Độ đặc trong triết học của Locke @Bí Thư Thôn (Đ_đ) đã hỏi em về cách Locke ủng hộ luận đề cho rằng độ đặc…
@Bí Thư Thôn (Đ_đ) đã hỏi em về cách Locke ủng hộ luận đề cho rằng độ đặc (solidity) là một thuộc tính (quality) của vật thể tồn tại một cách khách quan (body) trong thế giới bên ngoài (external world)
Câu trả lời nằm trong quyển 2, chương 8, đoạn 8-9 của cuốn Luận về sự Hiểu biết của Con người (An essay concerning human understanding)
Trước khi tham khảo câu trả lời của Locke thì chúng ta hãy hiểu thêm về cách Locke tiếp cận đề tài triết học này
Giả sử bạn đang nhìn một con mèo. Giả sử bạn thấy rằng nó màu cam và khi đến gần thì ngưởi thấy người nó có một mùi thơm.
Giả sử bạn đang nhìn một quả bóng; bạn thấy rằng nó tròn, nó màu trắng, nó căng, v.v.
Rồi bạn có những ý niệm (idea) về “màu cam”, “mùi hương”, “tính tròn”, “màu trắng”, “độ căng” v.v.
Làm sao mà bạn thu thập được những ý niệm này?
Đây là một câu hỏi về nhận thức và giác tính con người.
Giả sử tâm trí (mind) là một tờ giấy trắng chưa có gì được viết lên (giả sử tâm trí bạn ban đầu không có ý niệm nào cả). Nhưng rồi trên tờ giấy đó cũng có chữ viết (tâm trí bạn bắt đầu thu thập được một số ý niệm)
Quá trình này đã diễn ra như thế nào?
Câu trả lời Locke là: thông qua giác quan (experience)
Theo Locke, mọi ý niệm mà con người thu thập được đều đến từ sự quan sát (observations) những vật thể trong thế giới bên ngoài (external objects)
Khi quan sát một vật thể nào đó, các giác quan nhận dạng một số đặc điểm của nó, và từ đó chúng ta mới có những ý niệm cụ thể như màu vàng, màu trắng, nhiệt độ, độ cứng độ mềm, vị đắng, vị ngọt. Locke gọi những ý niệm này là các thuộc tính giác quan (sensible qualities). Những vật thể trong thế giới bên ngoài ảnh hưởng đến chúng ta và cho ta cái ông gọi là cảm giác (sensation). Giả sử bạn ăn một trái táo và cảm nhận được vị ngọt của nó (một vật thể trong thế giới bên ngoài cho ta một cảm giác nhất định)
Độ đặc, theo Locke, là một thuộc tính sơ cấp (primary quality) của một vật thể.
Trong Luận về sự Hiểu biết của Con người của Locke, cụ thể là trong quyển 2, chương 4, đoạn 1, ông đã bàn về độ đặc như thế sau:
- Chúng ta cảm nhận ý niệm về độ đặc bằng cảm giác chạm (We receive the idea of solidity by the sense of touch)
- Khi một hữu thể vật chất ngăn chặn hai hữu thể vật chất khác chạm vào nhau, tôi gọi thuộc tính này là độ đặc (My name for the property whereby one body blocks two others from touching is solidity)
- Dường như độ đặc là ý niệm liên kết với hữu thể vật chất một cách gần gũi nhất (Solidity seems to be the idea that is most intimately connected with and essential to body)
Trong đoạn 2, Locke viết
- Độ đặc là thuộc tính của hữu thể vật chất khi ta nhận thức hóa sự “chiếm không gian” của nó (Solidity is the idea [here = ‘quality’] of body whereby we conceive body to fill space)
Trong quyển 2, chương 8, đoạn 8-9, Locke viết
8. Bất cứ điều gì tâm trí nhận thức được trong chính nó - bất cứ điều gì là đối tượng trực tiếp của tri giác, suy nghĩ hoặc hiểu biết - tôi gọi là một ý niệm; và khả năng tạo ra một ý niệm trong tâm trí chúng ta, tôi gọi là thuộc tính của thứ có khả năng đó. Do đó, một quả cầu tuyết có khả năng tạo ra trong chúng ta những ý niệm về màu trắng, tính lạnh, tròn, khả năng tạo ra những ý tưởng đó trong chúng ta, giống như chúng ở trong quả cầu tuyết, tôi gọi là thuộc tính; và vì chúng là những cảm giác hay nhận thức trong hiểu biết của chúng ta nên tôi gọi chúng là những ý niệm. Nếu đôi khi tôi nói về ‘ý niệm’ như chính sự vật tự thân, xin hãy hiểu ý tôi là đang nói về những thuộc tính của những vật thể tạo ra chúng trong chúng ta.
Trong tiếng Anh: 8. Whatever the mind perceives in itself—whatever is the immediate object of perception, thought, or understanding—I call an idea; and the power to produce an idea in our mind I call a quality of the thing that has that power. Thusa snow-ball having the power to produce in us the ideas of white, cold, and round, the powers to produce those ideas in us, as they are in the snow-ball, I call qualities; and as they are sensations or perceptions in our understandings, I call them ideas. If I sometimes speak of ‘ideas’ as in the things themselves, please understand me to mean to be talking about the qualities in the objects that produce them in us.
9. Như vậy, vật thể có hai loại thuộc tính. Đầu tiên, có những thuộc tính hoàn toàn không thể tách rời khỏi vật thể, bất kể nó ở trạng thái nào. Những thuộc tính này là những thuộc tính mà vật thể không thể mất đi, cho dù nó có thay đổi bao nhiêu, bất kể nó được tác động đến mức nào, dù nó bị chia rẽ ra sao. Lấy một hạt lúa mì, chia thành hai phần, mỗi phần vẫn có độ rắn chắc (độ đặc), quảng tính, hình dạng và khả năng di chuyển; chia nó ra lần nữa thì nó vẫn giữ được những tính chất đó; hãy tiếp tục phân chia nó cho đến khi ta không còn nhìn thấy các bộ phận được nữa, thì mỗi bộ phận vẫn phải giữ lại tất cả những thuộc tính đó.... Tôi gọi chúng là những thuộc tính sơ cấp hay cơ bản của vật thể, mà tôi nghĩ chúng ta có thể quan sát để tạo ra những ý niệm đơn giản trong chúng ta, viz. độ đặc, quảng tính, hình dạng, tính chuyển động hoặc đứng yên và số lượng.
Trong tiếng Anh: 9. Qualities thus considered in bodies are of two kinds. First, there are those that are utterly inseparable from the body, whatever state it is in. Qualities of this kind are the ones that a body doesn’t lose, however much it alters, whatever force is used on it, however finely it is divided. Take a grain of wheat, divide it into two parts, each part has still solidity, extension, shape, and mobility; divide it again, and it still retains those qualities; go on dividing it until the parts become imperceptible, each part must still retain all those qualities.... I call them original or primary qualities of body, which I think we may observe to produce simple ideas in us, viz. solidity, extension, shape, motion or rest, and number.
Cr: thuần chay