Albert Camus đã nói: "Hạnh phúc là điều không thể tránh khỏi" Tôi luôn mê triết học của Aristotle - tác phẩm…
Tôi luôn mê triết học của Aristotle - tác phẩm của ông đơn giản và văn nhã nhưng cũng có sức mạnh vô cùng. Theo quan điểm của Aristotle về hành vi con người, chúng ta rèn luyện bản thân làm những việc nhất định trong cuộc sống để phát triển tính cách đúng đắn, và khi đã hoàn thành mục tiêu của mình, chúng ta lại tiếp tục có thể tham gia vào các hoạt động mang lại hạnh phúc này, cuối cùng đơn giản chỉ là để tận hưởng chính cuộc sống của chúng ta. Rồi gần đây tôi bắt đầu quan tâm đến triết lý của Albert Camus, người nói điều gì đó hoàn toàn khác về hạnh phúc, cụ thể là, ‘hạnh phúc’ là ‘điều không thể tránh khỏi’. Chúng ta đã đến lúc bắt đầu chọn phe hay chưa? Hay có cách nào đó để dung hòa quan điểm của Camus với quan điểm đã được Aristotle đưa ra 2500 năm trước?
Bạn có bao giờ nhận thấy rằng bạn cảm thấy hạnh phúc hơn khi nhận được một số điều tốt đẹp bất ngờ, dù tầm thường không? Trúng số? Ít nhất thì cảm giác hạnh phúc đó có thể… thoáng qua, nhỉ? Dĩ nhiên niềm vui tạm thời này không phải là hạnh phúc đối với Aristotle. Cảm giác dễ chịu lúc bạn ngửi thấy một bông hoa xinh đẹp khi đi dạo ngoài trời cũng không phải là hạnh phúc. Cũng không phải là cảm giác khi bạn có một ngày may mắn hay khi bạn tìm thấy mấy đồng xu bỏ quên trong túi quần jean của mình. Tất cả những điều này chỉ là những niềm vui…trong khi đối với Aristotle, hạnh phúc lại là thứ đến từ một nơi khác, hạnh phúc phát triển theo thời gian, vì vậy những niềm vui tạm thời này thậm chí là sự xao lãng nếu chúng không thúc đẩy chúng ta hướng tới mục tiêu cuối cùng là eudaimonia - hạnh phúc, và có vẻ như một lượng lớn nhân loại, theo Aristotle, có thể đã đi đến cuối đời mà chưa từng trải qua eudaimonia, trạng thái mà Aristotle cho rằng rất quan trọng đối với trải nghiệm của cả đời người. Quan niệm về hạnh phúc là một loại 'vât chất' mà chúng ta có thể nỗ lực để có được như Aristotle chủ trương là sai lầm chăng? Ở một mức độ nào đó, Epicurus cũng đặt triết lý hạnh phúc của mình dựa trên góc nhìn của Aristotle, thừa nhận việc giảm thiểu niềm vui như một cách để giảm thiểu nỗi đau và giành quyền kiểm soát cuộc sống. Tất nhiên, còn có những trường phái khác, nhưng chủ nghĩa Khoái lạc đặc biệt phù hợp với các triết lý của Aristoteles vốn chủ trương hạnh phúc là thứ chúng ta nỗ lực hướng tới trong suốt cuộc đời và chỉ một số ít người trong chúng ta thực sự đạt được nó, và thậm chí điều đó còn phụ thuộc vào sự may rủi, mà cuối cùng điều này, đã bị Camus lật tẩy.
Quả vậy, với Camus, cuộc sống là phi lý. Để hiểu lý do tại sao, chúng ta cần nhìn ra cửa sổ, để thấy xa xa kia, Síyphus đáng thương, đang phải lăn một tảng đá khổng lồ lên đỉnh núi mỗi ngày. Khi tảng đá lên tới đỉnh núi, trọng lực chiếm ưu thế và nó rơi xuống phía bên kia. Sisyphus phải đi lấy tảng đá đó và đẩy nó lên núi lần nữa. Camus nói: “chúng ta phải tưởng tượng Sisyphus hạnh phúc,” trong nỗ lực giải thích điều mà ông gọi là “sự không tránh khỏi của hạnh phúc”. Suy cho cùng, trong các nghiên cứu của Aristotle, chúng ta chỉ thấy rằng hạnh phúc là một hoạt động mà chúng ta có thể tham gia khi mọi thứ đạt đến những điều kiện nhất định, kiểu như Aristotle cho là: mục tiêu của thành phố là cải thiện công dân; mục tiêu của người dân là cải thiện thành phố - và không có gì sai với cả hai tuyên bố này ngoại trừ việc bây giờ chúng ta phải đi đến một biện giải "sâu sắc hơn nhiều" để phá vỡ luận điểm này của Aristotle theo cách của Camus: Khi chúng ta tưởng tượng Sisyphus hạnh phúc, chúng ta có lẽ đã bắn phát súng quyết định chống lại học thuyết duy lý cũ (tức là làm những điều thông minh và đưa ra những lựa chọn đúng đắn và bạn sẽ xây dựng cho bản thân và cho những người khác một cuộc sống tốt đẹp hơn). Camus chỉ đơn giản kêu gọi chúng ta chú ý đến thực tế là nhiều người trong chúng ta, những người mà Aristotle và những người khác có thể coi là khốn khổ, thực ra lại trải nghiệm hạnh phúc một cách thường xuyên. Điều này có vẻ phản trực giác nhưng…xem nào… với Aristotle, hạnh phúc luôn bắt nguồn từ một loại hoạt động gợi nhớ, nhưng Camus lại nghĩ rằng, có một điều gì đó mà Aristotle đã bỏ lỡ: hạnh phúc chính là một phần của thân phận con người. Có lẽ chưa bao giờ có cuộc sống nào mà không có niềm vui tồn tại. Hãy sử dụng trí tưởng tượng phong phú nhất của bạn để hình dung ra ngày tồi tệ nhất có thể xảy ra trong cuộc sống tồi tệ nhất mà bạn có thể tưởng tượng tới, thử nghĩ nhé, nếu bạn lấy ngày hôm đó làm điểm khởi đầu và sống cuộc sống của cái con người mà bạn đã tưởng tượng thì bạn sẽ tương đối dễ dàng nhận ra rằng ngày hôm sau có thể sẽ tốt hơn, hoặc nếu nó tệ hơn thì ngày đầu tiên được so sánh…hẳn nhiên là một ngày tốt lành, ơ!
Aristotle gán hạnh phúc cho những người đàn ông giàu có và thành đạt mà ông đã nghiên cứu về cuộc đời của họ. Triết lý của ông có lẽ đã hoàn toàn ngược lại điều cốt yếu này, cũng là điều mà Camus đã chỉ ra một cách hùng hồn: “hạnh phúc là một chức năng của con người.” Là như thế nào dây nhỉ? Những gì khoa học cho chúng ta biết về cảm xúc là tất cả đều tương đối. Chúng ta có thể trải qua thời gian dài đau khổ tột cùng, nhưng chúng ta không bao giờ mất đi khả năng trải nghiệm hạnh phúc, có vẻ như “hạnh phúc” được cài đặt sẵn vào hệ điều hành não, cho phép chúng ta có được những trải nghiệm về chính hạnh phúc ngay từ đầu. Nhưng thật không may cho chúng ta, Camus cũng chỉ ra rằng nỗi buồn cũng là một phần cơ bản của thế giới chúng ta. Chúng ta đẩy tảng đá lên trên vách đá, nỗ lực để khiến thế giới trở nên như chúng ta mong muốn. Có một khoảnh khắc ngắn ngủi khi mục tiêu đã hoàn thành và chúng ta có thể suy ngẫm về thành công của mình khi đạt được nó - hạnh phúc! Và sau đó tảng đá rơi xuống phía bên kia của ngọn núi và có lẽ đã lăn đi một khoảng khá xa...rồi chúng ta lại nhìn thấy chính chúng ta trong một nỗi niềm chán nản khi đi lấy hòn đá...chết tiệt ấy và bắt đầu lại công việc của mình.
Có lẽ quan điểm này là lạc quan và tích cực so hơn với quan niệm của Aristotle, suy cho cùng, Aristotle chỉ chủ yếu tập trung vào cách đẩy tảng đá mà thôi. Ông không phải là một nhà xã hội học - khách hàng của ông là giới quý tộc ở Athens cổ đại, và học trò của ông bao gồm cả Alexander Đại đế. Do đó, triết học của Aristotle tập trung vào giới quý tộc, mặc dù ông đã học theo Plato trong nhiều thập kỷ sau khi mồ côi cha mẹ khi còn trẻ.
Còn Camus yêu dấu của chúng ta là một đứa trẻ mồ côi đích thực...
Cr: đạo sĩ