Một cách tương đối, Russell đã sai! Thật không may cho Russell tội nghiệp, bạn của ông, Alfred North…
Thật không may cho Russell tội nghiệp, bạn của ông, Alfred North Whitehead, đã từ bỏ trường phái triết học mà họ cùng sáng lập, thay vào đó phát triển một lĩnh vực rất khác biệt là “process philosophy”. Học trò của ông, Ludwig Wittgenstein cũng đoạn tuyệt với triết học phân tích, mặc dù vẫn còn tranh cãi về cách phân loại triết học mà Wittgenstein đã làm. Công việc cả đời của Russell là tạo ra một hệ thống phân tích logic có thể mô tả mọi kiến thức. Đó là cũng là chủ trương của ông về cách tiếp cận triết học theo chủ nghĩa thực chứng - niềm tin rằng mọi kiến thức đều có thể được rút ra một cách tích cực từ việc áp dụng logic. Niềm tin của Russell vào chủ nghĩa thực chứng đã chấm dứt khi ông nhận ra rằng một hệ thống kiến thức logic như vậy là không thể thực hiện được. Người ta cho rằng ông đã từng nói vào một thời điểm cuối đời rằng nhìn chung, công việc trong đời ông chưa được trọn vẹn…
Và rồi chính…niềm tin vào chủ nghĩa thực chứng đã khiến Russell nói điều này: ‘Nếu mọi thứ đều tương đối thì sẽ không có gì để…chúng tương đối cả’.
Đó là một câu nói..không đúng dễ hiểu của Russell. Chúng ta thực sự luôn cần những tiêu chuẩn để đưa ra đánh giá và những tiêu chuẩn này phải ổn định và đáng tin cậy chứ không phải ngẫu nhiên. Một ví dụ đơn giản là nếu chúng ta không có một tiêu chuẩn ổn định và đáng tin cậy để xác định một kilôgam thì chúng ta không thể có một hệ thống đo trọng lượng đáng tin cậy. Nếu những đánh giá của chúng ta về cân nặng đều mang tính tương đối thì chúng ta sẽ rất bối rối. “Củ khoai tây đó nặng bao nhiêu?” “Ít hơn củ khoai tây này.” "Cái đó bao nhiêu?" “Nhiều hơn củ khoai tây tôi đưa cho bạn tuần trước.” Thay vào đó, nếu chúng ta có một tiêu chuẩn chắc chắn về trọng lượng làm cơ sở so sánh, thì chúng ta có thể nói “củ khoai tây này nặng 0,150 kg” và chắc chắn về điều chúng ta muốn nói. Bằng cách áp dụng tiêu chuẩn này, tất cả các phép đo trọng lượng của chúng ta đều tương đối với 1 kg. Vì vậy, chúng ta có thể so sánh khoai tây và bất cứ thứ gì khác dựa trên tiêu chuẩn này.
Nền tảng của các tiêu chuẩn trong đó không phải là cái gọi là “mọi thứ đều tương đối” mà Russell đang cố gắng nói tới. Russell viết câu này vào thời điểm mà giới trí thức thời đó đang vật lộn với những ý tưởng mới về thuyết tương đối của Einstein và sự xuất hiện của cơ học lượng tử. Cơ học lượng tử đã gặp phải sự hoài nghi, thậm chí cả Einstein, bởi vì nó dường như gợi ý rằng không có tiêu chuẩn khách quan nào để chúng ta có thể làm cơ sở cho các phép đo khoa học. Cho dù đó có phải là lời chỉ trích công bằng hay không thì mối lo ngại đó là có thật, nhưng chúng ta vẫn cứ…cần những tiêu chuẩn.
Russell đã…không đúng khi tuyên bố rằng mệnh đề “mọi thứ đều tương đối” là một mệnh đề sai lầm. Sai lầm của ông là giả định rằng chúng ta khả dĩ nắm bắt được sự thật khách quan bằng ngôn ngữ của mình. Nói cách khác, sai lầm này là nhầm lẫn giữa việc chúng ta chấp nhận một tiêu chuẩn nào đó với “tiêu chuẩn đó là sự thật khách quan.” Russell và những người theo chủ nghĩa thực chứng của ông sẽ nói rằng chúng ta có thể nắm bắt được sự thật khách quan bằng logic, nhưng sự thật là “logic chỉ là một dạng ngôn ngữ khác” mà thôi. Russell có lẽ biết điều này nhưng lại rơi vào chủ nghĩa hiện thực Platonic về chính mối quan hệ này: Điều…không đúng lớn nhất của Plato là cho rằng “nếu chúng ta thấy một ý tưởng phù hợp với lý trí thì nó đúng và có thực về mặt khách quan, và bởi vì những ý tưởng mà chúng ta thấy phù hợp với lý trí là hoàn toàn đúng và có thật, những ý tưởng này là cơ sở để chúng ta đưa ra phán đoán.” Nhiệm vụ cả đời của Russell là khám phá các nguyên tắc khách quan của thuyết nguyên tử luận logic nhằm hợp nhất nhận thức luận và siêu hình học dưới những sự kiện logic. Chủ nghĩa hiện thực nhận thức luận này - những gì chúng ta tin là đúng thì cũng đúng trên thế giới – cũng là giả định trọng tâm của chủ nghĩa thực chứng.
Vấn đề với bất kỳ hình thức chủ nghĩa hiện thực nhận thức luận nào là, các ý tưởng của chúng ta luôn có tính chất tương đối với chính chúng ta. Những gì chúng ta gọi là sự thật logic thật ra chỉ là những ý tưởng mà chúng ta đồng ý và tin là đúng. Mối quan hệ giữa ý tưởng của chúng ta với thế giới bên ngoài không rõ ràng như chúng ta muốn tin. Ý tưởng của chúng ta không bao giờ có thể nắm bắt được đầy đủ sự phức tạp của thực tế. Chúng ta không thể biết chắc chắn rằng những gì chúng ta nghĩ là hợp lý có thực sự đúng hay không. Logic không cho chúng ta biết điều gì đang xảy ra trên thế giới vì thế giới không phù hợp với lĩnh vực logic gọn gàng, đẹp tuyệt nhưng nhỏ bé của chúng ta.
Chúng ta khả dĩ nói, “Này, một số ý tưởng không chỉ của riêng tôi chỉ vì một mình tôi đồng ý rằng chúng đúng, chẳng hạn như ví dụ của bạn về kilôgam có ‘thực tế’ ngoài suy nghĩ của tôi không?”. Đúng vậy, nhưng những ý tưởng đó, chẳng hạn như ý tưởng lấy kilôgam làm tiêu chuẩn d thước đo trọng lượng, là những ý tưởng được một nhóm người đồng ý và kinh nghiệm, ý kiến cũng như ý định của họ.” Một kilôgam thực sự là gì? Đó là thứ mà một nhóm người quyết định sẽ là tiêu chuẩn mà họ sẽ sử dụng thay vì sử dụng pound, ounce, carat, tấn hoặc những đơn vị khác. Một kg nặng bao nhiêu? Vâng, 2,205 pound, 5000 carat, v.v. Nó là một phép đo lường được quy chiếu bởi một bởi một đơn vị khác, được xác định bởi một thứ khác.
Một kilôgam được định nghĩa chính thức là đơn vị đo “bằng khối lượng của nguyên mẫu quốc tế của kilôgam???”. Vậy nguyen mẫu cảu một kilôgam là gì? Một nhóm người nào đó… vào năm 1889 đã quyết định rằng vật này…nặng một kg. Đó là một quyết định tùy tiện (tât nhiên tuỳ tiện ở đây không có nghĩa là phù phiếm hay phi lý) bởi một nhóm nhỏ người (da trắng và nam) mà điều này đã định nghĩa hoá một kg trọng lượng.
Bây giờ, đây là vấn đề về cái gọi là “một kilôgam này”: nó vừa tùy tiện lại vừa khách quan. Nó tùy tiện ở chỗ nó không tuyệt đối - nó được quyết định bởi một số người nhất định tại một thời điểm nhất định và ở một địa điểm nhất định. Bất cứ điều gì cũng có thể được thiết lập làm tiêu chuẩn đo lường. Nó lại là khách quan ở chỗ một khi tiêu chuẩn được thiết lập và chấp nhận thì đó là sự thật khách quan trong cộng đồng hoặc nền văn hóa đó miễn là họ tiếp tục chấp nhận nó như một tiêu chuẩn. Kilôgam là tiêu chuẩn mà trọng lượng của các vật thể tương đối, nhưng bản thân kilôgam chỉ liên quan đến văn hóa và mục tiêu với điều kiện là nó được tiếp tục chấp nhận và sử dụng. Nói cách khác, định nghĩa về kilôgam, và thậm chí cả bản thân kilôgam, chỉ đúng khi mọi người tin rằng việc tin vào nó là hữu ích. Điều này không có nghĩa là không có các quy luật vật lý của tự nhiên và nó không đặt ra câu hỏi về khả năng của khoa học. Chúa có thể chơi xúc xắc với vũ trụ hoặc không, nhưng sự hiểu biết của chúng ta về vũ trụ kém chính xác hơn chúng ta mong muốn. Cách giải quyết những thiếu sót trong hiểu biết của chúng ta không phải là khăng khăng rằng vũ trụ phải phù hợp với nhu cầu chắc chắn của chúng ta.
Ý tưởng của chúng ta, cho dù chúng có vẻ hợp lý đến đâu đối với chúng ta, cũng chỉ là niềm tin của chúng ta. Chìa khóa của sự khôn ngoan là hãy để niềm tin của chúng ta được định hình bởi thực tế theo cách tốt nhất mà chúng ta có thể hiểu được. Mọi thứ đều tương đối và mọi thứ đều có thể là thứ mà những thứ khác cũng có thể tương đối. Tin tốt là điều đó không có nghĩa là không có tiêu chuẩn. Điều đó có nghĩa là chúng ta quyết định các tiêu chuẩn của mình và những tiêu chuẩn đó có thể được thay đổi.
Tất cả chỉ tương đối.
Cr: thỏ