mặt đạo đức. Bài viết của Brink thảo luận về một lập luận phổ biến khác về tính chủ quan về mặt đạo đức: "lập luận từ sự kỳ lạ", đó là lập luận cho rằng đạo đức khách quan là một ý tưởng quá kỳ lạ để có thể trở thành sự thật. Chúng ta có thể tiếp tục liệt kê các lập luận ủng hộ và phản đối đạo đức khách quan trong một thời gian khá dài.
Bắt tay vào cuộc, có rất nhiều triết gia ủng hộ ý tưởng về đạo đức khách quan, còn được gọi là [chủ nghĩa hiện thực đạo đức]. Họ làm như vậy dưới dạng các lý thuyết như [chủ nghĩa tự nhiên đạo đức] và [chủ nghĩa phi tự nhiên đạo đức] / (chủ nghĩa đạo đức-phi tự nhiên/). Cũng có rất nhiều triết gia cho rằng đạo đức là chủ quan. Quan điểm này còn được gọi là [chủ nghĩa phản hiện thực đạo đức]
Hơn nữa, có những vị trí nằm ở giữa hai bên, hoặc khó phân loại là bên này hay bên kia. Chẳng hạn [Chủ nghĩa kiến tạo đạo đức] có cho rằng đạo đức là khách quan hay chủ quan không? Đó vẫn là một câu hỏi mở...
Cr: đạo sĩ