AI hay Nàng thơ máy móc Trong thần thoại Hy Lạp, trên đỉnh Olympus có 9 nữ thần bảo trợ cho nghệ thuật và…
Trong thần thoại Hy Lạp, trên đỉnh Olympus có 9 nữ thần bảo trợ cho nghệ thuật và sáng tạo được gọi là các Muse (mình gọi là các Nàng thơ). Những Nàng thơ này không chi bảo vệ giá trị cho những sáng tác nghệ thuật mà còn là nguồn cảm hứng cho giới văn nghệ sĩ từ thời cổ đại đến nay.
9 nữ thần, tượng trưng cho chính lĩnh vực sáng tạo, nghệ thuật mà người Hy Lạp cổ đại cho là quan trọng bậc nhất gồm:-Sử thi -Lịch sử -Thơ tình- Âm nhạc - Bi kịch - Hài kịch -Khiêu vũ -Hùng biện -Chiêm tinh (lưu ý rằng một số tài liệu có thể khác nhau về thứ tự và loại hình nghệ thuật mà các nữ thần này bảo trợ).
Nhưng nếu xét trong tình hình hiện tại, mình đang tự hỏi liệu đã và đang có sự hiện diện của một Nàng thơ thứ 10 không? Một nữ thần mạnh mẽ và độc lập hơn bao giờ hết, nàng không bảo trợ cho nghệ thuật con người mà là cho công nghệ, thuật toán, và AI - một Nàng thơ máy móc.
Hãy nhìn xung quanh mà xem, riêng ở Việt Nam thôi thì ngày nào lướt mạng xã hội, ta cũng thấy kha khá những hình ảnh do AI tạo ra từ vui tươi đến sầu thảm, từ mục đích giải trí đến toan tính trục lợi. Và đó có thể chỉ là bề nổi của tảng băng chìm, khi mà tranh ảnh điện tử vẫn là thứ có thể được phân biệt dễ dàng nhất. Nhưng còn những lĩnh vực khác thì sao, ví dụ âm nhạc hay viết lách. Nếu trước đây người ta có thể dễ dàng phân biệt một bài viết là do “người viết” hay “máy viết”, thì hiện tại mọi chuyện đã không còn đơn giản nữa. Chỉ vài dòng lệnh, những câu mô tả, là ta đã có ngay một loại các câu slogan, những bài quảng cáo mát tai, hay thậm chí là cả một bài viết dài với độ chuyên môn “có vẻ cao”...
Mình đang nói quá lên sao? Thử nhìn các công ty về truyền thông hay thiết kế mà xem, hỏi thử các bạn làm trong lĩnh vực marketing hay design, chắc việc sở hữu 1 con AI là… “hiếm” - bởi con số hữu dụng phải là trên 2 cơ.
Họ dùng những công cụ này hàng ngày, thuần thục tạo ra sản phẩm, hướng đến mục tiêu nhanh hơn, tiện hơn, và có thể là chất lượng hơn.
Nhưng thật sự thì nếu cứ dùng những công cụ này và để chúng ảnh hưởng ngày càng sâu rộng hơn đến công việc, cuộc sống của chúng ta thì chúng ta còn lại gì? Ý mình là phải lấy những giá trị hay khía cạnh nào để làm giá trị đặc trưng cho con người đây? Máy móc hiện tại đã có riêng cho chúng một vị thần bảo hộ rồi đấy. Vị nữ thần này đã giúp chúng vượt qua con người trong những cuộc thi hội họa và đoán chừng trong tương lai là âm nhạc nữa. Còn chúng ta thì sao? Trong khi con người, từ lâu đã có riêng cho mình những Nàng thơ bảo trợ cho nghệ thuật, cho ta cái thôi thúc để sáng tạo, để ca hát, để viết vẽ, thì hiện nay nhiều người đã quay lưng lại với những thôi thúc đó.
Thay vì biến mong muốn biến một ý tưởng thành hình dạng cụ thể thông qua hành động cầm bút lên vẽ thì ta lại gõ những dòng ý tưởng đó lên cho AI, đẩy hết sức sáng tạo đó cho máy móc mặc sức nhào nặn rồi cuối cùng trả ra cho ta một sản phẩm “gì đó”... Và như vậy, với sản phẩm đó, tôi đã là nghệ sĩ ư? tôi đã là nhạc sĩ sao? Xin hãy cho tôi một lý do vững chắc hơn để tôi có thể nhận những chức danh đó.
Nhưng “chúng tôi chỉ dùng cho vui ấy mà”, “đừng làm quá lên thế chứ”, ”ai cũng đang dùng đấy thôi”,... thật là những lý lẽ lọt tai. Đối với đa phần mọi người, có lẽ họ chẳng để ý đến sự bảo trợ của những Nàng thơ, cho rằng đó là chuyện của giới văn nghệ sĩ ưa vẽ vời, hay bay bổng. Còn họ thì… chơi với chat GPT là đủ vui rồi. Nhưng nhớ rằng, nghệ thuật không chỉ là tạo ra, mà còn cả thưởng thụ nữa. Người nghệ sĩ viết nhạc, người họa sĩ vẽ tranh, truyền vào đó cái hồn, cái cảm xúc, chẳng phải là mong muốn có người nào đó sẽ nhìn, sẽ nghe hay sao? Đó là sự kết nối giữa con người với con người với nhau - và với mình đó là điều quan trọng. Ta đành lòng đưa hết những nguồn mạch kết nối đó cho máy móc hay sao? Để từ giờ khi nhìn một bức tranh, nghe một bài nhạc,... ta không cần quan tâm đến cá nhân phía sau đó nữa, không cần phải kết nối với cá nhân nào nữa, bởi vì… chẳng có cá nhân nào nữa cả.
Vài dòng vui vui về AI và sáng tạo nghệ thuật thế thôi, chứ mình chẳng ghét bỏ gì AI đâu. Thật ra mình vẫn đang dùng nó trong công việc hàng ngày mà. Tiện lắm. Chỉ là… có một số không nên tiện mà nên đi lòng vòng vậy đó, thì lại hay hơn. Cũng giống như mấy bà Nàng thơ vậy đó… bảo trợ nghệ thuật cho tui kiểu gì mà hứng tới toàn giữa đêm với lúc làm việc, còn lúc rảnh thì… chả có hứng chơi.
Cr: Sodom