Bàn về tình yêu - Francis Bacon Sân khấu chịu ơn tình yêu hơn cả đời sống con người.
Sân khấu chịu ơn tình yêu hơn cả đời sống con người. Bởi lẽ trên sân khấu, tình yêu luôn là đề tài của hài kịch, và đôi khi là của bi kịch; nhưng trong đời sống, tình yêu gây ra nhiều tai họa — đôi khi như một nàng tiên cá mê hoặc, đôi khi như một nữ thần báo oán cuồng nộ. Bạn có thể nhận thấy rằng, trong số tất cả những con người vĩ đại và đáng kính (mà ký ức còn lưu giữ lại, dù cổ đại hay gần đây), không có ai từng bị tình yêu cuốn đi đến mức mê loạn cả — điều đó cho thấy rằng những tinh thần vĩ đại, và những việc kinh doanh lớn, có khả năng ngăn chặn thứ đam mê yếu đuối này. Tuy nhiên, phải ngoại lệ cho Marcus Antonius, người từng là đồng chủ của đế quốc La Mã, và Appius Claudius, thành viên hội đồng mười người (decemvir) và là nhà lập pháp; trong đó người trước là một kẻ ham dục và vô độ, còn người sau là một người nghiêm khắc và khôn ngoan: vì vậy có thể thấy (dù rất hiếm) rằng tình yêu đôi khi có thể len lỏi vào không chỉ trái tim rộng mở, mà còn vào một trái tim được phòng thủ cẩn mật — nếu người ta không canh giữ kỹ.
-Epicurus từng nói: Satis magnum alter alteri theatrum sumus (Con người là một sân khấu lớn đối với kẻ khác) — đó là một lời nói nghèo nàn; như thể con người, được tạo ra để chiêm ngưỡng thiên giới và mọi vật cao quý, lại chẳng làm gì ngoài việc quỳ lạy trước một thần tượng bé nhỏ, và tự biến mình thành nô lệ — tuy không phải của miệng (như thú vật), thì cũng là của đôi mắt, vốn được ban cho để nhìn thấy những điều cao cả hơn.Thật lạ lùng khi nhận thấy mức độ thái quá của đam mê này, và cách nó thách thức bản chất và giá trị của sự vật, bằng chính điều này: rằng việc nói bằng lối cường điệu không ngừng thì chỉ trong tình yêu mới được xem là duyên dáng. Và điều này không chỉ nằm trong ngôn từ; bởi người ta từng nói rằng kẻ nịnh bợ bậc thầy, mà mọi kẻ nịnh bợ tầm thường đều lấy làm mẫu mực, chính là bản thân con người — nhưng chắc chắn người đang yêu còn hơn thế. Bởi chưa từng có kẻ kiêu ngạo nào nghĩ quá phi lý về chính mình như người đang yêu nghĩ về người mình yêu. Vì thế, có người từng nói chính xác rằng: "Yêu và khôn ngoan không thể cùng tồn tại."
Và sự yếu đuối này không chỉ hiển lộ ra bên ngoài với người khác, mà còn hiện rõ với chính người được yêu — thậm chí thấy rõ hơn cả, trừ khi tình yêu ấy được đáp lại. Bởi đó là một quy luật đúng đắn: tình yêu luôn được đáp lại, hoặc bằng sự tương hỗ, hoặc bằng một sự khinh thường thầm kín trong lòng. Vì lẽ đó, con người nên càng cảnh giác hơn với thứ đam mê này — kẻ vốn không chỉ khiến ta mất đi những điều khác, mà còn tự đánh mất chính nó!
-Còn về những mất mát khác, thi ca đã khắc họa rất hay: rằng kẻ đã chọn Helena thì đã từ bỏ những món quà của Juno và Pallas [trong truyền thuyết Paris phán xử]. Bởi kẻ nào đặt tình yêu xác thịt quá cao, thì sẽ từ bỏ cả sự giàu có lẫn trí tuệ.
-Tình yêu trỗi dậy dữ dội vào chính những lúc con người yếu đuối nhất, tức khi họ đạt được cực thịnh hoặc rơi vào cực khổ, tuy điều sau thường ít được chú ý hơn. Cả hai tình huống ấy đều dễ châm ngòi cho tình yêu, làm nó thêm mãnh liệt, và do đó cho thấy tình yêu là đứa con của sự ngu ngốc.
-Người khôn ngoan nhất là người, nếu không thể không yêu, thì vẫn giữ cho tình yêu biết vị trí, và hoàn toàn tách nó khỏi các công việc nghiêm túc và hành động trong đời sống. Bởi nếu để tình yêu can thiệp vào công việc, nó sẽ gây rối loạn vận mệnh của con người, khiến họ không còn trung thành với mục đích của chính mình.
-Không rõ vì sao, nhưng những người ham chiến trận lại thường dễ sa vào tình yêu. Tôi cho rằng điều đó cũng giống như họ ưa rượu bởi hiểm nguy thường đòi hỏi được trả giá bằng khoái lạc.
-Trong bản tính con người có một khuynh hướng bí ẩn, một chuyển động tự nhiên hướng về tình yêu đối với người khác; nếu tình yêu ấy không được dành cho một người hay một vài người, thì nó sẽ tự lan tỏa ra nhiều người, khiến con người trở nên nhân hậu và giàu lòng từ ái như ta đôi khi thấy ở các tu sĩ.
-Tình yêu hôn phối làm nên nhân loại, tình bạn hoàn thiện nó, nhưng tình yêu buông tuồng thì làm bại hoại và hạ thấp phẩm giá con người.
Cr: Nyxar