HOÀNG TỬ HẠNH PHÚC Tác giả: Oscar Wilde Dưới lớp vỏ cổ tích lấp lánh vàng, Wilde đã giấu trong từng câu…
Tác giả: Oscar Wilde
Dưới lớp vỏ cổ tích lấp lánh vàng, Wilde đã giấu trong từng câu chuyện một vết thương triết học: nỗi bi ai của cái đẹp giữa thế gian và khát vọng cứu chuộc trong một thế giới điêu tàn. Toàn bộ tập truyện là một dụ ngôn về thẩm mỹ và luân lý, nơi Wilde đặt cái đẹp và cái thiện vào cùng một thập giá. Nếu cổ tích cổ điển hướng đến phần thưởng cho cái thiện, Wilde lại viết cổ tích như một bi kịch của lòng nhân ái. Ở đây, cái đẹp, cái tốt phải chết khi ích kỷ và lợi ích được tung hô, và tình yêu chỉ được biết đến khi kẻ yêu đã hóa tro bụi. Trong tập truyện này, những nhân vật của Wilde đều yêu đến tận cùng và bị hủy diệt vì tình yêu ấy. Nhưng Wilde không than vãn. Với ông, hủy diệt không phải kết thúc mà là sự thăng hoa cuối cùng và cần thiết của cái đẹp.
Điều làm nên sự độc nhất của tập truyện có lẽ không nằm ở cốt truyện cho bằng ở giọng kể. Đó là giọng của một kẻ từng tin vào Thiên đàng sau khi bị đày xuống mặt đất và vẫn nói bằng ngôn ngữ của các thiên thần. Ngôn ngữ của tập truyện Hoàng tử hạnh phúc này là thứ ngôn ngữ tinh khiết đến mức đau đớn. Mỗi câu chuyện như một cánh hoa rơi xuống mặt nước, tạo ra những vòng tròn lan ra mãi, chạm vào những tầng sâu của suy tưởng.
Đằng sau từng câu chữ là một truy vấn, ở đó, Wilde vừa là nhà đạo đức vừa là kẻ phản nghịch, vừa tin tưởng vào cứu rỗi vừa tuyệt vọng giữa kỷ nguyên suy đồi và loài người nghiêm nghị. Thế giới của ông là thế giới đã đánh mất sự hồn nhiên, nơi lòng tốt trở nên lạc lõng như một kẻ dại khờ lang thang giữa đêm. Ông dùng văn chương dựng lên một thế giới nơi đạo đức sinh ra từ lòng trắc ẩn chứ không từ luật lệ, nơi linh hồn được cứu chuộc không bằng vâng lời mà bằng lòng thương yêu. Chính vì thế mà tập truyện, dù có dáng vẻ nhẹ nhàng, lại là một cuộc nổi dậy thầm lặng chống lại sự khô cứng của luân lý xã hội.<strong> </strong>Wilde kể chuyện như một linh mục kể dụ ngôn, nhưng những dụ ngôn ấy không cần rao giảng đạo đức mà lại cho ta biết sâu sắc hơn hết thảy Chúa chết vì điều gì.
Nghệ sĩ là những kẻ hết mực thân thuộc với con người, hay đúng hơn là với những giọt nước mắt của đời người. Họ đã sớm nặng lòng bởi những nỗi buồn vu vơ kể từ lúc tâm hồn còn mỏng mảnh, cho đến khi ý thức được về một thứ buồn đã di cư tự thuở nào vào trú ngụ bên trong như một cảm thức thâm căn cố đế từ trước cả hơi thở đầu tiên. Không gì rành rẽ với tâm hồn nghệ sĩ bằng những giọt nước mắt. Tưởng như họ đã khóc hết mỗi mọi kiếp nhân sinh, và cuộc đời chỉ là sống với những cơn dejà vu miên viễn. Cái hoài cổ họ mang trong tâm hồn là nỗi ngóng vọng về những năm tháng xa xôi, xa hơn, xa vượt cả cuộc tồn tại này. Giọt lệ gần gũi ngay từ hơi thở đầu tiên của mỗi kiếp đời và xa xôi sâu thẳm như cội nguồn sự sống. Có lẽ con người đã nuốt những giọt lệ đầu tiên cùng với trái cấm, cũng là lúc Cây Đời của chúng ta biến thành Cây Khôn. Ý thức đầu tiên là ý thức về cuộc vĩnh ly, về lưu đày khỏi xứ sở quê hương, là cắt chia tình ái. Kể từ đó con người thất lạc chữ "mình" và tìm lại trong những giọt nước mắt đã hoá thân và nhỏ xuống trong muôn hình vạn trạng của phận đời. Nghệ thuật khiến ta nghe ra những ‘lời thì thầm’ từ thiên thai giữa chốn tục luỵ. Hoàng tử hạnh phúc vì thế không những là câu hỏi “cái thiện có còn không?”, mà còn là lời thổ lộ tất cả sự mỉa mai, kiêu hãnh và thương xót, nỗi cô đơn của một linh hồn vừa yêu con người, vừa tuyệt vọng vì họ của người nghệ sĩ. Cái đẹp, trong tầm nhìn của Wilde, không phải là đối tượng của ngưỡng mộ mà là con đường của cứu rỗi. Trước nỗi buồn không đáy khi va vào thế gian, tình yêu như con chim hấp hối vẫn cất cao giọng bằng từng giọt máu nóng khi ghì trái tim mình vào gai nhọn của hoa hồng. Cái chết vị thân này chính là cánh cửa cứu rỗi để tâm hồn ta vượt thoát cái hữu hạn và chật hẹp nơi bản ngã đã cắm rễ sâu vào thế gian của chính mình. Những nhân vật của ông chết đi không vì lý tưởng, mà vì tình yêu của họ đã chạm tới ngưỡng không còn phân biệt giữa cho và nhận, thiện và mỹ. Chính ở đó, Wilde khiến ta nhận ra rằng cứu rỗi không đến từ việc chết đi, mà từ việc vượt qua chính cái tôi đang ôm ấp vô vàn nỗi sợ trước cái chết ấy, đó là sự tái sinh của linh hồn trong cơn hủy diệt của bản ngã.
Không ủi an, không chỉ dạy, mộng mơ thực sự và trần trụi thực sự, đẹp thực sự và đau thực sự, nghệ thuật của Wilde với tôi luôn tinh khiết và sâu thẳm như vết thương sáng ngời không bao giờ khép giữa bao món “chữa lành”. Đó mới là những giọt nước mắt đích thực của con tim.
Cr: méo